Friðarverðlaun Nóbels

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Nóbelsverðlaunin
Friðarverðlaun
Bókmenntir
Eðlisfræði
Efnafræði
Læknisfræði
Hagfræði

Friðarverðlaun Nóbels eða bara Friðarverðlaunin eru ein af þeim fimm verðlaunum sem sænski iðnjöfurinn Alfred Nobel stofnaði til með auðæfum sínum. Í erfðaskrá sinni kvað hann á um að friðarverðlaunin skyldi veita þeim sem gert hefði mest eða unnið best að bræðralagi þjóða, unnið að afvopnun og dregið úr hernaðarmætti og fyrir að standa fyrir og vinna að friðarráðstefnum.

Friðarverðlaunin eru veitt af norska Stórþinginu, sem kýs sérstaka friðarverðlaunanefnd, sem aftur velur verðlaunaþegann. Hin Nóbelsverðlaunin sjá Svíar um.

Handhafar friðarverðlauna Nóbels[breyta | breyta frumkóða]

Ár Handhafi Land Ástæða
1901 Jean Henri Dunant Sviss Fyrir hlut sinn í stofnun Rauða krossins
Frédéric Passy Frakkland Fyrir að vera einn af stofnendum Alþjóðaþingmannasambandsins og meginskipuleggjandi Alþjóðlega friðarráðsins.
1902 Élie Ducommun Sviss Heiðursritari Alþjóðlegu friðarskrifstofunnar.
Charles Albert Gobat Aðalritari Alþjóðaþingmannasambandsins og heiðursritari Alþjóðlegu friðarskrifstofunnar.
1903 Sir William Randal Cremer Bretland Þingmaður á Breska þinginu og stofnandi Alþjóðlega gerðardómssambandsins.
1904 Institut de droit international Belgía Fyrir framlag sitt sem óopinber aðili til skilgreininga á meginreglum alþjóðaréttar.
1905 Bertha von Suttner Austurríki-Ungverjaland Róttækur friðarsinni.
1906 Theodore Roosevelt Bandaríkin Fyrir milligöngu sína í gerð friðarsáttmála til að binda enda á stríð Rússlands og Japans.
1907 Ernesto Teodoro Moneta Ítalía Byltingamaður og friðarsinni.
Louis Renault Frakkland Franskur erindreki og lögfræðingur sem barðist fyrir alþjóðalögum.
1908 Klas Pontus Arnoldson Svíþjóð Rithöfundur og friðarsinni.
Fredrik Bajer Danmörk Friðarsinni, kennari, stjórnmálamaður og frumkvöðull að bættum milliríkjasamskiptum.
1909 Auguste Marie François Beernaert Belgía
Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant Frakkland Franskur diplómati
1910 International Peace Bureau Sviss Stofnsett árið 1891.
1911 Tobias Michael Carel Asser Holland
Alfred Hermann Fried Austurríki Blaðamaður; Stofnandi Die Friedenswarte.
1912 Elihu Root Bandaríkin
1913 Henri La Fontaine Belgía
1914 Engin verðlaun voru veitt vegna Fyrri heimsstyrjaldarinnar
1915
1916
1917 Alþjóðaráð Rauða krossins Sviss
1918 Engin verðlaun voru veitt vegna Fyrri heimsstyrjaldarinnar
1919 Woodrow Wilson Bandaríkin Forseti Bandaríkjanna og stofnandi Þjóðabandalagsins.
1920 Léon Victor Auguste Bourgeois Frakkland
1921 Hjalmar Branting Svíþjóð
Christian Lous Lange Noregur
1922 Fridtjof Nansen Noregur
1923 Engin verðlaun voru veitt
1924
1925 Austen Chamberlain Bretland
Charles Gates Dawes Bandaríkin
1926 Aristide Briand Frakkland
Gustav Stresemann Þýskaland
1927 Ferdinand Buisson Frakkland
Ludwig Quidde Þýskaland
1928 Engin verðlaun voru veitt
1929 Frank B. Kellogg Bandaríkin
1930 Lars Olof Jonathan (Nathan) Söderblom Svíþjóð
