Serbía

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
(Endurbeint frá Serbia)
Stökkva á: flakk, leita
Lýðveldið Serbía
Република Србија
Republika Srbija
Fáni Serbíu Skjaldamerki Serbíu
Fáni Skjaldarmerki
Kjörorð:
„ekkert“
Þjóðsöngur:
Bože Pravde
Staðsetning Serbíu
Höfuðborg Belgrad
Opinbert tungumál serbneska
Stjórnarfar lýðveldi
Aleksandar Vučić
Ana Brnabić
Sjálfstæði
 - frá Tyrkjaveldi 13. júlí 1878 
 - Hluti af Konungdæmi Serba, Króata og Slóvena 1. desember 1918 
 - Upplausn Serbíu og Svartfjallalands 5. júní 2006 
Flatarmál
 - Samtals
 - Vatn (%)
112. sæti
88.361 km²
~0
Mannfjöldi
 - Samtals (2016)
 - Þéttleiki byggðar
104. sæti
7.058.322
91,1/km²
VLF (KMJ)
- Samtals
- á mann
áætl. 2017
107,131 millj. dala (78. sæti)
15.321 dalir (83. sæti)
VÞL (2015) Dark Green Arrow Up.svg 0.776 (66. sæti)
Gjaldmiðill dínar
Tímabelti UTC+1
Þjóðarlén .rs
Landsnúmer 381

Serbía (serbneska: Србија / Srbija), opinbert heiti Lýðveldið Serbía (serbneska: Република Србија / Republika Srbija) er landlukt land á Balkanskaga á mótum Mið- og Suðaustur-Evrópu. Serbía á landamæri að Ungverjalandi í norðri, Rúmeníu og Búlgaríu í austri, Makedóníu, Svartfjallalandi, Bosníu og Hersegóvínu og Króatíu í vestri og gerir tilkall til landamæra að Albaníu við umdeilda landsvæðið Kosóvó í suðri. Íbúar Serbíu eru um 7 milljónir. Höfuðborgin, Belgrad, er með elstu og stærstu borgum Suðaustur-Evrópu.

Eftir að Slavar fluttust til Balkanskagans á 6. öld stofnuðu Serbar nokkur ríki þar á ármiðöldum. Konungsríki Serba var viðurkennt af Róm og Austrómverska ríkinu árið 1217. Það náði hátindi sínum með skammlífu Keisaraveldi Serba árið 1346. Um miðja 16. öld var allt það landsvæði sem í dag er Serbía hernumið af Tyrkjaveldi. Serbía var vettvangur átaka milli Tyrkjaveldis og Habsborgaraveldisins sem skömmu síðar hóf að þenjast út til suðurs. Snemma á 19. öld var Furstadæmið Serbía stofnað í Serbnesku byltingunni og hóf röð landvinninga. Eftir mikið mannfall í Fyrri heimsstyrjöld og sameiningu við Vojvodina sem áður tilheyrði Habsborgurum, tók Serbía þátt í stofnun Júgóslavíu ásamt öðrum suðurslavneskum þjóðum á Balkanskaga. Júgóslavía leystist upp á 10. áratug 20. aldar vegna Borgarastyrjaldarinnar í Júgóslavíu. Eftir að styrjöldinni lauk voru aðeins Serbía og Svartfjallaland eftir í laustengdu ríkjasambandi sem leystist upp árið 2006. Syðsta hérað Serbíu, Kosóvó, sem hafði verið undir stjórn Sameinuðu þjóðanna frá lokum Kosóvóstríðsins 1998-1999, lýsti einhliða yfir sjálfstæði árið 2008 og hefur síðan þá verið viðurkennt af mörgum ríkjum. Serbía gerir enn tilkall til héraðsins.

Serbía er aðili að fjölda alþjóðasamtaka eins og Sameinuðu þjóðunum, Evrópuráðinu, Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, Samstarfi í þágu friðar, Efnahagssamstarfi Svartahafsríkja og Fríverslunarsamtökum Mið-Evrópuríkja. Serbía sótti formlega um aðild að Evrópusambandinu 2012 og á í aðildarviðræðum við Alþjóðaviðskiptastofnunina. Serbía er miðtekjuland sem situr ofarlega á ýmsum vísitölulistum eins og Vítitölu um þróun lífsgæða, Vísitölu um samfélagsþróun og Friðarvísitölunni. Stærsti geiri efnahagslífsins eru þjónustugeirinn. Þar á eftir koma iðnaður og landbúnaður.

Íbúar[breyta | breyta frumkóða]

Trúarbrögð[breyta | breyta frumkóða]

Serbía er veraldlegt ríki samkvæmt stjórnarskrá landsins sem kveður á um trúfrelsi. 84.5% íbúa tilheyra rétttrúnaðarkirkjunni sem er stærsta og elsta kirkjudeild landsins. Innan hennar eru aðallega Serbar. Aðrar rétttrúnaðarkirkjur þjónusta minnihlutahópa í landinu eins og Makedóna, Vlacha og Búlgara. Um 6% íbúa aðhyllast rómversk-kaþólska trú, aðallega í Vojvodina þar sem stórir hópar Ungverja búa. Um 1% íbúa aðhyllist mótmælendatrú, aðallega Slóvakar og Ungverjar í Vojvodina. Rúþenar í Vojvodina eru í grísku rétttrúnaðarkirkjunni.

Í suðurhéruðum Serbíu eru margir múslimar, um 3% íbúa landsins. Bosníumenn og hluti Rómafólks eru múslimar. Aðeins 578 íbúar eru Gyðingar.

Rétt rúmlega 1% íbúa telur sig trúlausan eða guðlausan.

Tungumál[breyta | breyta frumkóða]

Opinbert tungumál Serbíu er serbneska sem 88% íbúa á að móðurmáli. Serbneska er eina Evrópumálið sem er ritað til jafns með tveimur ólíkum stafrófum; kýrillísku og latnesku stafrófi. Serbneska kýrillíska stafrófið er opinber ritháttur en latneska stafrófið er í opinberri notkun. Kýrillíska stafrófið var smíðað árið 1814 af Vuk Karadžić. Könnun frá 2014 sýndi að 47% íbúa vildu heldur notast við latneska stafrófið en 36% það kýrillíska en 17% var sama.

Viðurkennd minnihlutamál eru ungverska, bosníska, króatíska, albanska, rúmenska, búlgarska og rusynska. Öll þessi mál eru notuð sem opinber mál í sveitarfélögum þar sem viðkomandi þjóðarbrot er yfir 15% íbúa. Í sjálfstjórnarhéraðinu Vojvodina notar héraðsstjórnin fimm mál auk serbnesku (ungversku, slóvakísku, króatísku, rúmensku og rusynsku).

Stjórnsýsluskipting Serbíu