Malta

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Lýðveldið Malta
Repubblika ta' Malta
Fáni Möltu Skjaldarmerki Möltu
Fáni Skjaldarmerki
Kjörorð:
Virtute et constantia (latína)
Styrkur og þrautseigja
Þjóðsöngur:
L-Innu Malti
Staðsetning Möltu
Höfuðborg Valletta
Opinbert tungumál maltneska og enska
Stjórnarfar Lýðveldi

Forseti George Vella
Forsætisráðherra Robert Abela
Sjálfstæði frá Bretlandi
 - Yfirlýst 21. september 1964 
 - Lýðveldi 13. desember 1974 
Evrópusambandsaðild 1. maí 2004
Flatarmál
 - Samtals
 - Vatn (%)
186. sæti
316 km²
0,001
Mannfjöldi
 - Samtals (2021)
 - Þéttleiki byggðar
167. sæti
519.562
1.649/km²
VLF (KMJ) áætl. 2022
 - Samtals 28,486 millj. dala (148. sæti)
 - Á mann 54.647 dalir (24. sæti)
VÞL (2021) 0.918 (23. sæti)
Gjaldmiðill Evra (€)
Tímabelti UTC+1 (+2 á sumrin)
Þjóðarlén .mt
Landsnúmer +356

Malta er lítið og þéttbýlt eyríki í Miðjarðarhafi á eyjaklasa milli Ítalíu í norðri og norðurstrandar Líbíu í suðri. Malta er oft talin til Suður-Evrópu.[1] Malta er um 80 km sunnan við Sikiley á Ítalíu og 333 km norðan við Líbíu.[2] Opinber tungumál landsins eru maltneska og enska, en auk þess tala um 2/3 íbúa ítölsku. Malta hefur verið í Evrópusambandinu síðan 2004 og er minnsta Evrópusambandslandið, hvort sem horft er til mannfjölda eða stærðar.

Á Möltu hefur verið mannabyggð að minnsta kosti frá 5900 f.o.t.[3] Eyjarnar hafa verið á valdi ýmissa ríkja í gegnum tíðina þar sem þær hafa þótt eftirsóknarverðar vegna hernaðarlega mikilvægrar legu sinnar.[4] Meðal þeirra sem ríkt hafa yfir Möltu eru Föníkumenn, Rómverjar, Grikkir, Arabar, Normannar, Aragónía, Jóhannesarriddarar, Frakkar og Bretar.[5]

Íbúar Möltu eru rúmlega hálf milljón[6] og búa á 316 km² landsvæði.[7] Malta er 10. minnsta land heims[8][9] og fjórða þéttbýlasta land heims. Höfuðborgin, Valletta, er með minnsta höfuðborgarsvæðið í Evrópusambandinu bæði miðað við stærð og mannfjölda. Samkvæmt gögnum frá Eurostat frá 2020 náði borgarsvæðið yfir alla eyjuna þar sem rúm 480 þúsund búa.[10][11] Samkvæmt Sameinuðu þjóðunum, ESPON og Evrópuráðinu er Malta öll eitt samfellt þéttbýlissvæði.[12][13] Malta er því æ oftar kölluð borgríki[14][15][16] og höfð með á listum yfir borgir[17] eða stórborgarsvæði.[18]

Malta varð bresk krúnunýlenda árið 1813. Eyjan var áfangastaður breskra skipa og höfuðstöðvar breska Miðjarðarhafsflotans. Öxulveldin settust um eyjuna í síðari heimsstyrjöld og þar var mikilvæg flotastöð bandamanna fyrir hernaðaraðgerðir þeirra í Norður-Afríku og á Miðjarðarhafi.[19][20] Breska þingið samþykkti Möltulögin árið 1964 sem veittu Möltu sjálfstæði frá Bretlandi, en með Elísabetu 2. sem drottningu.[21] Landið varð lýðveldi árið 1974. Malta hefur verið aðili að Breska samveldinu og Sameinuðu þjóðunum frá því landið fékk sjálfstæði, og gerðist aðili að Evrópusambandinu árið 2004. Malta tók upp evruna árið 2008.

