Samfylkingin

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Samfylkingin
Merki Samfylkingarinnar
Fylgi Red Arrow Down.svg 12,9%¹
Formaður Árni Páll Árnason
Varaformaður Katrín Júlíusdóttir
Framkvæmdastjóri Kristján Guy Burgess
Þingflokksformaður Helgi Hjörvar
Stofnár 2000
Höfuðstöðvar Hallveigarstígur 1 , 101 Reykjavík
Stjórnmálaleg
Hugmyndafræði
jafnaðarstefna

félagshyggja
femínismi
frjálslyndi

Einkennislitur rauður
Sæti á Alþingi
Sæti í sveitarstjórnum
Vefsíða www.samfylkingin.is
¹Fylgi í síðustu Alþingiskosningum 2013

Samfylkingin er íslenskur stjórnmálaflokkur sem kennir sig við jafnaðarstefnu. Flokkurinn var stofnaður árið 2000 sem samruni fjögurra flokka til þess að vinna sem mótvægisafl við Sjálfstæðisflokkinn. Samfylkingin hefur frá stofnun almennt verið næst stærsti flokkur landsins ef litið er til kjörfylgis til þings og sveitarstjórna auk skráðra flokksmanna.

Flokkurinn staðsetur sig vinstra megin við miðju og eru þrjú grunnígildi hans jafnaðarstefna, félagshyggja og kvenfrelsi. Formaður flokksins er Árni Páll Árnason og varaformaður er Katrín Júlíusdóttir. Samfylkingin hefur myndað þrjár ríkisstjórnir og veitt tveimur þeirra forystu. Auk þess hafa þrír borgarstjórar Reykjavíkur komið úr röðum Samfylkingarinnar og er flokkurinn sá stærsti í borgarstjórn.

Saga[breyta | breyta frumkóða]

Aðdragandi[breyta | breyta frumkóða]

Ólíkt hinum Norðurlöndunum var enginn stór jafnaðarmannaflokkur starfandi á Íslandi mestalla 20. öldina heldur voru vinstri menn klofnir í smærri flokka. Hugmyndir um sameiningu vinstri manna í einn flokk sem gæti keppt við Sjálfstæðisflokkinn í fylgi voru þó ávallt lífseigar og í nafni þeirra var gjarnan stofnað til sérstakra klofningsframboða úr eldri flokkum sem áttu að ná fram þessu markmiði. Síðasta slíka framboðið var Þjóðvaki sem stofnaður var 1994 í því yfirlýsta markmiði að sameina íslenska jafnaðarmenn. Í kjölfar alþingiskosninganna 1995 fór umræða um mögulega samfylkingu af stað fyrir alvöru. Alþýðuflokkurinn var þá kominn í stjórnarandstöðu ásamt hinum vinstri flokkunum og vel heppnað sameiginlegt framboð vinstri manna og Framsóknarflokksins í sveitastjórnarkosningunum í Reykjavík 1994 og 1998 undir merkjum R-listans virkaði sem hvati á sameiningarviðræður.

Viðræður um sameiningu[breyta | breyta frumkóða]

Innan Alþýðuflokks og Þjóðvaka var stuðningur við sameiningu hvað mestur. Haustið 1996 voru þingflokkar þessara flokka sameinaðir undir nafninu „þingflokkur jafnaðarmanna“.[1] Raunar gengu þrír af fjórum þingmönnum Þjóðvaka síðan aftur í Alþýðuflokkinn, Jóhanna Sigurðardóttir formaður Þjóðvaka var ein eftir. Þjóðvaki tók þannig ekki þátt í Samfylkingunni sem flokkur en Jóhanna gerði það sem einstaklingur. Í nóvember 1997 var haldinn flokksstjórnarfundur hjá Alþýðuflokknum og landsfundir hjá Kvennalista og Alþýðubandalagi um það hvort að hefja ætti sameiningarviðræður. Allir flokkarnir samþykktu það að gengið skyldi til viðræðna en mismikil eindrægni var í þeirri afstöðu milli flokka.

