Eldgosaannáll Íslands

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Katla 1918
Nornahraun-Holuhraun 2014

Eldgosaannáll Íslands

Forsöguleg gos[breyta | breyta frumkóða]

  • fyrir um 16 000 000 árum - elsta berg sem þekkt er á Íslandi myndaðist í hraungosi.
  • um 6700 f.Kr. - Stórgos á Veiðivatnasvæðinu, þá rann Þjórsárhraunið mikla. Þetta er mesta hraungos sem vitað er um að orðið hafi á Íslandi. Þjórsárhraunið er hátt í 1000 ferkílómetrar að flatarmáli og rann yfir 100 km leið allt til sjávar og myndar ströndina milli Þjórsár- og Ölfusárósa.
  • um 5000 f.kr. - Hekla (H5). Fyrsta súra gjóskugosið í Heklu. Þá féll öskulagið H5 en það finnst í jarðvegi á miðhálendinu og víða um Norðurland.
  • um 3000 f.Kr. - Vestmannaeyjar. Myndun Helgafells og eldra hraunsins á Heimaey.
  • um 2500 f.Kr. - Hekla (H4)
  • um 1200 f.Kr - Veiðivatnasvæði, Búrfellshraun rann úr gígaröð í grennd við Veiðivötn, annars vegar að Þórisósi og hins vegan niður með Tungná og Þjórsá allt niður í Landsveit
  • um 1000 f.Kr. - Katla. Tvö öskulög á Suðurlandi og Reykjanesskaga.
  • um 900 f.Kr. - Hekla (H3)
  • um 250 e.Kr. - Snæfellsjökull

9. og 10. öld[breyta | breyta frumkóða]

  • um 870 - Ösku- og hraungos í Vatnaöldum, Landnámslagið myndast
  • um 900 - Afstapahraun
  • um 900 - ? í Vatnajökli
  • um 900 - Krafla
  • um 900 - Hallmundarhraun rennur.
  • um 900 - Rauðhálsahraun í Hnappadal
  • um 905 - ? í Vatnajökli
  • um 920 - Undan Reykjanesi, staðsetning óviss. Gjóskulag frá gosinu er þekkt.
  • um 920 - Katla (öskulag nefnt Katla-R)
  • um 934 - Katla og Eldgjá. Mikið hraunflóð úr Eldgjá rann yfir Álftaver, Meðalland og Landbrot. Sennilega sá jarðeldur, sem Molda-Gnúpur og hans fólk hrökklaðist undan skv. Landnámu. Landnáma segir einnig frá myndun Sólheimasands í miklu hlaupi Jökulsár.
  • um 940 - Í Vatnajökli/Veiðivötnum (gjóskulag á NA-landi)
  • 999 eða 1000 - Svínahraun
  • um 1000 - Katla. Gjóskulag er frá þessum tíma. Heimild fyrir hlaupi.

11. öld[breyta | breyta frumkóða]

  • um 1060 - ? í Vatnajökli

12. öld[breyta | breyta frumkóða]

  • 1104 - Hekla. Fyrsta gos hennar á sögulegum tíma og það mesta. Mikið öskufall til norðurs og norðausturs. Þjórsárdalur eyddist, þ.á m. bærinn Stöng.
  • 1151 - Krýsuvíkureldar. Gos í Trölladyngju; Ögmundarhraun og Kapelluhraun renna.
  • 1158 - Hekla, gos nr. 2
  • um 1160 - ? í Vatnajökli
  • 1160-1180 - Tvisvar gaus í sjó undan Reykjanesi (öskulög þekkt)
  • 1179 - Katla. Heimildir eru óljósar en öskulag hefur fundist í Grænlandsjökli.
  • 1188 - ? Rjúpnadyngjuhraun og Mávahlíðahraun runnu

13. öld[breyta | breyta frumkóða]

