Bosnía og Hersegóvína

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Bosnía og Hersegóvína
Bosna i Hercegovina
Босна и Херцеговина
Fáni Bosníu og Hersegóvínu Skjaldamerki Bosníu og Hersegóvínu
Fáni Skjaldarmerki
Þjóðsöngur:
Intermeco
Staðsetning Bosníu og Hersegóvínu
Höfuðborg Sarajevó
Opinbert tungumál bosníska, króatíska, serbneska
Stjórnarfar Sambandslýðveldi
Flatarmál
 - Samtals
 - Vatn (%)
124. sæti
51.129 km²
hverfandi
Mannfjöldi
 - Samtals (2005)
 - Þéttleiki byggðar
120. sæti
4.025.4762
79/km²
VLF (KMJ)
- Samtals
- á mann
áætl. 2004
26.210 millj. dala (90. sæti)
6.500 dalir (101. sæti)
Gjaldmiðill Skiptanlegt mark (BAM)
Tímabelti UTC+1
Þjóðarlén .ba
Landsnúmer +387

Bosnía og Hersegóvína, einnig ritað sem Bosnía-Hersegóvína (á heimamálum Bosna i Hercegovina/Босна и Херцеговина) er fjalllent land á vestanverðum Balkanskaga í Suðaustur-Evrópu. Landið liggur að Króatíu í norðri og vestri og Serbíu í austri og Svartfjallalandi í suðri, auk þess liggur landið að Adríahafi á örstuttum kafla í suðvestri. Nafn landsins er samansett úr nöfnum héraða


Balkanskaginn og 20. öldin[breyta | breyta frumkóða]


Í byrjun 20. aldar þegar Austurríki-Ungverjaland innlimaði Bosníu, voru hrottalegir glæpir framkvæmdir á Serbum af Austurríkismönnum, Króötum og Bosníu-Múslimum, sem sáu Austurríkismenn sem sína bandamenn. Schutzkorps var áætlun Austurríkismanna til þjóðernishreinsa Serba úr Bosníu með aðstoð Króata og Bosníu-Múslima. Í síðari heimsstyrjöldinnii voru Bosníu-Múslímar og Króatar bandmenn Þjóðverja, sem höfðu einnig það markmið að þjóðernishreinsa Serba úr Bosníu og Króatíu. Margir Serbar frá Bosníu voru sentir í Jasenovac útrýmingarbúðir í Króatíu, stundum kallaðar Auschwitz Balkanskaganns, en þar létust um það bil 600.000-700.000 Serbar og Roma fólk.

Í kjölfar sjálfstæðisyfirlýsingarinnar Bosníu-Hersegóvinu árið 1992 frá Júgóslavíu var Bosníu-serbneskur brúðgummi myrtur í Sarajevo 1. mars árið 1992. Talið er að þessi atburður hafi komið af stað stríði í Bosníu-Hersegóvinu. Serbar vildu ekki tilheyra Bosníu-Hersegóvinu undir stjórn Bosníu-Múslima og Króata í kjölfar sögunnar og vildu fá að ráða yfir því svæði þar sem þeir voru í meirihluta eða sameinst Serbíu.

Til að koma í veg fyrir stríð, var Lisabon-samningurinn undirritaður 3. mars árið 1992 af leiðtogum Bosníu-Múslíma, Serba og Króata. Samþykkt var að Bosnía-Hersegóvína myndi vera Sambandssríki og að Serbar fengu yfirráðasvæði sem þeir óskuðu eftir, serbneska lýðveldið. Alija Izetbegovic, leiðtogi Bosníu-Múslíma dróg til baka undirskrift sína 28.mars árið 1992 eftir fund með bandaríska sendiherranum, Warren Zimmermanmn. Stuttu eftir braust út hrottaleg borgarastyrjöld á milli Serba, Króata og Bosníu-Múslíma. Bosníu-Múslímska ríkisstjórnin og bosníski herinn gaf sér tilkall til þess ráða yfir allri Bosníua og fengu aðstoð frá Mujahideen-múslímum, Króatar fengu aðtoð frá Króatíu og króatíska hernum og Serbar frá Serbíu og serbneska hernum.

Stríðið snérist um það að serbar vildu ekki búa í ríki undir forystu Bosníu-Múslíma sem þeir litu á sem óvini sína í ljósi sögunnar og einnig sem helstu bandamenn Tyrkja, en Serbar voru kúgaðir undir stjórn Ottoman-Tyrkja í rúm 500 ár.

