Eldgosið við Fagradalsfjall 2021

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search

Eldgos hófst við Fagradalsfjall þann 19. mars 2021 kl. 20:45 í kjölfar jarðskjálftahrinu sem stóð í meira en 3 vikur. Það kom úr kvikugangi sem náði frá Keili að Fagradalsfjalli. Kvikan tróð sér fyrst leið í Geldingadölum við austanvert Fagradalsfjall nærri Stóra-Hrúti.[1] Eldgosið hefur einnig verið kallað Geldingadalagos eða Geldingadalsgos þó í raun sé örnefnið Geldingadalir. Eldgosið er hugsanlega flokkað sem dyngjugos en slíkt gos hefur varla sést á Íslandi frá því um lok ísaldar. Kvikan er frumstæð kemur úr 17-20 kílómetra dýpi. [2] Tegund hraunsins er helluhraun. Fleiri gígar opnuðust þegar á leið gosið. Tugþúsundir skoðuðu gosið fyrstu vikurnar.

Nær 800 ár voru síðan gaus síðast á Reykjanesskaga þegar Reykjaneseldar geysuðu.[3] Og 6000 ár eru síðan gaus í Fagradalsfjalli. Þá rann Beinavörðuhraun.

Þróun[breyta | breyta frumkóða]

Sprunga var metin í byrjun um 200 metrar á lengd þegar þyrla Landhelgisgæslunnar náði fyrstu myndum en síðar 500 metrar. 20. mars mat svo Páll Einarsson sprunguna sem 200 metrar en ofmat var á stærð hennar. Syðri endi tungunnar var nokkra km frá Suðurstrandarvegi. Hrauntungur runnu í suðsuðvestur og vestur í Geldingardal. Geldingardalur er lokaður dalur og hraunstreymið verður að fylla dalinn til að komast áleiðis. Upphafi gossins er líkt við Fimmvörðuhálsgosið.[4] Krísuvíkurvegi og Fagradalsvegi var lokað. Degi fyrir gosið var búið að loka Suðurstrandarvegi vegna skemmda sem urðu á veginum í kjölfar jarðskjálftahrinunnar.[5] Mengunarviðvörun var send til Árnessýslu þar sem vindáttin liggur í austur frá gosstaðnum, í átt að Hveragerði.[6]

Nokkurn fjölda fólks dreif að og voru sumir vanbúnir, í slæmu skyggni [7] og þurftu björgunarsveitir að bjarga týndu og hröktu fólki. Sumir fóru full nálægt gígnum en tilmæli voru um. 21. mars var brekka upp að gígnum lokuð. En Almannavarnir og löggæsla bentu á að hrunið gæti úr gígnum og nýjar sprungur gætu opnast. [8] Hættulegt gas getur safnast saman í lægðum í stilltu veðri.

Fólk hafði gengið frá Svartsengi þar sem Suðurstrandarvegur var lokaður vegna viðgerða sökum skjálftanna. En ákveðið var að stika leið frá Suðurstrandarvegi þar sem það er öruggara og styttri[9]