Kristnir menn hafa búið á Möltu frá því í frumkristni, en kristni var umborin á eyjunni þegar Arabar náðu henni á sitt vald á 9. öld. Árið 1091 hertóku svo Normannar eyjuna undir stjórn Hróðgeirs 1. Í dag er rómversk-kaþólsk trú ríkistrú í landinu, en samkvæmt stjórnarskrá Möltu er öllum tryggt trúfrelsi.[22][23] Efnahagslíf Möltu reiðir sig að miklu leyti á ferðaþjónustu. Veðurfar á eyjunni er hlýrra en á flestum stöðum í Evrópu og þar er mikið um afþreyingu og sögulegar minjar, þar á meðal þrjár sem eru á Heimsminjaskrá UNESCO: Ħal Saflieni-grafhvelfingin,[24] Valletta,[25] og sjö steinhof sem eru með elstu byggingum heims sem enn standa.[26][27][28]

Heiti[breyta | breyta frumkóða]

Uppruni heitisins „Malta“ er óviss og sá ritháttur sem er algengastur í dag er fenginn úr maltnesku. Algengasta skýringin er að orðið sé dregið af gríska orðinu μέλι melihunang“. Forn-Grikkir nefndu eyjuna Μελίτη Melite sem merkir „hunangssæt“, hugsanlega með vísun í einstakt hunang sem þar fékkst af einlendum býflugnastofni sem þar býr.[29] Rómverjar nefndu eyjuna Melita[30] sem er ýmist talið latnesk útgáfa af gríska heitinu eða af dóríska framburðinum Μελίτα. Nafnið kemur fyrir í fyrstu setningu Postulasögunnar í Nýja testamentinu (sem er skrifað á grísku), þannig að í fyrstu Biblíuþýðingum á íslensku til dæmis kemur það fyrir sem Melite.[31] Í nútímaþýðingum er það yfirleitt skrifað „Malta“.

Önnur tilgáta um uppruna nafnsins er að það sé dregið af föníska orðinu Maleth „höfn“[32][33] sem vísar þá til hinna mörgu skipalægja sem þar finnast. Orðmyndin Malta kemur fyrst fyrir í Leiðalýsingu Antoníusar sem gæti verið frá 3. öld.[34]

Saga[breyta | breyta frumkóða]

Hofið Mnajdra.

Menn hafa búið á Möltu frá því um 5900 f.o.t.,[35] eða síðan landnemar komu þangað á nýsteinöld og hófu þar landbúnað.[36] Jötunsteinar eru ein merki um nýsteinaldarmenningu sem stóð á eyjunum í kringum 3600 f.o.t., eins og í steinhofunum Bugibba, Mnajdra, Ggantija og fleirum. Föníkumenn lögðu Möltu undir sig milli 800 og 700 f.o.t. og komu með nýtt tungumál og menningu.[37] Þeir notuðu eyjarnar sem miðstöð fyrir landkönnun og verslun á Miðjarðarhafi þar til eftirmenn þeirra, Karþagómenn, biðu ósigur fyrir Rómaveldi árið 216 f.o.t. Malta varð þá municipium innan Rómaveldis.[38]

Eftir líklegar gripdeildir Vandala[39] varð Malta hluti af Austrómverska keisaradæminu sem ríkti yfir eyjunum frá 4. öld til 9. aldar. Árið 870 réðust Aglabídar inn í Möltu. Óljóst er hvað varð um íbúa eyjanna eftir það, en í upphafi 2. árþúsundsins virðist Malta hafa verið numin af landnemum frá Sikiley sem þá var arabískt emírsdæmi. Þessir landnemar töluðu sikúlóarabísku.[40]

Normannar bundu enda á yfirráð múslima og lögðu eyjuna undir sig árið 1091. Um 1249 hafði kristni aftur tekið yfir sem ríkjandi trúarbrögð.[41] Eyjarnar voru hluti af Konungsríkinu Sikiley til ársins 1530 og voru um stutt skeið undir stjórn Angevína. Árið 1530 gaf Karl 5. keisari Jóhannesarriddurum eyjarnar með ótímabundnum leigusamningi.

