Guernsey

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Bailiwick of Guernsey
Bailliage de Guernesey
Fáni Guernsey Skjaldarmerki Guernsey
Fáni Skjaldarmerki
Þjóðsöngur:
God Save the King
Sarnia Cherie
Staðsetning Guernsey
Höfuðborg St. Peter Port
Opinbert tungumál enska, franska
Stjórnarfar Þingbundin konungsstjórn

Hertogi Karl 3.
Landstjóri Peter Walker
Forsætisráðherra Jonathan Le Tocq
Bresk krúnunýlenda
 - Aðskilið frá Normandí 1204 
Flatarmál
 - Samtals
 - Vatn (%)
223. sæti
78 km²
0
Mannfjöldi
 - Samtals (2014)
 - Þéttleiki byggðar
206. sæti
65.849 [1]
844/km²
VLF (KMJ) áætl. 2018
 - Samtals 3,272 millj. dala
 - Á mann 52.531 dalir
VÞL (2008) 0.975 (9. sæti)
Gjaldmiðill sterlingspund
Tímabelti UTC+1
Þjóðarlén .gg
Landsnúmer ++44

Guernsey er eyja í Ermarsundi og annað tveggja umdæma Ermarsundseyja. Umdæminu tilheyra, auk Guernsey, eyjarnar Alderney, Sark, Herm, Jethou, Brecqhou, Burhou og fleiri smáeyjar. Bretland hefur umsjón með utanríkismálum og varnarmálum eyjanna, en þær eru þó ekki hluti af breska konungdæminu heldur hertogadæminu Normandí, en hertoginn af Normandí er einn af titlum Bretadrottningar. Guernsey hefur því sitt eigið löggjafarþing en Bretland fer með varnir eyjanna. Guernsey er ekki hluti af Evrópusambandinu en hefur sérstök tengsl við það. Þótt Guernsey og Jersey séu saman kallaðar Ermarsundseyjar er stjórnsýsla þessara tveggja umdæma algerlega aðskilin.

Íbúar Guernsey eru um 65.000 talsins og þar af búa um 16.500 í höfuðstaðnum, St. Peter Port. Efnahagslíf eyjarinnar byggist á fjármálaþjónustu, iðnaði, ferðaþjónustu og landbúnaði.

Heiti[breyta | breyta frumkóða]

Viðskeytið -ey er komið úr fornnorrænu og merkir einfaldlega „eyja“. Uppruni fyrri hluta nafnsins er óviss. Hugsanlega er það dregið af norræna nafninu Grani, orðinu grænn eða spænska orðinu Cuernohorn“.

Saga[breyta | breyta frumkóða]

Fyrir um 6000 árum leiddi hækkandi sjávarstaða í Ermarsundi til þess að eyjarnar urðu aðskildar frá Normandískaga. Á nýsteinöld hófu menn búskap á eyjunum og reistu einsteinunga og steindysir sem þar er að finna.

Snemma á miðöldum settust Fornbretar að á eyjunum Sarnia eða Lisia (Guernsey) og Angia (Jersey) þegar þeir fluttust til Bretagne frá Wales og Cornwall. Heilagur Sampson frá Dol er talinn hafa kristnað Guernsey á 6. öld.

Árið 933 lagði Vilhjálmur 1. eyjarnar undir hertogadæmið Normandí. Á síðmiðöldum voru sjórán stunduð frá eyjunum með því að nota villuljós til að fá skip til að stranda. Þetta jókst í Hundrað ára stríðinu þegar Kapetingar lögðu eyjarnar nokkrum sinnum undir sig. Árið 1372 réðust málaliðar frá Aragón á eyjarnar undir stjórn Owain Lawgoch í þjónustu franska konungsins.

Um miðja 16. öld snerust margir íbúar til kalvínisma. Árið 1556 voru þrjár konur, píslarvottarnir frá Guernsey, brenndar á báli fyrir villutrú.

Í Ensku borgarastyrjöldinni snerust flestir íbúar á sveif með þingliðinu en landstjórinn, Peter Osborne, settist að í Cornet-kastala og hélt þar til ásamt flokki konungssinna. Kastalinn var sá síðasti á Bretlandseyjum sem gafst upp fyrir þingliðinu árið 1651. Í styrjöldum Breta við Spán og Frakkland á 17. og 18. öld fengu margir skipstjórar þaðan kaparabréf og breyttu kaupskipum í sjóræningjaskip. Í upphafi 18. aldar settust margir íbúar Guernsey að í Nýja heiminum.