  • 1206 - Hekla, gos nr. 3
  • 1210-11 - undan Reykjanesi. Eldey myndaðist.
  • 1222 - Hekla, gos nr. 4
  • 1223 - undan Reykjanesi, staðsetning óviss.
  • 1225 - undan Reykjanesi, staðsetning óviss.
  • 1226-27 - nokkur gos á Reykjanesi. Þeim eru eignuð Yngra Stampahraun, (Klofningahraun), Eldvarpahraun, Illahraun og Arnarseturshraun. Sandvetur af völdum mikils öskugoss við Reykjanestá og féll svokallað Miðaldalag. Harðindi í kjölfarið.
  • 1231 - undan Reykjanesi, staðsetning óviss.
  • 1238 - undan Reykjanesi, staðsetning óviss.
  • 1240 - undan Reykjanesi, staðsetning óviss.
  • 1245 - Katla. Eldur og hlaup úr Sólheimajökli.
  • 1262 - Katla. Eldur með miklu öskufalli í Sólheimajökli. Síðasta hlaupið á Sólheimasandi.
  • 1300-01 - Hekla, gos nr. 5. Mikið öskufall í Skagafirði og hungursneyð í kjölfarið.

14. öld[breyta | breyta frumkóða]

  • 1311 - Katla. Myrkur á Austfjörðum og öskufall víða um land. Mikið hlaup, sennilega á Mýrdalssandi, en heimildir um það eru óljósar og misvísandi. Ótíð og heybrestur árið eftir með tilheyrandi mannfalli.
  • 1332 - í Vatnajökli, sennilega í Grímsvötnum.
  • 1340 - ? Brennisteinsfjöll (engin hraun frá 14. öld hafa fundist á Reykjanesskaga)
  • 1341 - Hekla, gos nr. 6. Askan barst vestur um Borgarfjörð og Akranes. Mikill skepnufellir, sérstaklega á Rangárvöllum og eyddust margar byggðir.
  • 1341 - ? Grímsvötn
  • 1354 - ? Grímsvötn
  • 1357 - Katla. Mikið gos og tjón.
  • 1362 - Knappafellsjökull. Mesta öskugos Íslandssögunnar. Eyddist Litla-Hérað allt og virðast fáir hafa komist af. Var sveitin nefnd Öræfi þegar hún fór að byggjast aftur og jökullinn Öræfajökull. Mest af öskunni barst til austurs á haf út en eyddi þó miklu af Hornafirði og Lónshverfi í leiðinni. Jökulhlaup fram á Skeiðarársand og út í sjó.
  • 1372 - norðvestan Grímseyjar
  • 1389-90 - í og við Heklu, gos nr. 7. Norðurhraun rennur, Skarð, Tjaldastaðir og e.t.v. fleiri bæir fara undir hraun.

15. öld[breyta | breyta frumkóða]

  • 1416 - Katla
  • 1422 - undan Reykjanesi. Eyja myndast og stendur í nokkur ár.
  • 1440 - Hekla eða nágrenni
  • 1477 - á Heljargjárrein. Gos á langri sprungu í Veiðivötnum allt að vestanverðum Vatnajökli.
  • um 1480-1500 - Katla
  • um 1500 - í Vatnajökli

16. öld[breyta | breyta frumkóða]

  • 1510 - Hekla, gos nr. 8. Stórgos með miklu öskufalli til suðurs. Stærsta Hekluhraun frá sögulegum tíma. Mikil landeyðing í Rangárvallasýslu í kjölfarið.
  • 1554 - Vondubjallar suðvestur af Heklu. Gosið stóð í 6 vikur um vorið. Rauðubjallar mynduðust og frá þeim rann Pálssteinshraun.
  • 1580 - Katla
  • um 1582 - við Eldey
  • 1597 - Hekla, gos nr. 9. Gos hófst 3. janúar og stóð langt fram á sumar. Gjóska dreifðist víða en olli litlum búsifjum, þó helst í Mýrdal.
  • 1598 - Grímsvötn

17. öld[breyta | breyta frumkóða]