1931 Jane Addams Bandaríkin
Nicholas Murray Butler
1932 Engin verðlaun voru veitt
1933 Sir Norman Angell (Ralph Lane) Bretland
1934 Arthur Henderson Bretland
1935 Carl von Ossietzky Þýskaland
1936 Carlos Saavedra Lamas Argentína
1937 Robert Cecil, vísigreifi af Chelwood Bretland
1938 Nansenskrifstofan Sviss
1939 Engin verðlaun voru veitt vegna Seinni heimsstyrjaldarinnar
1940
1941
1942
1943
1944 Alþjóðaráð Rauða krossins Sviss
1945 Cordell Hull Bandaríkin
1946 Emily Greene Balch Bandaríkin
John Raleigh Mott
1947 Friends Service Council Bretland
American Friends Service Committee Bandaríkin
1948 Engin verðlaun voru veitt
1949 John Boyd Orr Bretland
1950 Ralph Bunche Bandaríkin
1951 Léon Jouhaux Frakkland
1952 Albert Schweitzer Frakkland
1953 George Catlett Marshall Bandaríkin
1954 Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna Sviss
1955 Engin verðlaun voru veitt
1956
1957 Lester Bowles Pearson Kanada
1958 Georges Pire Belgía
1959 Philip J. Noel-Baker Bretland
1960 Albert Lutuli Suður-Afríka
1961 Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld Svíþjóð
1962 Linus Carl Pauling Bandaríkin Fyrir herferð hans gegn tilraunum með kjarnorkuvopn.
1963 Alþjóðaráð Rauða krossins Sviss
Alþjóðasamband Rauða krossins og Rauða hálfmánans
1964 Martin Luther King, Jr. Bandaríkin Leiðtogi í mannréttindabaráttu.
1965 Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna (UNICEF) Sameinuðu þjóðirnar Alþjóðleg hjálparstofnun.
1966 Engin verðlaun voru veitt
1967
1968 René Cassin Frakkland
1969 Alþjóðavinnumálastofnunin Sameinuðu þjóðirnar
1970 Norman E. Borlaug Bandaríkin
1971 Willy Brandt Vestur-Þýskaland
1972 Engin verðlaun voru veitt
1973 Henry A. Kissinger Bandaríkin Fyrir Parísarsáttmálann 1973 sem ætlað var að koma á vopnahléi í Víetnamstríðinu og að fá Bandaríkin til að kalla her sinn heim.
Lê Ðức Thọ (neitaði að veita viðtöku) Norður-Víetnam
1974 Seán MacBride Írland
Eisaku Sato Japan
1975 Andrej Dmítríjevítsj Sakharov Sovétríkin
1976 Betty Williams Bretland / Írland Stofnendur Friðarhreyfingar Norður-Írlands.
Mairead Corrigan
1977 Amnesty International Bretland
1978 Mohamed Anwar Al-Sadat Egyptaland
Menachem Begin Ísrael
1979 Móðir Teresa Indland
1980 Adolfo Pérez Esquivel Argentína
1981 Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna Sameinuðu þjóðirnar Alþjóðleg hjálparstofun stofnsett árið 1951 af Sameinuðu þjóðunum
1982 Alva Myrdal Svíþjóð
Alfonso García Robles Mexíkó
1983 Lech Wałęsa Pólland
1984 Desmond Mpilo Tutu Suður-Afríka
1985 Alþjóðasamtök lækna gegn kjarnorkuvá Bandaríkin
1986 Elie Wiesel Bandaríkin
1987 Óscar Arias Sánchez Kosta Ríka
1988 Friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna Sameinuðu þjóðirnar
1989 Tenzin Gyatso, 14. Dalai Lama Tíbet
1990 Mikhaíl Sergejevítsj Gorbatsjev Sovétríkin
1991 Aung San Suu Kyi Mjanmar Fyrir friðsamlega baráttu hennar fyrir lýðræði og mannréttindum.
1992 Rigoberta Menchú Tum Gvatemala
1993 Nelson Mandela Suður-Afríka
Frederik Willem de Klerk
1994 Yasser Arafat Palestína
