Kórónaveirufaraldurinn 2019-2020

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search

Kórónaveirufaraldurinn 2019-2020 er heimsfaraldur sjúkdómsins COVID-19 sem er af völdum kórónaveirunnar SARS-CoV-2.

Kórónaveirufaraldur 2019-2020[1]
Land eða landsvæði [a] Staðfest smit Dauðsföll Bati[b]
Bandaríkin 13.500.000 271.000 7.000.000
Indland 9.400.000 136.000 7.300.000
Brasilía 6.200.000 172.000 5.300.000
Rússland 2.200.000 39.000 1.500.000
Argentína 1.400.000 38.000 1.000.000
Mexíkó 1.000.000 105.000
Frakkland 2.100.000 52.000 91.000
Perú 950.000 36.000 60.000
Kólumbía 1.300.000 36.000 55
Bretland 1.600.000 58.000 ?
Spánn 1.600.000 45.000 140.000
Ítalía 1.500.000 54.000 220.000
Þýskaland 1.000.000 16.000 165.000
Pólland 1.000.000 17.000 35
Suður-Afríka 770.000 21.000
Tyrkland 550.000 13.000 125.000
Síle 540.000 15.000 36.000
Íran[c] 940.000 47.000 112.000
Írak 500.000 12.000 0
Bangladess 450.000 6.000
Úkraína 710.000 12.000 23
Holland 510.000 9.000 0
Kanada 360.000 12.000 50.000
Belgía 570.000 16.000 1.700
Sádi-Arabía 350.000 5.400
Rúmenía 400.000 10.000
Filippseyjar 400.000 8.000 1
Indónesía 500.000 16.000
Ísrael 330.000 2.800 4
Pakistan 400.000 8.000
Tékkland 330.000 3.300
Katar 130.000 230
Kína 83.000 4.600 78.000
Japan 100.000 1.700 400
Sviss 270.000 3.400 15
Austurríki 200.000 1.800 9
Ekvador 180.000 13.000
Hvíta-Rússland 100.000 970
Svíþjóð 240.000 6.700 ?
Sameinuðu arabísku furstadæmin 130.000 500 12
Portúgal 260.000 3.900 7
Ungverjaland 150.000 3.300
Írland 60.000 2.000
Egyptaland 100.000 6.500 12
Singapúr 60.000 28 93
Kúveit 130.000 730 1
Suður-Kórea 26.000 460 5.400
Ástralía 27.000 900 27
Malasía 30.000 250 87
Noregur 32.000 306
Danmörk 70.000 780 0
Ísland 5180 26 5.300
Diamond Princess skipið [d] 712 12 245
Líbanon 80.000 640 1
Finnland 22.000 375 1
Serbía 85.000 1.000 54
Dóminíska lýðveldið 130.000 2.200 16
Panama 130.000 2.700 13
Hong Kong 5.000 105 77
Barein 82.000 300 4
Taíland 4.000 60 33
Taívan 600 7 15
Króatía 50.000 560
Grikkland 74.000 1.100
Alsír 60.000 2.000
Aserbaídsjan 55.000 730
Afganistan 40.000 1.500
Færeyjar 495 0
Andorra 4.800 75
Eistland 5.000 73
Lúxemborg 18.000 157
Nýja-Sjáland 2.000 25
Alls 62.100.000 1.450.000 43.000.000
Miðað við 28.11 2020·
Neðanmálsgreinar
  1. Miðað við landið þar sem smitið greindist, ekki ríkisfang hins smitaða eða landið þar sem smit átti sér stað.
  2. Athuga að "–" þýðir að gögn vantar.
  3. Ósamræmi er í upplýsingum um fjölda smitaðra og dauðsföll í Íran. Samkvæmt BBC Persian voru dauðsföll í Íran orðin 210 28. Febrúar.[2] Ríkisstjórn Írans hafnar þessu.[3]
  4. Hér er átt við smit um borð í skipinu Diamond Princess sem var í sóttkví innan japönsku landhelginnar.