  • 1603 - Grímsvötn
  • 1612 - Katla (og/eða Eyjafjallajökull). Gos hófst 16. október en heimildum ber ekki saman um í hvorum jöklinum hafi gosið, Katla talin líklegri.
  • 1619 - Grímsvötn
  • 1625 - Katla. 2. - 14. september. Stórgos með miklu öskufalli til austurs. 25 bæir fóru í eyði. Þorsteinn Magnússon klausturhaldari í Þykkvabæ skrifaði skýrslu um gosið, hina fyrstu sinnar tegundar á Íslandi.
  • 1629 - Grímsvötn
  • 1636-37 - Hekla, gos nr. 10. Gosið hófst 8. maí og stóð í rúmt ár. Öskufall til norðausturs og tjón lítið.
  • 1637-38 - við Vestmannaeyjar
  • 1638 - Grímsvötn
  • 1655 - ? sennilegt gos í Vatnajökli, líklega í Kverkfjöllum. Stórhlaup í Jökulsá á Fjöllum.
  • 1659 - Grímsvötn
  • 1660-61 - Katla. Gosið hófst 3. nóvember og stóð fram yfir áramót. Lítið öskufall en stórt hlaup á Mýrdalssandi og tók Höfðabrekku af.
  • 1681 - í Vatnajökli
  • 1684-85 - Grímsvötn. Stórt hlaup í Jökulsá á Fjöllum, einn maður fórst auk fjölda búfjár.
  • 1693 - Hekla, gos nr. 11. Gos hófst 13. febrúar og stóð fram á haust. Mikið öskufall til norðvesturs í upphafi goss sem olli miklu og varanlegu tjóni í nærsveitum.
  • 1693 - Katla
  • 1697 - í Vatnajökli

18. öld[breyta | breyta frumkóða]

  • 1702 - í Vatnajökli
  • 1706 - í Vatnajökli
  • 1711-12 - Kverkfjöll
  • 1716 - í Vatnajökli
  • 1717 - í Vatnajökli
  • 1721 - Katla. Mikið öskufall, um 1 km³ og stórhlaup.
  • 1724-29 - Mývatnseldar. Hraun rann m.a. út í Mývatn og sprengigígurinn Víti við Kröflu myndaðist.
  • 1725 - í Vatnajökli
  • 1725 - suðaustur af Heklu
  • 1726 - í Vatnajökli
  • 1727 - Öræfajökull, við jökulrætur ofan Sandfellsskerja. 3 fórust.
  • 1729 - Kverkfjöll
  • 1746 - Mývatnseldar, 1 gos
  • 1753 - suðvestan Grímsvatna
  • 1755-56 - Katla. Gosið hófst 17. október og stóð fram í miðjan febrúar. Barst mikil aska, um 1,5 km³, til austnorðausturs og olli miklu tjóni í Skaftártungu, Álftaveri og Síðu. Mikið hlaup á Mýrdalssandi, mest vestan við Hafursey. Eldingar bönuðu 2 mönnum. Um 50 bæir fóru í eyði, flestir þó aðeins tímabundið.
  • 1766 - vestanvert í Vatnajökli, sennilega í Bárðarbungu.
  • 1766-68 - Hekla, gos nr. 12. Öskufall í Húnavatns- og Skagafjarðarsýslum. 10 jarðir fóru í eyði.
  • 1774 - Grímsvötn
  • 1783 - á Reykjaneshrygg suðvestur af Eldey. Nýey reis úr sjó en hvarf fljótt aftur.
  • 1783-84 - Skaftáreldar / Grímsvötn. Hraun runnu meðfram Skaftá og Hverfisfljóti niður á láglendi og þöktu um 580 km². Öskufall og eiturmóða ollu heybresti og hungursneyð um mestallt land.
  • 1797 - Grímsvötn

19. öld[breyta | breyta frumkóða]