Frakkar, undir Napoleon Bonaparte, hertóku eyjarnar árið 1798 og nokkrum árum síðar lögðu Bretar þær undir sig. Íbúar báðu þá Breta um að taka við stjórn eyjanna samkvæmt réttindaskrá[42] sem kvað á um rétt íbúanna til að kjósa sér eigin konung ef breski konungurinn kysi að draga sig frá eyjunum. Samkvæmt Parísarsáttmálanum 1814 varð Malta bresk nýlenda. Íbúar höfnuðu sameiningu við Bretland árið 1956.

Árið 1964 varð Malta sjálfstætt ríki þann 21. september, sem síðan er haldinn hátíðlegur sem sjálfstæðisdagur Möltu. Samkvæmt stjórnaskrá frá 1964 var Elísabet 2. enn þjóðhöfðingi og landstjóri skipaður fulltrúi hennar. Þann 13. desember 1974 varð Malta að lýðveldi innan Breska samveldisins, þar sem forseti Möltu er þjóðhöfðingi. Síðustu bresku hermennirnir hurfu frá Möltu 31. mars árið 1979. Eftir það lýsti Malta því yfir að landið væri hlutlaust ríki. Malta gerðist aðili að Evrópusambandinu 1. maí 2004 og tók upp evru 1. janúar 2008.[43]

Landfræði[breyta | breyta frumkóða]

Hæðakort af Möltu.
Landslag í kringum Mgarr.

Malta er eyjaklasi í miðju Miðjarðarhafi, austur af Túnis og norður af Líbíu, 80 km suður af ítölsku eyjunni Sikiley, en Möltusund er á milli þeirra. Aðeins þrjár stærstu eyjar Möltu eru byggðar: Malta, Gozo (Għawdex) og Comino (Kemmuna). Minni eyjarnar, eins og Filfla, Cominotto og St. Paul-eyja eru óbyggðar. Eyjarnar liggja á Möltugrunni og eru hæstu punktar á landbrú milli Sikileyjar og Norður-Afríku sem sökk þegar sjávarborð hækkaði í lok síðustu ísaldar.[44] Eyjaklasinn er hluti af Afríkuflekanum[45][46] og Malta var talin hluti af Norður-Afríku öldum saman.[47]

Strendur eyjanna eru vogskornar og þar eru fjölmargar góðar hafnir. Landslagið einkennist af lágum hæðum með ræktarlönd á stöllum. Hæsti punkturinn er á fjallinu Ta' Dmejrek á eyjunni Möltu og er 253 metra hár, nálægt Dingli. Á Möltu eru engar ár eða lækir nema tímabundið þegar mikið rignir. Þó er ferskt vatn finnanlegt á stöku stað á eyjunni allt árið. Vatnsból er að finna við Baħrija, Imtaħleb og San Martin. Á Gozo er rennandi vatn að finna í Lunzjata-dalnum.

Stjórnmál[breyta | breyta frumkóða]

Stjórnsýslueiningar[breyta | breyta frumkóða]

     Miðhérað      Gozo-hérað      Norðurhérað      Suðausturhérað      Suðurhérað.

Frá 1993 hafa verið sveitarfélög á Möltu,[48] sem byggist á Evrópusáttmála um sjálfstjórn sveitarfélaga. Landið skiptist í fimm héruð (þar sem Gozo er eitt hérað) og hvert hérað hefur sína eigin héraðsnefnd sem er milliliður milli sveitarfélaga og ríkisins.[49] Héruðin skiptast í sveitarfélög sem eru núna 68 talsins (54 á Möltu og 14 á Gozo). Möltu er líka skipt í sex umdæmi (fimm á Möltu og eitt á Gozo) fyrir tölfræðiútreikninga.[50]