Á 19. öld vænkaðist hagur eyjarinnar vegna siglinga og vinnslu í granítnámum. Þegar vinnslan var sem mest var unnið í 278 námum, flestum þeirra á norðurhluta eyjarinnar.

Um 3000 menn frá Guernsey voru skráðir í breska innrásarliðið British Expeditionary Force í fyrri heimsstyrjöld, þar af um 1000 í hersveitinni Royal Guernsey Light Infantry sem var stofnuð árið 1916. Í síðari heimsstyrjöld var lengst af þýskt setulið á Guernsey en fyrir stríðið höfðu mörg börn verið flutt frá eyjunni til ættingja í Bretlandi. Þjóðverjar reistu mikil varnarvirki á eyjunni vegna hernaðarlegs mikilvægis hennar og vegna þess að Adolf Hitler taldi að Bretar myndu reyna að endurheimta eyjarnar hvað sem það kostaði.

Landfræði[breyta | breyta frumkóða]

Klettar við strönd Guernsey

Eyjarnar Alderney, Guernsey, Herm, Sark og nokkrar minni eyjar liggja nærri 49°28′N 2°35′V / 49.467°N 2.583°A / 49.467; 2.583 og eru samtals 78 ferkílómetrar að stærð með um 50 km strandlengju. Aðaleyjan, Guernsey, er 63,4 ferkílómetrar. Hún er í St. Malo-flóa, um 50 km vestur af strönd Normandí í Frakklandi og 120 km suður af Weymouth í Bretlandi. Syðsti oddi eyjarinnar er Jerbourg Point þar sem Þjóðverjar reistu varnarvirki. Hæsti punktur umdæmisins er Le Moulin á Sark, 114 metra yfir sjávarmáli. Á Guernsey er hæsti punkturinn Hautnez í 111 metra hæð.

Guernsey skiptist í tvær landslagsheildir: hásléttuna Haut Pas í suðri og láglenda og sendna sléttu, Bas Pas, í norðri. Almennt séð er landbúnaður ríkjandi á Haut Pas en þéttbýli og iðnaður meira áberandi á Bas Pas.

Í St Peter Port er að finna djúpa höfn. Smáeyjarnar Casquets við Alderney eru þekktar fyrir tíð skipbrot og þar hefur verið viti frá 1724.

Veðurfar[breyta | breyta frumkóða]

Veðurfar á Guernsey er temprað, mildir vetur og hlý sólrík sumur. Júlí og ágúst eru heitustu mánuðirnir og er hitinn þá yfirleitt í kringum 20° en getur náð allt að 24°. Febrúar er að jafnaði kaldasti mánuðurinn með meðallofthita um 6°. Vikulegur meðallofthiti er 16° í ágúst. Snjókoma er sjaldgæf og snjó festir sjaldnast en mestu líkur á snjókomu eru í febrúar. Hiti fer sjaldan undir frostmark þótt vindkæling geti verið mikil. Mest úrkoma er í desember, nóvember og janúar. Júlí er sólríkasti mánuðurinn með 250 sólartíma. Desember er dimmasti mánuðurinn með 50 sólartíma. Um helming ársins er skýjað.

Janúar Febrúar Mars Apríl Maí Júní Júlí Ágúst September Október Nóvember Desember
 Hæsti meðalhiti 8 9 10 11 14 17 19 20 18 15 11 10
 Lægsti meðalhiti 5 4 5 6 9 11 13 14 13 11 8 6
 Úrkoma 89 77 67 51 50 46 38 46 67 89 98 107
 Línurit hitastig í °C • mánuðarúrkoma í mm • Heimild: Alþjóðaveðurfræðistofnunin,[2]
 
 
89
 
8
5


 
 
77
 
9
4


 
 
67
 
10
5


 
 
51
 
11
6


 
 
50
 
14
9


 
 
46
 
17
11


 
 
38
 
19
13


 
 
46
 
20
14


 
 
67
 
18
13


 
 
89
 
15
11


 
 
98
 
11
8


 
 