Smitleið sjúkdómsins milli einstaklinga mun vera snerti- og dropasmit. Það þýðir að veiran dreifast þegar veikur einstaklingur hóstar, hnerrar eða snýtir sér í návígi við aðra í sama rými og heilbrigður einstaklingur andar að sér agnarsmáu dropunum. Veiran getur einnig lifað í stuttan tíma á öðrum snertiflötum þar sem droparnir lenda. Það að snerta veika einstaklinga eða sameiginlega snertifleti felur þannig í sér ákveðna áhættu.

Útsettir fyrir smiti eru því allir þeir sem hafa verið innan við 1–2 metra frá veikri manneskju meðan viðkomandi var með hósta eða hnerra, eða hafa snert viðkomandi, sofið í sama rúmi, dvalið í sama húsnæði eða verið í sama farartæki.[4]

Þann 28. nóvember 2020 hafa 62 milljónir tilvik verið staðfest í yfir 200 löndum og landsvæðum. Dauðsföll sem rekja má til sjúkdómsins eru um 1,5 milljón. Yfir 43 milljónir hafa náð sér af veikindum vegna veirunnar.

Veiran var fyrst greind í desember 2019 í borginni Wuhan í Kína.

Ísland[breyta | breyta frumkóða]

Fyrsta tilvik COVID-19 á Íslandi var greint 28. febrúar 2020. Það var maður á fimmtugsaldri sem hafði verið í bænum Andalo á Norður-Ítalíu. Í kjölfarið var vinnustaður mannsins settur í sóttkví sem og þeir sem búa á sama heimili og maðurinn.[5]

Alls hafa 5.357 tilvik greinst á Íslandi (28. nóvember 2020).[6][7][8][9] Einnig voru um 250 í sóttkví ( 45.000 hafa lokið sóttkví). Um 210.000 innanlandssýni og 175.000 landamærasýni höfðu verið tekin sem er eitt það mesta miðað við höfðatölu. 26 hafa látist.

Fyrstu smitin (til 6. mars 2020) voru öll rakin til Norður-Ítalíu og til Austurríkis.[10]

Ríkislögreglustjóri lýsti yfir neyðarstigi almannavarna í samráði við sóttvarnalækni vegna kórónaveiru eftir að fyrstu smit innanlands voru staðfest 6. mars 2020.[11] Strax í kjölfarið var tekin ákvörðun um að banna heimsóknir gesta til allra starfsstöðva Landspítalans frá og með kl. 17, 6. mars 2020, þ.m.t. Landspítalans í Fossvogi, á Hringbraut, Vífilsstaða, Grensáss, Landakots og Klepps. Undantekningar verða aðeins gerðar í sérstökum tilvikum.[12] Samdægurs var tekin ákvörðun um að loka starfs­stöðvum og starf­sein­ing­um Reykja­víkurborgar sem viðkvæm­ir hópar sækja, m.a. dagdvalir fyrir eldra fólk, vinnu- og virknimiðuð stoðþjónusta fyrir fatlað fólk og skammtímadvalir fyrir fötluð börn, ungmenni og fullorðna einstaklinga.[13]

Fyrir ferðamenn sem kunna að vera smitaðir með COVID-19 og aðra sem þurfa á því að halda verður Fosshótel Lind við Rauðarárstíg breytt í sóttkví.[14]

Sýkla- og veirufræðideild Landspítalans ásamt Íslenskri erfðagreiningu tóku að sér að skima Íslendinga fyrir veirunni um miðjan mars undir stjórn sóttvarnarlæknis. [15]

Frá 19. mars 2020 var Íslendingum og öðrum með búsetu á Íslandi sem koma til landsins skylt að fara í tveggja vikna sóttkví án tillits til hvaðan þeir eru að koma. Þetta gilti einnig um Íslendinga sem voru búsettir erlendis.[16]

Frá 15. mars var sett samkomubann til 13. apríl og viðburðum þar sem fleiri en 100 manns kæmu saman var aflýst. Það bann var endurskoðað 23. mars og frá og með þeim degi máttu ekki fleiri en 20 koma saman. Það var framlengt fram í byrjun maí. Frá 4. maí máttu allt að 50 manns koma saman og ýmis starfsemi var leyfð með smitgát. En smitum fækkaði allverulega frá lokum apríl. Í maí greindust aðeins 8 smit. Þríeykið Þórólfur Guðnason, Alma Möller og Víðir Reynisson sáu um daglega fundi í um 2 mánuði, fækkuðu fundum svo í 3 á viku, og héldu síðasta fundinn í bili 25. maí og var neyðarstigi aflýst. [17]