Yitzhak Rabin Ísrael
Shimon Peres
1995 Joseph Rotblat Bretland / Pólland
Pugwash-ráðstefnurnar Kanada
1996 Carlos Filipe Ximenes Belo Austur-Tímor
José Ramos-Horta
1997 Alþjóðleg herferð fyrir jarðsprengjubanni Sviss
Jody Williams Bandaríkin
1998 John Hume Bretland / Írland Fyrir framlög þeirra til leitar friðsamlegrar lausnar á deilunni á Norður-Írlandi.
David Trimble Bretland
1999 Læknar án landamæra Sviss
2000 Kim Dae Jung Suður-Kórea
2001 Sameinuðu þjóðirnar Sameinuðu þjóðirnar Fyrir framlög þeirra til betur skipulagðs og friðsamlegri heims.
Kofi Annan, Photo: Harry Wad Kofi Annan Gana
2002 Jimmy Carter Bandaríkin
2003 Shirin Ebadi Íran
2004 Wangari Muta Maathai Kenía Fyrir framlög hennar til sjálfbærrar þróunnar, lýðræði og friðar.
2005 Alþjóðakjarnorkumálastofnunin Austurríki Fyrir framlög þeirra til hindrunar notkunar kjarnorku í hernaði og til tryggingar þess að notkun kjarnorku í friðsamlegum tilgangi sé eins örugg og unnt er.
Mohamed ElBaradei Egyptaland
2006 Muhammad Yunus Bangladess
Grameen-banki
2007 Milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar Sviss
Al Gore Bandaríkin
2008 Martti Ahtisaari Finnland
2009 Barack Obama Bandaríkin
2010 Liu Xiaobo Kína Fyrir langa og friðsamlega baráttu fyrir grundvallar mannréttindum í Kína.
2011 Ellen Johnson Sirleaf Líbería Fyrir friðsamlega baráttu fyrir öryggi kvenna og fyrir réttindum kvenna til fullrar þátttöku í friðarumleitunum.
Leymah Gbowee
Tawakkul Karman Jemen
2012 Evrópusambandið Evrópa Fyrir að hafa í meira en sex áratugi stuðlað að friði og sáttum, lýðræði og mannréttindum í Evrópu
2013 Stofnunin um bann við efnavopnum (OPCW) Alþjóðlegt Fyrir umfangsmikla vinnu í þeim tilgangi að binda enda á notkun efnavopna
2014 Kailash Satyarthi Indland Fyrir baráttu þeirra gegn undirokun gagnvart börnum og unglingum og fyrir rétti allra barna til menntunar
Malala Yousafzai Pakistan
2015 Túniski þjóðarsamræðukvartettinn Túnis Fyrir framlag sitt til að koma á lýðræði í Túnis í kjölfar byltingarinnar í landinu 2011.
2016 Juan Manuel Santos Kólumbía Fyrir friðarviðræður við uppreisnarhópa í Kólumbíu.
2017 ICAN (In­ternati­onal Campaign to Abol­ish Nuc­le­ar Wea­pons) Alþjóðlegt Fyrir að koma á sátt­mála 122 ríkja um bann við kjarn­orku­vopn­um.
2018 Denis Mukwege Austur-Kongó Fyrir baráttu þeirra gegn kyn­ferðis­brot­um í stríði.
Nadia Murad Írak
2019 Abiy Ahmed Eþíópía Fyrir að koma á friði milli Eþíópíu og Erítreu.
2020 Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna Alþjóðleg hjálparstofnun
2021 Maria Ressa Filippseyjar Fyrir bar­áttu þeirra fyr­ir tján­ing­ar­frelsi í heima­lönd­um þeirra.
Dmítríj Múratov Rússland
2022 Ales Bjaljatskí Hvíta-Rússland Fyrir að sýna fram á mik­il­vægi þess að halda gagn­rýni á valda­hafa á lofti og vernda grund­vall­ar­rétt­indi borg­ara.
Memorial Rússland
Miðstöð borgaralegs frelsis Úkraína
2023 Narges Mohammadi Íran Fyrir „baráttu hennar gegn kúgun kvenna í Íran og fyrir mannréttindum og frelsi öllum til handa.“

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]