Í hverju sveitarfélagi eru sveitarstjórnir með milli 5 og 13 sveitarstjórnarmenn, eftir því hversu fjölmennt það er. Sveitarstjórnin kýs sér bæjarstjóra og varabæjarstjóra og skipar bæjarritara sem fer með framkvæmdavaldið. Sveitarstjórnarmenn eru kosnir til 4 ára í senn. Kosningarétt hafa allir þeir sem hafa kosningarétt í þingkosningum auk allra borgara Evrópusambandsins sem búa á Möltu. Engar kosningar voru haldnar til 2012 vegna umbóta, en síðan þá hafa þær verið haldnar á tveggja ára fresti fyrir helming sveitarfélaga í senn.

Sveitarfélögin bera ábyrgð á viðhaldi og þrifum í sveitarfélaginu (þar á meðal viðgerðum á aukavegum), framfærslu fólks á ábyrgð sveitarfélagsins og söfnun rusls. Þau sjá líka um innheimtu fyrir ríkið og svara fyrir opinberar fyrirspurnir. Margir bæir og þorp á Möltu eiga sér systurborgir.

Skjaldarmerki Hérað Höfuðstaður Stærsta borg Stærð Íbúar (2014) Þéttleiki byggðar Stofnár
Central Region Malta coa.svg
Miðhérað Möltu San Ġwann Birkirkara 23,6 km2 111.994 4700/km2 2009
Gozo Region Malta coa.svg
Gozo-hérað Victoria Victoria 68,7 km2 37.342 540/km2 1993
Northern Region Malta coa.svg
Norðurhérað Möltu St. Paul's Bay St. Paul's Bay 112,9 km2 102.892 910/km2 2009
South Eastern Region Malta coa.svg
Suðausturhérað Möltu Valletta Żabbar 36,2 km2 99.301 2700/km2 2009
Southern Region Malta coa.svg
Suðurhérað Möltu Qormi Qormi 78,9 km2 93.897 1200/km2 2009

Efnahagslíf[breyta | breyta frumkóða]

Hlutfallsleg skipting útflutningsafurða Möltu árið 2019.

Hagkerfi Möltu er, ásamt hagkerfum 32 annarra landa, flokkað sem þróað hagkerfi af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.[51] Til ársins 1800 byggðist efnahagur Möltu á framleiðslu á bómull og tóbaks, og skipasmíðastöðvum. Þegar eyjarnar komust undir stjórn Breta varð Skipasmíðastöðin á Möltu að einni aðalundirstöðu efnahagslífsins vegna þjónustu við konunglega sjóherinn, sérstaklega í Krímstríðinu árið 1854. Herstöðin skapaði vinnu fyrir iðnaðarmenn og starfsfólk hersins.[52]

Þegar Súesskurðurinn var opnaður árið 1869 varð mikill vöxtur í skipaumferð um hafnir Möltu, sem varð mikilvæg eldsneytis- og umskipunarhöfn. Undir lok 19. aldar tók efnahagslífinu hins vegar að hnigna og á 5. áratug 20. aldar var komin kreppa. Ein ástæða þess var að skip urðu stærri og þurftu síður að stoppa í höfnum á skipaleiðum til að taka eldsneyti.[53]

Höfrungasýningin í sjávardýragarðinum á Möltu stendur undir stórum hluta af vergri landsframleiðslu eyjarinnar.

Árið 2019 eru helstu náttúruauðlindir Möltu sandsteinn, hagstæð staðsetning og há framleiðni mannaflans. Malta framleiðir aðeins um 20% af matvælaþörf sinni, býr yfir takmörkuðum vatnsbólum vegna þurrka á sumrin, og hefur engar innlendar orkuauðlindir, fyrir utan möguleika á sólarorkuverum. Hagkerfið reiðir sig því á alþjóðaverslun (aðallega umskipun), framleiðsluiðnað (aðallega rafeindatæki og textíl) og ferðaþjónustu.[54]