107
 
10
6



Sóknir[breyta | breyta frumkóða]

Stjórnsýslueiningar Guernsey eru tíu sóknir. Auk þess eru kirkjusóknir á Alderney og Sark en þær eru ekki stjórnsýslueiningar. Í hverri sókn er tylftarráð (Douzaine) þar sem meðlimir eru kjörnir til fjögurra ára í senn. Tveir kjörnir löggæslufulltrúar fara með framkvæmdavald fyrir tylftarráðið. Lítil örfirisey, Lihou, tengist Guernsey um granda á háfjöru. Landslag á Guernsey er að mestu flatt með lágar hæðir suðvestanmegin.

Sókn Íbúar (2001) Flatarmál (vergées) Flatarmál (km²)
1. Castel 8.975 6.219 10,2
2. Forest 1.549 2.498 4,1
3. St Andrew 2.409 2.752 4,5
4. St Martin 6.267 4.468 7,3
5. St Peter Port 16.488 3.914 6,4
6. St Pierre du Bois 2.188 3.808 6,2
7. St Sampson 8.592 3.816 6,3
8. St Saviour 2.696 3.900 6,4
9. Torteval 973 1.891 3,1
10. Vale 9.573 5.446 8,9
Sóknir á Guernsey.

Efnahagslíf[breyta | breyta frumkóða]

Fjármálaþjónusta, eins og bankaþjónusta, sjóðstjórnun og tryggingar, stendur undir um 37% af vergri landsframleiðslu.[3] Ferðaþjónusta, iðnaður og landbúnaður (aðallega tómatarækt og afskorin blóm - sérstaklega fresíur) hefur farið minnkandi.[4] Lágir skattar og erfðafjárskattar hafa gert Guernsey að vinsælli aflandseyju fyrir einkarekna hlutabréfasjóði.

Enginn seðlabanki starfar á Guernsey en stjórnvöld á eyjunni framleiða sína eigin útgáfu af sterlingspundi, Guernseyjarpund, sem er tekið gilt á Guernsey og víða á Jersey, en síður í Bretlandi, þótt það jafngildi bresku pundi. Breskir gjaldmiðlar (bæði enskar, skoskar og norðurírskar útgáfur) eru teknir gildir á Guernsey.[5] Fjárfestingasjóðir eyjunnar sem eiga að standa undir lífeyri og framtíðarkostnaði, námu 2,7 milljörðum í júní 2016.[6] Guernsey gaf út 30 ára ríkisskuldabréf í desember 2015 fyrir 330 milljón pundum, sem var fyrsta ríkisskuldabréfið í 80 ár.[7] Guernsey hefur fengið lánshæfismatið AA-/A-1+ með stöðugri væntingu frá Standard & Poor's.[8]

Í mars 2016 voru 32.291 með starf á Guernsey og 4.864 íbúar voru sjálfstætt starfandi. Þar voru 2.453 fyrirtæki með störf. 19,6% íbúa starfa í fjármálageiranum og miðtekjur voru 31.215 pund.[9]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. http://frendy.de/europa/guernsey.2892.html
  2. „World Weather Information Service – Guernsey“. Alþjóðaveðurfræðistofnunin. Sótt 2012.
  3. „Guernsey Gross Domestic Product First Release 2010“. States of Guernsey. Sótt 11 September 2012.
  4. „The tomato growing industry“. Local History Guernsey. BBC. Sótt 23 November 2017.
  5. „About Guernsey“. Visitguernsey.com. Afrit af upprunalegu geymt þann 29 May 2011. Sótt 31 May 2011.
  6. „Total States Funds = £2.7 Billion“. Island FM. 28 September 2016. Afrit af upprunalegu geymt þann 2 apríl 2019. Sótt 4 janúar 2023.
  7. „Guernsey's Debt Draws Strong Demand“. The Wall Street Journal.
  8. „Island Credit Rating Remains The Same“. Island fm. 30 January 2017. Afrit af upprunalegu geymt þann 2 April 2019. Sótt 30 January 2017.
  9. „Guernsey Quarterly Population, Employment and Earnings Bulletin“ (PDF). Island FM. Afrit af upprunalegu (PDF) geymt þann 18 October 2017. Sótt 29 October 2016.

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]

Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
  Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.