  • 1807 - Grímsvötn
  • 1816 - Grímsvötn
  • 1821 - Katla
  • 1821-23 - Eyjafjallajökull. Gosið hófst 19. desember og var kraftlítið framan af. Ekkert hraun rann en nokkurt öskufall varð. Hlaup til norðurs út í Markarfljót.
  • 1823 - í Vatnajökli
  • 1830 - Eldeyjarboði
  • 1838 - Grímsvötn
  • 1845-46 - Hekla, gos nr. 13. Gosið hófst 2. september og stóð í um 7 mánuði. Mikið öskufall til suðausturs og hlaup í Ytri-Rangá. Hraun runnu til vesturs og norðvesturs, um 25 km², og var bærinn Næfurholt fluttur um set vegna þessa.
  • 1854 - Grímsvötn
  • 1860 - Katla. Lítið gos.
  •  ? 1861 - Grímsvötn
  • 1862-64 - á Heljargjárrein. Gos hófst 30. júní á um 15 km langri sprungu norðan Tungnaárjökuls. Mynduðust þar Tröllagígar og rann frá þeim Tröllahraun.
  • 1867 - Grímsvötn
  • 1867-68 - Mánáreyjar
  • 1872 - í Vatnajökli
  • 1873 - Grímsvötn
  • 1874 - Askja. Líklegt gos í febrúar. Gufumekkir sáust.
  • 1875 - Askja. Hraungos hófst 3. janúar. Sigketill byrjaði að myndast síðar í mánuðinum.
  • 1875 - Askja. Hraungos hófst í Sveinagjá á Mývatnsöræfum 18. febrúar á 25 km langri sprungu. Stóð það fram í miðjan ágúst og rann frá því Nýjahraun. Talið vera kvikuhlaup undan Öskju.
  • 1875 - Askja. Eitt mesta öskugos Íslandssögunnar hófst 28. mars og stóð í um 8 klst. Gaus úr Víti og fleiri gígum. Mikið tjón af öskufalli um miðbik Austurlands og fóru margir bæir í eyði. Fluttust margir Austfirðingar til Vesturheims í kjölfarið. Vísir að Öskjuvatni myndaðist og stækkaði það jafnt og þétt. Fleiri gosa varð vart á næstu mánuðum.
  • 1876 - Askja. Seinast sást til elds í árslok.
  • 1876 - í Vatnajökli
  • 1878 - Krakatindur austan Heklu
  • 1879 - Geirfuglasker
  • 1883 - Grímsvötn
  •  ? 1884 - nálægt Eldey. Óljósar heimildir.
  •  ? 1885 - Grímsvötn
  • 1887 - Grímsvötn
  • 1889 - Grímsvötn
  • 1892 - Grímsvötn
  •  ? 1896 - líklegt gos suður af Vestmannaeyjum
  • 1897 - Grímsvötn

20. öld[breyta | breyta frumkóða]