  • 21. mars: Hraunið var metið 0,15 ferkílómetrar (Magnús Tumi Guðmundsson).[10]
  • 22. mars: Almannavarnir lokuðu svæðinu við eldgosið vegna gasmengunar.
  • 24. mars: Tveir aðalgígar gjósa og eru samvaxnir. Hraunið fyllir nánast dalinn. Ferðamenn flykkjast á staðinn.
  • 26. mars: Allt að tíu milljónir króna framlag var ákveðið af ríkinu til að bæta aðgengi fyrir þá sem vilja skoða gosstöðvarnar. [11]
  • 27. mars: Lokað var eftir hádegi vegna versnandi veðurs. Fylgst með ferðamönnum með tilliti til sóttkvíarbrota.[12]
  • 28. mars: Hraunið þekur Geldingadalina. Vegagerðin býr til bílastæði þar sem gönguleiðin við Suðurstrandarveg byrjar.[13]
  • 31. mars: Flúormengun mælist í regnvatni við eldstöðvarnar [14] . Ákveðið var að hafa opið frá 6-18 og rýma kl. 22 á svæðinu um páskana.[15]. Þekja gossins er um 0,3 ferkílómetrar.
  • 2. apríl: Vart var við fyrstu gjósku gossins eða ljóseitan vikur. Nornahár fannst einnig.
  • 5. apríl: Nýjar sprungur opnuðust, 100-200 metrar að lengd, hálfum kílómetra norðaustan við gígana sem fyrir voru. Hraunelfur tók að renna niður í Meradali. Yfir 500 manns voru á gosstöðvunum og var svæðið rýmt. Virkni gíganna í Geldingadölum minnkaði og var talið að nýju sprungurnar væru hluti af sama kvikuinnskoti. [16]
  • 7. apríl: Ný sprunga, um 150 metra löng, opnast á milli hinna tveggja og rennur hraun í Geldingadali.[17]
  • 8. apríl: Flatarmál hrauns er 0,62 ferkílómetrar samkvæmt Jarðvísindastofnun og hefur hraunflæði aukist með nýjum gígum.
  • 10. apríl: Fjórða sprungan opnaðist milli tveggja nýjustu. Svæði hefur verið afmarkað sem hættusvæði á gosstöðvunum þar sem líklegast er að sprungur opnast. [18]
  • 13. apríl: Enn fleiri sprungur eða gígar opnast og rennur hraunið í suðurátt frá þeim. [19]
  • 16. apríl: Hraun tekur að renna austur úr Geldingadölum [20]. Um fjórðungur landsmanna hefur gert sér ferð að gosinu, um 90 þúsund manns.[21]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. Eldgos hafið við Fagradalsfjall Rúv, skoðað 19. mars 2021
  2. Frumstæðasta kvika sem komið hefur upp í 7000 ár Vísir, skoðað 23/3 2021
  3. Síðasta gostímabil á Reykjanesskaga varði í nær 300 ár Rúv, skoðað, 20. mars 2021
  4. „Páll segir gosið ræfilslegt“. RÚV .
  5. „Suðurstrandarvegi lokað í kvöld og nótt“. Vegagerðin .
  6. „Sögulegt gos á Reykjanesskaga - þetta gerðist í kvöld“. RÚV .
  7. Á göngu í níu klukkustundir án þess að komast að gosinu: „Strákurinn minn var orðinn virkilega hræddur og var að örmagnast“ Vísir.is, skoðað 21. mars 2021
  8. Loka svæðinu næst gossprungunni Rúv, skoðað 21. mars 2021
  9. Stika gönguleið að gosinu í dag Rúv, skoðað 22. mars, 2021
  10. Telur hraunið þekja um 0,15 ferkílómetra Rúv, skoðað 22. mars, 2021
  11. Tíu milljónum varið til að bæta aðstöðu við gosið RÚV, skoðað 26. mars, 2021
  12. Loka kl. 13 og fylgjast með erlendum ferðamönnumRÚV, skoðað 27. mars 2021
  13. Hraunið búið að fylla dalsbotninn Rúv, skoðað 28. mars 2021.
  14. Töluverð flúormengun í regnvatni við gosstöðvarnar Rúv, skoðað 3. mars, 2021
  15. Gossvæðið rýmt 6-18 og ýmt kl 22 Rúv, skoðað 31. mars 2021.
  16. https://www.ruv.is/frett/2021/04/05/ny-sprunga-opnadist-ryma-gossvaedid Ný sprunga opnaðist, rýma gossvæðið] Rúv.is, skoðað 5. apríl 2021.
  17. Tvöfalt meiri kvika vellur upp Mbl.is, skoðað 7. apríl, 2021.
  18. Ný sprunga opnaðist í Geldingadölum í nótt Rúv.is, skoðað 10. apríl 2021
  19. Telja fjóra nýja gíga hafa opnast Rúv.is, skoðað 13. apríl 2021.
  20. Hraun tekið að renna úr Geldingadölum í austur Rúv, skoðað 16. apríl 2021.
  21. Áhuginn á eldgosinu ekkert að minnka Rúv, skoðað 16. apríl, 2021

Tengt efni[breyta | breyta frumkóða]

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]