Aserbaídsjan

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
(Endurbeint frá Azerbaijan)
Jump to navigation Jump to search
Lýðveldið Aserbaídsjan
Azərbaycan Respublikası
Fáni Aserbaídsjan Skjaldamerki Aserbaídsjan
Fáni Skjaldarmerki
Þjóðsöngur:
Azərbaycan marşı
Staðsetning Aserbaídsjan
Höfuðborg Bakú
Opinbert tungumál aserska
Stjórnarfar Lýðveldi

Forseti
Forsætisráðherra
Ilham Aliyev
Novruz Mammadov
Stofnun
 - Lýðstjórnarlýðveldið Aserbaídsjan 28. maí 1918 
 - Sovétlýðveldið Aserbaídsjan 28. apríl 1920 
 - Sjálfstæði frá Sovétríkjunum 18. október 1991 
Flatarmál
 - Samtals
 - Vatn (%)
111. sæti
86.600 km²
á ekki við
Mannfjöldi
 - Samtals (2018)
 - Þéttleiki byggðar
91. sæti
9.898.100

114/km²
VLF (KMJ)
- Samtals
- á mann
áætl. 2018
175 millj. dala (72. sæti)
17.857 dalir (71. sæti)
VÞL (2017) Red Arrow Down.svg 0.757 (80. sæti)
Gjaldmiðill Aserskt manat
Tímabelti UTC+4
Þjóðarlén .az
Landsnúmer 994

Aserbaídsjan (aserska: Azərbaycan) er landlukt land á Kákasusskaga í Kákasusfjöllum við vestanvert Kaspíahaf á mörkum Evrópu og Asíu. Það á landamæri að Rússlandi í norðri, Georgíu í norðvestri, Armeníu í vestri, Íran í suðri og örstutt landamæri við Tyrkland.

Lýðstjórnarlýðveldið Aserbaídsjan lýsti yfir sjálfstæði árið 1918 og varð fyrsta lýðræðislega múslimaríki heims. Árið 1920 var ríkið innlimað í Sovétríkin sem Sovétlýðveldið Aserbaídsjan. Nútímaríkið Aserbaídsjan lýsti yfir sjálfstæði frá Sovétríkjunum 30. ágúst 1991, skömmu fyrir upplausn Sovétríkjanna. Í september 1991 klauf armenskur meirihluti íbúa Nagornó-Karabak sig frá Aserbaídsjan og stofnaði Nagornó-Karabak-lýðveldið. Héraðið varð de facto sjálfstætt ríki í kjölfar Stríðsins um Nagornó-Karabak árið 1994. Nagornó-Karabak-lýðveldið nýtur þó takmarkaðrar alþjóðlegrar viðurkenningar og flest ríki líta svo á að það sé hérað innan Aserbaídsjan.

Aserbaídsjan er lýðveldi með forsetaræði. Það er aðili að Evrópuráðinu, Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, Samstarfi í þágu friðar. Það er eitt af sex sjálfstæðum tyrkískum ríkjum og virkur þátttakandi í Tyrkíska ráðinu og TÜRKSOY. Aserbaídsjan á í stjórnmálasambandi við 158 ríki og er aðili að 38 alþjóðasamtökum. Það er stofnaðili að GUAM-bandalaginu, Samveldi sjálfstæðra ríkja og Efnavopnastofnuninni. Aserbaídsjan er líka aðili í Samtökum hlutlausra ríkja og er með áheyrnaraðild að Alþjóðaviðskiptastofnuninni.

Þrátt fyrir að 89% íbúa séu sjíamúslimar eru engin opinber trúarbrögð skilgreind í stjórnarskránni. Öll helstu stjórnmálaöfl landsins eru veraldlega sinnuð. Aserbaídsjan er þróað land þar sem læsi er útbreidd og atvinnuleysi lítið. Á vísitölu um þróun lífsgæða er Aserbaídsjan á svipuðum stað og mörg Austur-Evrópulönd. Hins vegar hefur valdaflokkurinn, Nýi Aserbaídsjanflokkurinn, verið sakaður um gerræði og mannréttindabrot.

Olíu er að finna í Aserbaídsjan ásamt jarðgasi. Í Bakú er að finna margar háar byggingar eins og Eldturninn, Fánastöngina miklu í Bakú og sjónvarpsturninn.

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]

  Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.