Aðgengi að lífgetu á Möltu er undir meðaltali heimsins. Árið 2016 var 0,6 hektara lífgeta á íbúa á Möltu, miðað við 1,6 hektara á heimsvísu.[55][56] Að auki hefur vistspor íbúa Möltu verið áætlað samsvara 5,8 hektara lífgetu, þannig að hallinn er mjög mikill.[55]

Kvikmyndaframleiðsla hefur lagt mikið til hagvaxtar á Möltu.[57] Fyrsta kvikmyndin sem tekin var á Möltu var breska myndin Sons of the Sea árið 1925.[58] Árið 2016 höfðu yfir 100 myndir verið teknar að hluta eða heild á Möltu. Malta er oft notuð sem staðgengill fyrir sögustaði frá Grikklandi hinu forna, Rómaveldi og Mið-Austurlöndum til dæmis.[59] Ríkisstjórn Möltu hóf að endurgreiða kvikmyndaframleiðendum hluta kostnaðar árið 2005.[60] Núverandi endurgreiðsluhlutfall er 25% og 2% aukalega ef sögusviðið er á Möltu.[61]

Malta er hluti af evrusvæðinu (dökkblátt).

Í aðdraganda aðildar að Evrópusambandinu 1. maí 2004, voru ríkisfyrirtæki einkavædd og frelsi markaða aukið. Ríkisstjórnin tilkynnti árið 2007 að hún hygðist selja 40% hlut sinn í MaltaPost til að binda endahnút á fimm ára einkavæðingarferli.[62] Frá 2000 til 2010 var símaþjónusta,[63] póstþjónusta, skipasmíðar[64] og Alþjóðaflugvöllurinn á Möltu[65] einkavædd.

Möltu hefur gengið vel að laða að sér fyrirtæki á sviði leikjaþróunar, skráningar skipa og loftfara, kortaviðskipta og sjóðstýringa. Kjarninn í hagvaxtarþróun eyjanna er þjónusta við þennan iðnað þar á meðal fjárvarsla og skiptastjórn. Malta hefur innleitt fjármálatilskipanir Evrópusambandsins, þar á meðal UCIT-tilskipunina IV um verðbréfasjóði og AIFMD-tilskipunina um sérhæfða sjóði. Þannig hefur Malta laðað til landsins sérhæfða sjóði sem þurfa að uppfylla kröfur Evrópusambandsins, eins og IDS, Iconic Funds, Apex Group og TMF/Customs.[66]

Árið 2006 ræddu Malta og Túnis um nýtingu auðlinda á sameiginlegu landgrunni ríkjanna, sérstaklega olíuvinnslu.[67] Sams konar viðræður hafa farið fram við Líbíu.[68]

Árið 2015 var Malta ekki með eignaskatt. Fasteignamarkaðurinn, sérstaklega í kringum höfnina, hefur blómstrað og íbúðaverð í sumum bæjum, eins og St Julian's, Sliema og Gzira, hefur hækkað mikið.[69]

Samkvæmt gögnum Eurostat var verg landsframleiðsla á mann á Möltu 88% af meðaltali Evrópusambandsins árið 2015, eða 21.000 evrur á ári.[70]

