Úsbekistan

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Úsbekistan
O‘zbekiston Respublikasi
Fáni Úsbekistan Skjaldarmerki Úsbekistan
Fáni Skjaldarmerki
Þjóðsöngur:
O'zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi
Staðsetning Úsbekistan
Höfuðborg Taskent
Opinbert tungumál úsbekíska
Stjórnarfar Lýðveldi

Forseti Sjavkat Mirzijojev
Forsætisráðherra Abdulla Aripov
Sjálfstæði
 - frá Sovétríkjunum 1. september 1991 
Flatarmál
 - Samtals
 - Vatn (%)
56. sæti
448.978 km²
4,9
Mannfjöldi
 - Samtals (2020)
 - Þéttleiki byggðar
41. sæti
34.588.900
74,1/km²
VLF (KMJ) áætl. 2020
 - Samtals 275,806 millj. dala (55. sæti)
 - Á mann 1.831 dalir (144. sæti)
VÞL (2019) Increase2.svg 0.720 (106. sæti)
Gjaldmiðill úsbekskur som (UZS)
Tímabelti UTC+5
Þjóðarlén .uz
Landsnúmer 998

Úsbekistan (úsbekíska: Oʻzbekiston) er tvílandlukt land í Mið-Asíu með landamæri að Kasakstan í vestri og norðri, Kirgistan og Tadsikistan í austri og Afganistan og Túrkmenistan í suðri. Úsbekistan er lýðveldi að nafninu til en sumir hafa lýst landinu sem lögregluríki. Tjáningarfrelsi er verulega skert.

Úsbekistan var lengi hluti af stærri ríkjum eins og Tímúrveldinu. Borgirnar Búkara og Samarkand blómstruðu sem áfangastaðir á Silkiveginum frá Kína. Á 16. öld réðust Úsbekar inn í landið frá heimaslóðum sínum norðan Aralvatns og stofnuðu Búkarakanatið. Á 19. öld hófu Rússar að leggja löndin í Mið-Asíu undir sig. Úsbekistan varð hluti af Sovétríkjunum sem Sovétlýðveldi Úsbeka árið 1924. Landið lýsti yfir sjálfstæði við upplausn Sovétríkjanna 1. september 1991. Islam Karimov, forseti sovétlýðveldisins, var kjörinn fyrsti forseti landsins og sat hann í embætti þar til hann lést árið 2016.

Efnahagslíf Úsbekistan byggist aðallega á framleiðslu hrávöru eins og bómullar, gulls, úrans og jarðgass. Í Úsbekistan eru fjórðu mestu gullnámur heims. Vöxtur hefur verið hraður en þróun frá áætlunarbúskap í markaðsbúskap hefur verið mjög hæg. Spilling í stjórnkerfinu er landlæg og stjórnarandstaða er vanmáttug. Af öllum fyrrum sovétlýðveldum eru flestir pólitískir fangar í Úsbekistan. Um 85% íbúa tala úsbekísku sem er opinbert tungumál landsins og 90% íbúa eru múslimar.

Stjórnmál[breyta | breyta frumkóða]

Stjórnsýslueiningar[breyta | breyta frumkóða]

Úsbekistan skiptist í tólf héruð (viloyatlar, eintala viloyat), eitt sjálfstjórnarlýðveldi (Karakalpakstan) og eina sjálfstjórnarborg (Taskent).

Kort af héruðum Úsbekistan.
Hérað Höfuðstaður Stærð
(km2)
Íbúar (2008)[1] Nr.
Andijan-hérað Andijan 4.303 2.965.500 2
Bukhara-hérað Búkara 41.937 1.843.500 3
Fergana-hérað Fergana 7.005 3.564.800 4
Jizzakh-hérað Jizzakh 21.179 1.301.000 5
Karakalpakstan Nukus 161.358 1.817.500 14
Qashqadaryo-hérað Qarshi 28.568 3.088.800 8
Xorazm-hérað Urgench 6.464  1.776.700 13
Namangan-hérað Namangan 7.181 2.652.400 6
Navoiy-hérað Navoiy 109.375 942.800 7
Samarqand-hérað Samarkand 16.773  3.651.700 9
Surxondaryo-hérað Termez 20.099 2.462.300 11
Sirdaryo-hérað Guliston 4.276 803.100 10
Taskent Taskent 327 2.424.100 1
Tashkent-hérað Nurafshon 15.258  2.829.300 12

Héruðin skiptast síðan í umdæmi (tuman).

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. „Statistical Review of Uzbekistan 2008“ (PDF). bls. 176. Afrit af upprunalegu (PDF) geymt þann 13. nóvember 2010. Sótt 2. maí 2010.
  Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.