Frá 18. maí opnuðu sundstaðir og frá 25. maí opnuðu líkamsræktarstöðvar og allt að 200 manns máttu koma saman. 500 manns komu saman á tónleikum Páls Óskars 28. maí í Hörpu en þeim var skipt upp í hólf. Íslandsmót í knattspyrnu byrjaði um miðjan júní og var áhorfendum skipt upp í hólf. 2 metra reglan var endurskoðuð og gilti hún um þá sem kysu að hafa þá fjarlægð ættu kost á því. Alþjóðlegt flug var leyft frá 15. júní og voru sýni tekin og einnig mótefni skimuð. Einnig voru sundstaðir og líkamsræktarstöðvar opnaðar að fullu og 500 máttu koma saman.

Vegna fjölgunar smita í lok júlí voru 100 manna hóptakmarkanir settar tímabundið á og 2 metra reglan virk á ný. Atburðum á verslunarmannahelgi var aflýst. Menningarnótt var aflýst í fyrsta sinn.

Í lok september fjölgaði smitum talsvert og var Landspítalinn settur á hættustig. Í byrjun október voru hömlur settar á: líkamsræktarstöðum og börum m.a. lokað og 20 manna hópamyndanir leyfðar (þó undantekning með jarðafarir o.fl.).

Um mánaðarmót október/nóvember kom upp hópsmit á Landakotsspítala þar sem yfir 200 smituðust. 13 manns hafa létust vegna þess.

Bylgjur[breyta | breyta frumkóða]

Talað er um bylgjur í faraldrinum á Íslandi. Fyrsta bylgjan hófst í lok febrúar 2020 og endaði í byrjun júní 2020. Önnur bylgja hófst í lok júlí 2020 og endaði í byrjun september 2020. Þriðja bylgjan hófst í lok september 2020 og var tekin að hjaðna um miðjan nóvember.

Danmörk[breyta | breyta frumkóða]

Handspritt og grímur seldust fljótlega upp í apótekum í Danmörku

COVID-19 barst til Danmerkur í lok febrúar 2020 og fyrsta smitið var staðfest þann 27. febrúar í Hróarskeldu. Mörg smit voru rakin til skíðasvæða í Tirol, sérstaklega til Ischgl, og var viðurkennt af Statens Serum Institut að það hefði ekki tekist að koma nógu snemma auga á uppruna þessara smita.[18]

Vegna hraða útbreiðslunnar í Danmörku var gripið til aðgerða. Mette Frederiksen, forsætisráðherra Danmerkur, tilkynnti á blaðamannafundi 11. mars að sett yrði samkomubann á viðburði þar sem fleiri en eitt hundrað koma saman. Skólahaldi var aflýst í 2 vikur frá og með 13. mars og biðlað var til almennings um að vera heima en að forðast að hamstra matvæli og lyf.[19]

Þann 13. mars tilkynnti utanríkisráðuneytið að Danir í útlöndum ættu að koma heim sem fyrst og að íbúar Danmerkur ættu ekki að ferðast til útlanda nema í neyðartilvikum.[20] Um kvöldið 13. mars tilkynnti forsætisráðherra Danmerkur að landamærum Danmerkur yrði lokað 14. mars frá klukkan 12 að dönskum tíma.[21]

Danir afléttu hömlum í byrjun maí og var skólahald leyft.

Smitvarnir[breyta | breyta frumkóða]

Almennt hreinlæti skiptir máli í að hindra dreifingu veirunnar. Vandaður handþvottur með sápu og vatni í a.m.k. 20 sekúndur er mikilvægur þáttur í að forðast smit og einnig að hreinsa með handspritti eftir að koma við sameiginlega snertifleti (t.d. hurðahúna og takka) eða að taka við hlutum úr annarra höndum.[4] Almennt er ekki mælt með að heilbrigt fólk noti grímur nema í návígi við veika.