Sala á ríkisborgararétti fyrir fjárfestingu var mikilvæg tekjulind fyrir ríkisstjórn Möltu. Tekjur af áætluninni voru 432 milljón evrur árið 2018. Áætlunin byggðist á litlu eftirliti og veitti vegabréf til Rússa, Kínverja og fólks frá Mið-Austurlöndum, sem gildir í Evrópusambandinu. Í júlí 2020 játaði stjórn verkamannaflokksins galla áætlunarinnar og stöðvaði hana frá september 2020.[71]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. Chapman, David; Cassar, Godwin (October 2004). „Valletta“. Cities. 21 (5): 451–463. doi:10.1016/j.cities.2004.07.001.
  2. Bonanno, Anthony, ritstjóri (2008). Malta and Sicily: Miscellaneous research projects (PDF). Palermo: Officina di Studi Medievali. ISBN 978-8888615837. Afrit af upprunalegu (PDF) geymt þann 27 May 2012. Sótt 23 February 2017.
  3. „First inhabitants arrived 700 years earlier than thought“. Times of Malta. Archived from the original on 22 Oct 2022. Sótt 25 March 2020.
  4. Boissevain, Jeremy (1984). „Ritual Escalation in Malta“. Í Eric R. Wolf (ritstjóri). Religion, Power and Protest in Local Communities: The Northern Shore of the Mediterranean. Religion and Society. Walter de Gruyter. bls. 165. ISBN 9783110097771. ISSN 1437-5370.
  5. Rudolf, Uwe Jens; Berg, Warren G. (2010). Historical Dictionary of Malta. Scarecrow Press. bls. 1–11. ISBN 9780810873902.
  6. „Census of Population and Housing 2021“ (PDF). nso.gov.mt. July 2022. Sótt 2 August 2022.
  7. Zammit, Andre (1986). „Valletta and the system of human settlements in the Maltese Islands“. Ekistics. 53 (316/317): 89–95. JSTOR 43620704.
  8. Sultana, Ronald G. (1998). „Career guidance in Malta: A Mediterranean microstate in transition“ (PDF). International Journal for the Advancement of Counselling. 20: 3. doi:10.1023/A:1005386004103. S2CID 49470186. Afrit af upprunalegu (PDF) geymt þann 2 February 2017. Sótt 27 January 2017.
  9. „The Microstate Environmental World Cup: Malta vs. San Marino“. Environmentalgraffiti.com. 15 December 2007. Afrit af upprunalegu geymt þann 25 January 2013. Sótt 31 March 2009.
  10. „Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas“. Eurostat. 2020. Sótt 5 March 2022.
  11. „Population on 1 January by broad age group, sex and metropolitan regions 2020“. Eurostat. 2020. Sótt 5 March 2022.
  12. "World Urbanization Prospects" Geymt 25 maí 2017 í Wayback Machine – Department of Economic and Social Affairs/Population Division, United Nations (Table A.2; page 79)
  13. "Interim Territorial Cohesion Report" Geymt 23 apríl 2013 í Wayback Machine – Preliminary results of ESPON and EU Commission studies
  14. Terterov, Marat; Reuvid, Jonathan (2005). Doing Business with Malta. GMB Publishing. bls. 167. ISBN 9781905050635.
  15. Creativemalta.gov.mt, Draft National Strategy for the Cultural and Creative Industries – Creative Malta, afrit af upprunalegu geymt þann 28 July 2013, sótt 17 August 2013
  16. Flags, Symbols and their uses, Department of Information of Malta, afrit af upprunalegu geymt þann 29 June 2015, sótt 25 February 2019
  17. "The Global Financial Centres" Geymt 27 febrúar 2017 í Wayback Machine – Qatar Financial Centre, 2015.
  18. Metropolitan areas in Europe Geymt 20 október 2016 í Wayback Machine – Federal Institute for Research on Building, Urban Affairs and Spatial Development, 2011.
  19. „GEORGE CROSS AWARD COMMEMORATION“. VisitMalta.com. 14 April 2015. Afrit af upprunalegu geymt þann 3 April 2015. Sótt 20 April 2015.
  20. „Should the George Cross still be on Malta's flag?“. Times of Malta. 29 April 2012. Afrit from the original on 27 April 2015. Sótt 20 April 2015.