Alþýðuflokkurinn lýsti yfir afdráttarlausum stuðningi við sameiningarviðræður. Innan Kvennalistans var áherslumunur á milli kynslóða þar sem yngri kynslóðin reyndist tilbúnari til þátttöku í mögulegri samfylkingu en margar fyrrverandi og þáverandi þingkonur flokksins voru andvígar, meðal annars á þeirri forsendu að Kvennalistinn hafi verið hugsaður sem óháður hefðbundnum stjórnmálaöflum en með samfylkingu væri verið að skilgreina hann sem vinstri félagshyggjuflokk.[2] Niðurstaðan varð að samþykkt var að ganga til sameiningarviðræðna með 36 atkvæðum gegn 18, í kjölfarið sögðu nokkrar af þeim konum sem höfðu verið andvígar sig úr flokknum. Það var í Alþýðubandalaginu sem að andstaðan reyndist hvað hörðust. Málefnaágreiningur réði þar mestu, margir óttuðust að flokkurinn væri að fórna hefðbundnum stefnumálum sínum og færast of langt til hægri með því að sameinast Alþýðuflokki en þessir tveir flokkar höfðu að ýmsu leyti ólíka stefnu. Alþýðuflokkurinn var t.d. jákvæðari gagnvart Atlantshafsbandalaginu og mögulegri aðild Íslands að Evrópusambandinu en Alþýðubandalagið. Af þessum sökum sögðu þrír þingmenn Alþýðubandalagsins sig úr flokknum og stofnuðu eigin vinstri flokk - Vinstri hreyfinguna -grænt framboð - sem skyldi leggja meiri áherslu á hefðbundnari vinstri gildi auk umhverfismála.

Alþingiskosningar[breyta | breyta frumkóða]

Samfylkingin bauð fram í fyrsta skipti í alþingiskosningunum 1999 sem kosningabandalag. Margrét Frímannsdóttir, þáverandi formaður Alþýðubandalags, gegndi þá hlutverki talsmanns. Flokkurinn hlaut þá 26,8% atkvæða sem var hæsta hlutfall atkvæða sem að vinstri flokkur hafði fengið í áratugi en þó 11% lægra en flokkarnir fjórir höfðu fengið samanlagt í kosningunum 1995. Vinstri grænir fengu 9,1% í sömu kosningum. Stofnfundur Samfylkingarinnar var haldinn 5. - 6. maí 2000 og varð hún þá að formlegum flokki, fyrsti formaðurinn var kjörinn Össur Skarphéðinsson.

Fyrir alþingiskosningarnar 2003 tók Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, þáverandi borgarstjóri í Reykjavík, sæti á lista flokksins í Reykjavíkurkjördæmi norður þrátt fyrir að hafa lýst því yfir eftir borgarstjórnarkosningarnar 2002 að hún væri ekki á leið í þingframboð.[3] Þetta vakti hörð viðbrögð samstarfsflokka Samfylkingarinnar í R-listanum sem kröfðust þess að hún viki úr stóli borgarstjóra. Í kjölfarið var hún titluð „forsætisráðherraefni“ flokksins fyrir kosningarnar og ræða sem hún hélt í Borgarnesi 9. febrúar 2003 varð eitt helsta deilumál baráttunar en þar spurði hún að því hvort að lögregluaðgerðir og skattarannsóknir gagnvart Baugi og Jóni Ólafssyni væru mögulega sprottnar af persónulegri óvild Davíðs Oddssonar í garð einstakra athafnamanna. Í kosningunum bætti flokkurinn við sig nokkru fylgi, fékk flest atkvæði í tveimur kjördæmum og vantaði þá aðeins tvö sæti til að ná Sjálfstæðisflokknum.

Hugmyndafræði[breyta | breyta frumkóða]

Meginstefna Samfylkingarinnar er jöfnuður, sjálfbærni og friður. Flokkurinn sér hlutverk stjórnvalda að koma fram við almenning af virðingu og æta jafnræðis í samfélagi þar sem allir einstaklingar geta notið hæfileika sinni á eigin forsendum. Samfylkingin vill tryggja að íslenskt samfélag geti tryggt sambærileg lífsgæði og eru í nágrannalöndunum og sé nútímalegt og framsækið. Nýting auðlinda á að vera sjálfbær og umhverfisvæn. Íslensk utanríkisstefna á að tryggja náin samskipti við umheimin og stuðla að auknum jöfnuði, sjálfbærni í notkun auðlinda og virðingu fyrir umhverfinu á heimsvísu.[4]

