Gvadelúpeyjar

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Kort sem sýnir staðsetningu Gvadelúp í Karíbahafi.

Gvadelúpeyjar (franskur framburður: [ɡwadəlup], Antillísk kreólska: Gwadloup) er eyjaklasi í Karíbahafi, nánar tiltekið í Leewardeyjaklasanum (Hléborðaeyjum), og hluti af Litlu-Antillaeyjum. Eyjan er franskt umdæmi handan hafsins og því hluti Frakklands. Kristófer Kólumbus lenti við eyjarnar í annarri ferð sinni 1493 og gaf þeim nafnið Santa María de Guadalupe de Extremadura eftir Maríulíkneski sem var í klaustri í Guadalupe í Extremadura á Spáni. Stærsta hérað og höfuðborg Gvadelúp er Basse-Terre. Íbúafjöldi er um 443 þúsund og umdæmið hefur þjóðarlénið .gp.

Saga Gvadelúp til 1800[breyta | breyta frumkóða]

Amerindíánska Arawak-fólkið, sem settist þar að um 300 e.Kr., kallaði eyjuna "Karukera" (Eyja fallegra vatna). Á 8. öld komu frumbyggjar Karíba og drápu Amerindjánana á eynni. Í nóvember 1493 kom Kristófer Kólumbus, í annarri ferð sinni til Ameríku, fyrstur Evrópubúa til Gvadelúp er hann steig þar á land til að leita fersks vatns. Leiðangurinn tók land rétt sunnan Capesterre, en enginn settist þar að. Kólumbus er sagður hafa uppgötvað ananas á eyjunni Gvadelúp árið 1493, en þó hafði ávöxturinni þá lengi verið ræktaðar í Suður-Ameríku. Hann kallaði hann Piña de Indias, sem þýðir indíualdin. Á 17. öld gerðu Karíba-indjánar uppreisn gegn spænsku landnámsmönnunum og yfirbuguðu þá. Á næstu öld náðu Bretar nokkrum sinnum yfirráðum á eyjunni. Efnahagnum hnignaði þar til sykurviðskipti komu til sögunnar á síðustu áratugum 17. aldar. Árið 1763 urðu Frakkar, eftir ósigur í Sjö ára stríðinu, að gefa Bretum eftir lönd í Kanada en fengu í staðinn Gvadelúp, sem Bretar höfðu náð á sitt vald í innrás á Gvadelúpeyjar árið 1759. Þegar æðsti embættismaður Gvadelúp neitaði, í kjölfar Frönsku byltingarinnar árið 1790, að hlýða nýjum lögum um að frjálst litað fólks nyti sömu réttinda og hvítt reyndu konungssinnar þar að lýsa yfir sjálfstæði. Í átökunum við lýðveldissinna sem af þessu hlutust varð eldsvoði í Pointe-à-Pitre sem lagði þriðjung bæjarins í rúst. Baráttan milli konungssinna (sem vildu sjálfstæði) og lýðveldissinna (sem voru trúir byltingarstjórninni í Frakklandi), endaði með sigri konungssinna sem lýstu yfir sjálfstæði árið 1791. Konungssinnar neituðu að taka á móti nýjum landstjóra skipuðum í París 1792. Árið 1793 hófst þrælauppreisn sem neyddi yfirstéttina til að leita ásjár hjá Bretum og biðja þá að hernema eyjuna. Bretar reyndu svo að nýta sér þetta með því að eigna sér Gvadelúpeyjar árið 1794 og náðu að halda þar völdum frá 21. apríl og fram í desember árið 1794, en þá fékk lýðveldissinnaði landstjórinn Victor Hugues Breta til að gefast upp. Hugues gaf þrælum eyjarinnar frelsi en þeir snerust þá gegn fyrrum þrælaeigendum sem réðu yfir sykurplantekrunum. Þann 20. maí 1802 gaf Napóleon Bónaparte út lög sem endurreistu þrælahald í öllum frönskum nýlendum sem Bretar hertóku í frönsku byltingunni, en þau áttu þó ekki að gilda á tilteknum svæðum eins og Gvadelúp, Gvæjana og Haítí . Napóleon sendi samt herleiðangur til þess að heimta eyjuna úr höndum svartra uppreisnarmanna. Louis Delgrès og hópur uppreisnarmanna frömdu sjálfsmorð í hlíðum Matouba-eldfjallsins þegar ljóst var að innrásarliðið myndi ná yfirráðum á Gvadelúp. Innrásarliðið drap um það bil 10.000 Gvatelúpbúa í árásinni.


  Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.