  21. „Christmas Broadcast 1967“. Afrit af upprunalegu geymt þann 2 May 2015. Sótt 20 April 2015.
  22. „Constitution of Malta“. Ministry for Justice, Culture and Local Government. Afrit af upprunalegu geymt þann 1 October 2018. Sótt 10 February 2018.
  23. Central Intelligence Agency (CIA). „Malta“. The World Factbook. Sótt 16 May 2007.
  24. „Hal Saflieni Hypogeum“. UNESCO. Afrit from the original on 30 December 2013. Sótt 18 January 2014.
  25. „City of Valletta“. UNESCO. Afrit af upprunalegu geymt þann 25 March 2016. Sótt 18 January 2014.
  26. „Megalithic Temples of Malta“. UNESCO. Afrit from the original on 7 January 2014. Sótt 18 January 2014.
  27. „Malta Temples and The OTS Foundation“. Otsf.org. Afrit from the original on 8 February 2014. Sótt 31 March 2009.
  28. Daniel Cilia, Malta Before History (2004: Miranda Publishers) ISBN 9990985081
  29. Castillo, Dennis Angelo (2006). The Maltese Cross: A Strategic History of Malta. Greenwood Publishing Group. ISBN 9780313323294. Afrit from the original on 6 September 2015. Sótt 1 July 2015.
  30. Vassallo, DJ (1992). „The Corps Disease: Brucellosis and Its Historical Association with the Royal Army Medical Corps“ (PDF). Journal of the Royal Army Medical Corps. 138 (3): 140–150. doi:10.1136/jramc-138-03-09. PMID 1453384. S2CID 41069698. Afrit (PDF) from the original on 23 December 2017. Sótt 24 December 2017.
  31. „Postulasagan 28“. Hið íslenska biblíufélag.
  32. Pickles, Tim (1998). Malta 1565: Last Battle of the Crusades. Osprey Publishing. ISBN 978-1-85532-603-3. Afrit from the original on 7 September 2015. Sótt 1 July 2015.
  33. „Renaming Malta the Republic of Phoenicia“. The Times. Malta: Allied Newspapers Ltd. Afrit from the original on 3 March 2016. Sótt 28 February 2016.
  34. Smith, William (1872). John Murray (ritstjóri). A Dictionary of Greek and Roman Geography.. árgangur II. John Murray, 1872. bls. 320. Afrit from the original on 28 April 2014. Sótt 13 July 2014.
  35. „700 years added to Malta's history“. Times of Malta. 16 March 2018. Afrit from the original on 16 March 2018.
  36. Ariano, Bruno; Mattiangeli, Valeria; Breslin, Emily M.; Parkinson, Eóin W.; McLaughlin, T. Rowan; Thompson, Jess E.; Power, Ronika K.; Stock, Jay T.; Mercieca-Spiteri, Bernardette; Stoddart, Simon; Malone, Caroline (20. júní 2022). „Ancient Maltese genomes and the genetic geography of Neolithic Europe“. Current Biology (enska). 32 (12): 2668–2680.e6. doi:10.1016/j.cub.2022.04.069. ISSN 0960-9822. PMC 9245899. PMID 35588742.
  37. Bonanno 2005, p.22
  38. Dennis Angelo Castillo (2006). The Maltese Cross A Strategic History of Malta. Greenwood Publishing Group. bls. 25. ISBN 978-0-313-32329-4.
  39. Victor Paul Borg (2001). Malta and Gozo. Rough Guides. bls. 331. ISBN 978-1-85828-680-8.
  40. So who are the 'real' Maltese. Afrit from the original on 12 March 2016. Sótt 3 September 2017.
  41. The origin of the Maltese surnames.
  42. Holland, James (2003). Fortress Malta An Island Under Siege 1940–43. Miramax. ISBN 978-1-4013-5186-1.
  43. Busuttil, Salvino; Briguglio, Lino. „Malta“. Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, inc. Afrit from the original on 8 May 2019. Sótt 12 June 2019.
  44. „Island Landscape Dynamics: Examples from the Mediterranean“. Afrit af upprunalegu geymt þann 4 May 2011. Sótt 20 December 2011.
  45. Commission for the Geological Map of the World. „Geodynamic Map of the Mediterranean“. Afrit af upprunalegu geymt þann 17 December 2008. Sótt 28 November 2008.