Miðað út frá SARS veiru er líftími veirunnar á pappír og sambærilegum flötum sennilega mjög stuttur.[22] Landlæknirinn á Íslandi telur útilokað að vörusendingar frá áhættusvæðum gætu mögulega smitað frá sér.[4]

Framlínustarfsmenn í faraldrinum eru meðal annars skilgreindir sem þeir sem veita þjónustu og vinna í nálægð sinna viðskiptavina.[22] Við þrif eftir aðra ætti að nota einnota hanska og jafnframt að þvo hendurnar með sápu og vatni áður en hanskar eru settir upp og eftir að taka hanskana af sér og henda þeim.

Ekki er til bóluefni gegn veirunni en þróun og tilraunir eru hafnar á því.

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. Taflan kemur frá Wikipedíu síðunni á ensku um faraldurinn. Námundaðar tölur.
  2. „Coronavirus: Iran's deaths at least 210, hospital sources say“. BBC News. 28. febrúar 2020. Sótt 1. mars 2020.
  3. Dehghanpisheh, Babak og Nebehay, Stephanie 28. febrúar 2020, in Macfie, Nick.„Iran rejects BBC Persian report of at least 210 coronavirus deaths". . (Dubai: Reuters). Skoðað 1. mars 2020.
  4. 4,0 4,1 4,2 „Spurningar og svör varðandi kórónaveiruna (COVID-19)“. Landlæknir. 27. janúar 2020. Sótt 3. mars 2020.
  5. Freyr Gígja Gunnarsson; Hólfríður Dagný Friðjónsdóttir (28. febrúar 2020). „Vinnustaður mannsins kominn í sóttkví“. RÚV. Sótt 3. mars 2020.
  6. Magnús Geir Eyjólfsson (6. mars 2020). „Lýsa yfir neyðarstigi eftir fyrsta innanlandssmitið“. RÚV. Sótt 20. apríl 2020.
  7. „Inn­an­lands­smit­um kór­ónu­veiru fjölg­ar“. mbl.is. 6. mars 2020. Sótt 20. apríl 2020.
  8. Sólveig Klara Ragnarsdóttir (7. mars 2020). „5 ný smit greind í dag - þar af 3 innanlands“. RÚV. Sótt 20. apríl 2020.
  9. Sólveig Klara Ragnarsdóttir (8. mars 2020). „Þrír farþegar úr Veróna fluginu smitaðir af COVID-19“. RÚV. Sótt 20. apríl 2020.
  10. „Fréttatilkynning vegna COVID-19 kl. 16:30“. Embætti landlæknis. 3. mars 2020. Sótt 20. apríl 2020.
  11. „Neyðarstig almannavarna vegna COVID-19“. 6. mars 2020. Sótt 20. apríl 2020.
  12. Sólveig Klara Ragnarsdóttir (6. mars 2020). „Banna allar heimsóknir á Landspítala“. RÚV. Sótt 20. apríl 2020.
  13. https://reykjavik.is/frettir/lokanir-til-ad-vernda-vidkvaema-hopa/.
  14. Stefán Ó. Jónsson; Andri Eysteinsson (29. febrúar 2020). „Hóteli á Rauðarárstíg breytt í sóttkví“. Vísir. Sótt 3. mars 2020.
  15. Giskar á að veiran sé orðin töluvert útbreidd á Íslandi Rúv, skoðað 10. mars, 2020
  16. „Tilkynningar“. www.covid.is . Sótt 20. mars 2020.
  17. Þríeykið þakkaði fyrir með söngRúv, skoðað 3. júní, 2020
  18. „139 skiturister slæbte coronavirusset med hjem til Danmark: Island testede bredere end andre og fik øjene op for Tyrol“.
  19. Birta Björnsdóttir (11. mars 2020). „Danmörk skellir í lás vegna Covid-19“. RÚV. Sótt 13. mars 2020.
  20. „Klar besked til 100.000 danskere i udlandet: Kom hjem nu!“.
  21. „Statsministeren: Danmarks grænser lukker fra klokken 12 i morgen“.
  22. 22,0 22,1 „Sýkingar af völdum nýrrar kórónaveiru 2019 (COVID-19): Leiðbeiningar til framlínustarfsmanna í atvinnulífinu“ (PDF). Landlæknir. 18. febrúar 2020. Sótt 3. mars 2020.