Flokksskipulag[breyta | breyta frumkóða]

Æðsta stjórn Samfylkingarinnar er landsfundur flokksins sem haldinn er á tveggja ára fresti og hefur hann vald yfir stefnumál, lög og starf hennar. Á milli landsfunda fer flokksstjórn sem kosin er á landsfundi með æðsta vald flokksins. Innan stjórnarinnar er formaður, varaformaður, ritari, gjaldkeri, þingflokksformaður, formaður sveitarstjórnarráðs og formaður framkvæmdastjórnar.[5] Innan flokksins eru 57 aðildarfélög og auk þeirra eru 17 aðildarfélög innan ungliðahreyfingar flokksins, Ungra jafnaðarmanna.[6] Aðildarfélögin skipa fulltrúa á landsfund sem hafa atkvæðarétt á ályktunum, stefnubreytingum og lagabreytingum sem samþykktar eru. Formaður og varaformaður eru hinsvegar kosnir af öllum félögum flokksins og er Samfylkingin einn flokka á Íslandi til þess að opna kosningu formanns til allra flokksmanna.[5]

Formenn[breyta | breyta frumkóða]

Formaður Kjörinn Hætti Aldur við embættistöku
Margretfrimannsdottir.JPG Margrét Frímannsdóttir (talsmaður) 1999 2000 44
Ossur Skarphedinsson, utrikesminister Island. Nordiska radets session 2009 (1).jpg Össur Skarphéðinsson 2000 2005 47
Islands utrikesminister Ingibjorg Solrun Gisladottir vid Nordiska Radets session i Oslo. 2007-10-31. Foto- Magnus Froderberg-norden.org.jpg Ingibjörg Sólrún Gísladóttir 2005 2009 48
Johanna sigurdardottir vef.jpg Jóhanna Sigurðardóttir 2009 2013 66
Arni Pall Arnason Island.jpg Árni Páll Árnason 2013 46

Varaformenn[breyta | breyta frumkóða]

Varaformaður Kjörinn Hætti
Margretfrimannsdottir.JPG Margrét Frímannsdóttir 2000 2003
Islands utrikesminister Ingibjorg Solrun Gisladottir vid Nordiska Radets session i Oslo. 2007-10-31. Foto- Magnus Froderberg-norden.org.jpg Ingibjörg Sólrún Gísladóttir 2003 2005
Agustolafuragustsson.jpg Ágúst Ólafur Ágústsson 2005 2009
DagurBEggertsson.jpg Dagur B. Eggertsson 2009 2013
Katrin Juliusdottir.jpeg Katrín Júlíusdóttir 2013

Kjörfylgi[breyta | breyta frumkóða]

Alþingiskosningar[breyta | breyta frumkóða]

Ár Atkvæði % Þingsæti
1999 44.378 26,8 17
2003 56.700 31,0 20
2007 48.742 26,8 18
2009 55,758 29,8 20
2013 24,294 12,9 9

Sveitarstjórnarkosningar[breyta | breyta frumkóða]

Samfylking bauð sig fram í eigin nafni í 10 sveitarfélögum í sveitarstjórnarkosningunum 2002. Fjórum árum síðar bauð hún fram í 15 sveitarfélögum of hefur haldið framboðum þar síðan. Flokksmenn Samfylkingarinnar hafa hinsvegar tekið þátt í sameigilegum listum í ýmsum sveitarfélögum, þar á meðal í Reykjavíkurlistanum og Í-listanum á Ísafirði. Samfylkingin var lengi stærsti flokkurinn í Hafnarfirði og var með hreinann meirihluta frá árunum 2002 til 2010. Samfylkingin er stærsti flokkurinn í borgarstjórn með 5 borgarfulltrúa og leiðir þar meirihluta.

Kosningar Atkvæði  % fulltrúar
20021 32 29
20062: 36.112[7] 22%[7] 35[8]
20102: 27.775[7] 18,1%[7] 42[7]
20142: 26% 41

Sjá einnig[breyta | breyta frumkóða]

Neðanmálsgreinar[breyta | breyta frumkóða]

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]