  46. „Geothermal Engineering Research Office Malta“. Afrit af upprunalegu geymt þann 4 April 2016.
  47. Falconer, William; Falconer, Thomas (1872). Dissertation on St. Paul's Voyage. BiblioLife. bls. 50. ISBN 978-1-113-68809-5. Afrit from the original on 27 March 2017. Sótt 23 May 2018.
  48. „Local Council Act of Malta“ (PDF). Afrit af upprunalegu (PDF) geymt þann 16 June 2013. Sótt 20 October 2013.
  49. Protokol Lokali u Reġjonali (PDF) (maltneska). Valletta: Dipartiment tal-Informazzjoni. bls. 5–6. Afrit af upprunalegu (PDF) geymt þann 17 June 2012. Sótt 2 April 2015.
  50. „Malta“ (PDF). Þing Evrópuhéraða. Afrit af upprunalegu (PDF) geymt þann 8 February 2013. Sótt 2 April 2015.
  51. „IMF World Economic Outlook (WEO) – Recovery, Risk, and Rebalancing, October 2010 – Table of Contents“. Imf.org. 6 October 2010. Afrit from the original on 30 April 2011. Sótt 1 June 2011.
  52. „The Malta Garrison 1854“. Maltaramc.com. Afrit from the original on 13 April 2019. Sótt 17 January 2020.
  53. Arthur G., Clare. „FEATURES OF AN ISLAND ECONOMY“ (PDF). Features of an Island Economy: Malta 1800–1914: 21.
  54. „Economy of Malta | Development and Entry to the European Union“. Malta.com. Sótt 8 April 2020.
  55. 55,0 55,1 „Country Trends“. Global Footprint Network. Sótt 4 June 2020.
  56. Lin, David; Hanscom, Laurel; Murthy, Adeline; Galli, Alessandro; Evans, Mikel; Neill, Evan; Mancini, MariaSerena; Martindill, Jon; Medouar, FatimeZahra; Huang, Shiyu; Wackernagel, Mathis (2018). „Ecological Footprint Accounting for Countries: Updates and Results of the National Footprint Accounts, 2012–2018“. Resources (enska). 7 (3): 58. doi:10.3390/resources7030058.
  57. „Unprecedented growth for Malta's film industry“. The Times. Malta. 21 July 2010. Afrit from the original on 6 October 2014. Sótt 1 October 2014.
  58. „Silent films showed scenes shot in Malta“. The Times. Malta. 4 November 2012. Afrit from the original on 6 October 2014. Sótt 1 October 2014.
  59. „Malta Movie locations – Malta-Tix“. Malta-Tix. Afrit af upprunalegu geymt þann 25 December 2016.
  60. Carabott, Michael (14 July 2005). „Incentives To boost film production in Malta“. The Malta Independent. Standard Publications Ltd. Afrit af upprunalegu geymt þann 1 October 2014. Sótt 1 October 2014.
  61. „Hollywood's favourite playground“. The Times of India. Afrit from the original on 17 May 2017. Sótt 25 December 2016.
  62. „Malta Post“. privatisation.gov.mt (enska). Sótt 3 April 2020.
  63. „Maltacom“. privatisation.gov.mt (enska). Sótt 3 April 2020.
  64. „Malta Freeport“. privatisation.gov.mt (enska). Sótt 3 April 2020.
  65. „Malta International Airport“. Privatisation.gov.mt (enska). Sótt 3 April 2020.
  66. „Malta funds“. Financemalta.org. 5 May 2010. Afrit af upprunalegu geymt þann 4 March 2013. Sótt 12 March 2013.
  67. „Malta and Tunisia to Develop Oil Together“. Petroleumafrica.com. Sótt 13 December 2020.
  68. „Oil and gas cooperation discussed between NOC and Malta“. Libya Herald (bandarísk enska). Sótt 13 December 2020.
  69. „Apartments.com.mt“. Apartments.com.mt. 10 February 2016. Afrit af upprunalegu geymt þann 10 November 2015. Sótt 10 February 2016.
  70. Eurostat (1 December 2016). „GDP per capita in PPS“. Europa web portal. Afrit from the original on 24 May 2015. Sótt 9 February 2017.
  71. „Passport sale fund rakes in more than €400m“. Times Malta. 28 September 2018. Afrit from the original on 25 September 2019. Sótt 10 December 2019.

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]

  Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.