Í stríðinu voru framdi hrottalegir stríðsglæpir, glæpir gegn mannkyni og þjóðarmorð eins og í Srebrenica þar sem að um það bil 8000 karlkynns hermenn voru myrtir af serbneska hernum.Lögfræðingar og fræðimenn hafa árum saman verið að deila um það hvort að atburðurinn í Srebrenica sé þjóðarmorð eða stríðsglæpur.Serbnesk þorp í Srebrenica og þorp í kringum Srebrenica höfðu verið brennd niður af bosníska hernum sama ár og þjóðernishreinsað Serba. Mikil átök voru meðal Króata og Bosníu-Múslíma í Mostar, þar sem Króatar sprengdu þekktu Ottoman-brúnna í borginni.

Í lok stríðsins höfðu yfir 100 þúsund manns verið myrtir og meira en tvær milljónir þurft að flýja heimili sín, þar af um ein milljón úr landi. Ísland var eitt af þeim ríkjum sem tók við flóttamönnum frá Bosníu, aðallega Serbum og Bosníu-Múslímum.

21. nóvember 1995 hittust forsetar Bosníu og Hersegóvínu, Króatíu og Serbíu í Dayton, í Ohio í Bandaríkjunum og skrifuðu undir friðarsamning, sem átti að stöðva bardagana í Bosníu og Hersegóvínu í þrjú ár. Lokasamningurinn var undirritaður í París 14. desember 1995. Samningurinn var kallaður Dayton-samningurinn og með honum tókst að binda enda á blóðbaðið í Bosníu og Hersegóvínu. Í stjórnarskrá landsins var því skipt í tvö ríkjasambönd, á milli Bosníumanna og Bosníu-Króata annars vegar, og yfirráðasvæði Bosníu-Serba hinsvegar, Serbneska lýðveldið. Samningurinn var mjög svipaður Lisabon-samningnum frá árinu 1992.

Í dag búa fleiri Bosníu-Múslimar í serbneska lýðveldinu í Bosníu heldur en Serbar í bosníska-sambandsríkinu. Bosníu-Múslímar líta hinsvegar á Sarajevo sem höfuðborg sína, enda er mikill meiri hluti íbúanna bosnískur á meðan að Serbar líta á Banja Luka sem höfuðborg sína. Króatar hafna yfirráðum Bosníu-Múslíma í bosníska sambandssríkinu og hafa undanfarið krafist þess að fá króatískt sérstjórnarhérað í Hersegóvinu líkt og serbar eru með, sem þeir kalla Herceg-Bosna og líta á Mostar sem höfuðborg sína.


Tölfræði þjóðernishópa Bosníu-Hersegóvinu frá 1948-2013.

Þjóðernishópar Talning 1948 Talning 1953
Talning 1961[breyta | breyta frumkóða]
Talnin 1961 Talning 1971 Talning 1991 Talning SÞ 1996 Talning 2013 Breytingar frá 1991-2013
Fjödi % Fjöldi % Fjöldi % Fjöldi % Fjöldi % Fjöldi % Fjöldi % Fjöldi % Fjöldi %
Bosníu-Múslímar 788,403 30.7 891,800 31.3 842,248 25.7 1,482,430 39.6 1,629,924 39.5 1,902,956 43.5 1,805,910 46.1 1,769,592 50.11 -133,364 +6.6pp
Serbar 1,136,116 44.3 1,264,372 44.4 1,406,057 42.9 1,393,148 37.2 1,320,644 32.0 1,366,104 31.2 1,484,530 37.9 1,086,733 30.78 -279,371 -0.43pp
Króatar 614,123 23.9 654,229 23.0 711,665 21.7 772,491 20.6 758,136 18.4 760,852 17.4 571,317 14.6 544,780 15.43 -216,072 -1.95pp
Júgóslavar 275,883 8.4 43,796 1.2 326,280 7.9 242,682 5.5 2,570 0.08
Svartfellingar 3,094 0.1 7,336 0.3 12,828 0.4 13,021 0.3 14,114 0.3 10,071 0.2 1,883 0.05
Roma 442 0.0 2,297 0.1 588 0.0 1,456 0.0 7,251 0.2 8,864 0.2 12,583 0.36
Albanar 3,642 0.1 3,764 0.1 4,396 0.1 4,925 0.1 2,569 0.08
Aðrir 23,099 0.9 27,756 1.0 28,679 0.8 36,005 1 63,263 1.5 80,579 1.9 58,196 1.5 110,449 3.1
Total 2,565,277 2,847,790 3,277,948 3,746,111 4,124,008 4,376,403 3,919,953 3,531,159