Selma Lagerlöf
,_painted_by_Carl_Larsson.jpg)
Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf (20. nóvember 1858 – 16. mars 1940) var sænskur rithöfundur. Hún var fyrsta konan sem var tekin inn í Sænsku akademíuna og fyrsta konan sem hlaut Bókmenntaverðlaun Nóbels, en hún tók við þeim árið 1909. Hún var auk þess fyrsti Svíinn sem hlaut þessi verðlaun.
Selma fæddist í Mårbacka í Vermalandi. Hún var veik í æsku, en hafði gaman af að lesa og ákvað ung að verða rithöfundur. Hún starfaði lengi sem kennari, en eftir að hafa sigrað verðlaunasamkeppni í tímaritinu Idun tók hún að skrifa skáldsögu í fullri lengd. Það var Gösta Berlings saga sem út kom 1891. Bókin fékk misjafnar undirtektir, en telst nú til klassískra sænskra bókmennta. Frægust bóka hennar er þó Nilli Hólmgeirsson og ævintýraför hans um Svíþjóð (Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige) sem út kom á árunum 1906-1907. Bókin átti í fyrstu aðeins að vera dulin landafræðikennsla sem aðalpersónan Nilli rammar inn með sögu sinni og ferðalagi um Svíþjóð á baki gæsa, en hún var þýdd á fjölda tungumála og lesin víða.
Meðal annarra frægra verka Selmu má nefna Jerúsalem (útg. 1901-1902), sem hún skrifaði eftir að hafa ferðast um Mið-Austurlönd með vinkonu sinni, Sophie Elkan. Auk þess mætti nefna bókina Föðurást: saga frá Vermalandi (Kejsarn av Portugallien) sem Björn Bjarnason þýddi og kom út á Íslandi 1918. Sú bók segir af bónda í Vermalandi sem tekur að trúa því eftir að dóttir hans fer að heiman að hann sé Portúgalskeisari. Rithöfundurinn P.O. Enquist hefur haldið því fram að bókin sé í raun dulbúin uppreisnarsaga hennar sjálfrar gegn föður sínum. Faðir Selmu var á móti að hún færi í framhaldsnám, en hún fór samt. Sköpunarkveikja þeirrar bókar hefur einnig verið sögð vera samviskubit hennar vegna aðgerðarleysis hennar á yngri árum þegar faðir hennar barðist við skuldir og alkóhólisma sem dró hann til dauða.
Skáldsögur
[breyta | breyta frumkóða]- Gösta Berlings saga (1891 - ísl. þýð. Gösta Berlings saga 1940)
- Osynliga länkar (1894)
- Antikrists mirakler (1897)
- Drottningar i Kungahälla (1899)
- En herrgårdssägen (1899 - ísl. þýð. Herragarðssaga 1908)
- Jerusalem (1-2 hluti, 1901-1902 - ísl. þýð. Jerúsalem: skáldsaga 1915)
- Herr Arnes penningar (1904)
- Kristuslegender (1904)
- Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige (1-2 hluti, 1906-1907 - ísl. þýð. Nilli Hólmgeirsson og ævintýraför hans um Svíþjóð 1946)
- En saga om en saga och andra sagor (1908)
- Liljecronas hem (1911 - ísl. þýð. Laufdala heimilið 1959)
- Körkarlen (1912 - ísl. þýð. Helreiðin 1924)
- Kejsarn av Portugallien (1914 - ísl. þýð. Föðurást: saga frá Vermalandi 1918)
- Troll och människor (1-2 hluti, 1915-1921)
- Bannlyst (1918 - ísl. þýð. Sveinn Elversson 1945)
- Zachris Topelius (1920)
- Mårbacka (1922)
- Löwensköldska ringen (1925 - ísl. þýð. Reimleikinn á Heiðarbæ 1946)
- Charlotte Löwensköld (1925 - ísl. þýð. Karlotta Lövenskjöld 1964)
- Anna Svärd (1928 - ísl. þýð. Anna Svärd 1965)
- Ett barns memoarer (1930)
- Dagbok för Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf (1932)
- Höst (1933)
- Meli (1934)
- Från skilda tider (1-2 hluti, 1943-1945, útg. að henni látinni)
Tenglar
[breyta | breyta frumkóða]- „Samtal við Selmu Lagerlöf að Mårbacka“. Lesbók Morgunblaðsins. 14. júlí 1940. bls. 217-224.
Verk eftir Selmu á netinu
- „Stórskuldir; brot af Nóbelsverðlaunaræðu Selmu“. Lesbók Morgunblaðsins. 19. október 1930. bls. 322-324.
- „Eining“. Lesbók Morgunblaðsins. 29. nóvember 1925. bls. 1-6.
- „Seinasti fiðluleikarinn“. Lesbók Morgunblaðsins. 20. febrúar 1955. bls. 98-99.
- „Húsið á bökkunum“. Lesbók Morgunblaðsins. 24. desember 1960. bls. 670-673.
- „Ljóskerið“. Lesbók Morgunblaðsins. 24. desember 1958. bls. 670-674.
- „Dansleikurinn í Sunne“. Lesbók Morgunblaðsins. 23. apríl 1988. bls. 6-7.
Þetta æviágrip sem tengist bókmenntum er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.