  • 1902-04 - Grímsvötn
  • 1905-06 - Grímsvötn
  • 1908-09 - Grímsvötn
  • 1910 - Grímsvötn. Öskufalls varð vart austanlands frá júní til nóvember.
  • 1913 - Mundafell / Lambafit austan við Heklu.
  • 1918 - Katla. Gosið hófst 12. október og var lokið 5. nóvember. Gosmökkurinn náði 14,3 km hæð og olli talsverðu tjóni í Skaftártungu. Mikið hlaup á Mýrdalssandi og voru leitarmenn þar hætt komnir en margt fé týndist.
  • 1921 - Askja. Lítið hraungos.
  • 1922 - Askja. Lítið hraungos.
  • 1922 - Grímsvötn. Gos hófst í lok september og lauk innan mánaðar.
  • 1923 - Askja. Lítið hraungos.
  • 1923 - Grímsvötn. Smágos.
  • 1926 - Askja. Gos um sumarið. Lítil eyja myndaðist í Öskjuvatni.
  • 1926 - við Eldey. Ólga í sjónum í nokkrar klst.
  • 1927 - við Esjufjöll. Smágos og allmikið hlaup undan Breiðamerkurjökli sem varð einum manni að bana.
  •  ? 1929 - Askja
  • 1929 - Kverkfjöll. Eldur sást lengi um sumarið.
  • 1933 - Grímsvötn. Smágos.
  • 1934 - Grímsvötn. Gos hófst í lok mars og stóð fram í miðjan apríl.
  • 1938 - Grímsvötn. Gos nyrst í öskjunni en komst ekki upp úr jökulísnum.
  •  ? 1941 - Grímsvötn. Hugsanlegt gos.
  •  ? 1945 - Grímsvötn. Hugsanlegt gos.
  • 1947-48 - Hekla, gos nr. 14. Gosið hófst 29. mars með sprengingu. Gosmökkurinn náði 30 km hæð; öskufall til suðurs yfir Fljótshlíð og Eyjafjöll. Heklugjá opnaðist endilöng, um 0,8 km³ af hrauni runnu, mest til vesturs og suðvesturs úr Axlargíg.
  •  ? 1954 - Grímsvötn. Hugsanlegt gos.
  •  ? 1955 - Katla. Sennilega smágos undir jöklinum. Lítið hlaup.
  • 1961 - Askja. Hraungos hófst 26. október á um 300 m langri sprungu og stóð fram í lok nóvember.
  • 1963-67 - Vestmannaeyjar: Surtsey reis úr sæ 14. nóvember í neðasjávargosi suðvestur af Geirfuglaskeri. Síðar mynduðust eyjarnar Syrtlingur og Jólnir en hurfu fljótt aftur.
  • 1970 - Hekla, gos nr. 15. Gos hófst 5. maí í suðvesturhluta Heklugjár og í Skjólkvíum norðan fjallsins. Talsvert öskufall til NNV, allt norður í Húnavatnssýslur. Í fjallinu sjálfu hætti virknin eftir nokkra daga en í Skjólkvíum gaus í um 2 mánuði.
  • 1973 - Vestmannaeyjar. 1600 m löng gossprunga opnast austast á Heimaey 23. janúar. Um þriðjungur bæjarins fór undir hraun, yfir 400 eignir eyðilögðust. Eldfell myndaðist og Heimaey stækkaði til austurs.
  • 1975 - Kröflueldar, 1. gos 20. desember. Hraungos á stuttri sprungu við Leirhnjúk.
  • 1977 - Kröflueldar, 2. gos 27. - 29. apríl
  • 1977 - Kröflueldar, 3. gos 8. - 9. september
  • 1980 - Kröflueldar, 4. gos 16. mars
  • 1980 - Kröflueldar, 5. gos 10. - 18. júlí
  • 1980-81 - Hekla, gos nr. 16. Gosið hófst 17. ágúst og stóð fram á hinn 20.. Aska barst til norðurs, hraun rann mest til vesturs og norðurs. Gosið tók sig upp aftur 9. apríl árið eftir og lauk endanlega 16. apríl.
  • 1980 - Kröflueldar, 6. gos 18. - 23. október
  • 1981 - Kröflueldar, 7. gos 30. janúar - 4. febrúar
  • 1981 - Kröflueldar, 8. gos 18. - 23. nóvember
  • 1983 - Grímsvötn. Smágos í maílok.
  •  ? 1984 - Grímsvötn. Sennilega smágos.
  • 1984 - Kröflueldar, 9. gos 4. - 18. september
  •  ? 1985 - Lokahryggur undir Vatnajökli. Hugsanlegt smágos. Gosórói á mælum og sigkatlar í jöklinum.
  • 1991 - Hekla, gos nr. 17. Gos hófst 17. janúar í suðurhluta Heklugjár en dróst fljótt saman. Einn gígur austan í fjallinu var virkur til 17. mars. Talsvert hraun rann sunnan megin í fjallinu en öskufall var lítið.
  • 1996 - Gjálpargosið / Bárðarbunga. Gos hófst 30. september á 4-5 km sprungu undir jökli milli Bárðarbungu og Grímsvatna og stóð til 13. október. Skjálftavirknin benti til kvikuhlaups frá Bárðarbungu. Bræðsluvatn rann til Grímsvatna og hljóp þaðan út á Skeiðarársand 5. nóvember.
  • 1998 - Grímsvötn. 18. - 28. desember.
  • 2000 - Hekla, gos nr. 18 26. febrúar - 8. mars.

21. öld[breyta | breyta frumkóða]