Lýðveldið Makedónía

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Lýðveldið Makedónía
Република Македонија
Republika Makedonija
Fáni Lýðveldisins Makedóníu Skjaldamerki Lýðveldisins Makedóníu
Fáni Skjaldarmerki
Kjörorð:
„ekkert“
Þjóðsöngur:
Денес Над Македонија
Staðsetning Lýðveldisins Makedóníu
Höfuðborg Skopje
Opinbert tungumál makedónska
Stjórnarfar Lýðveldi
Gjorge Ivanov
Nikola Gruevski
Sjálfstæði frá Júgóslavíu

atburður1 = Yfirlýst

 - Viðurkennt 8. apríl 1993 
Flatarmál
 - Samtals
 - Vatn (%)
148. sæti
25.713 km²
1,9
Mannfjöldi
 - Samtals (2012)
 - Þéttleiki byggðar
140. sæti
2.062.294
80,1/km²
VLF (KMJ)
- Samtals
- á mann
áætl. 2012
22,147 millj. dala (124. sæti)
10.718 dalir (85. sæti)
Gjaldmiðill denar (MKD)
Tímabelti UTC+1
Þjóðarlén .mk
Landsnúmer 389

Lýðveldið Makedónía er land á Balkanskaga í suðaustanverðri Evrópu sem varð til við upplausn Júgóslavíu 1991. Nafngiftin er mjög umdeild vegna þess að Makedónía er einnig nafn á stærra landsvæði sem að lýðveldið er hluti af en tekur einnig til hluta Grikklands og Búlgaríu. Landið varð aðili að Sameinuðu þjóðunum árið 1993 undir heitinu „Fyrrum Júgóslavíulýðveldið Makedónía“. Makedónía er einnig nafn á héraði í Grikklandi nútímans.

Lýðveldið Makedónía er landlukt land sem liggur að Grikklandi í suðri, Búlgaríu í austri, Kosóvó í norðvestri, Serbíu í norðri og Albaníu í vestri. Höfuðborg landsins er Skopje með um hálfa milljón íbúa. Aðrar helstu borgir eru Bitola, Kumanovo, Prilep, Tetovo, Ohrid, Veles, Štip, Kočani, Gostivar, Kavadarci og Strumica. Þar eru yfir 50 stöðuvötn og sextán fjöll sem ná yfir 2000 metra hæð. Lýðveldið Makedónía er aðili að Sameinuðu þjóðunum, Evrópuráðinu og hefur sótt um aðild að Evrópusambandinu og Atlantshafsbandalaginu.

Heiti[breyta | breyta frumkóða]

Nafn landsins er dregið af gríska heitinu Μακεδονία (Makedonia) eftir Makedónum sem í fornöld stofnuðu Konungsríkið Makedóníu. Landið nær yfir um þriðjung þess svæðis sem var nefnt Makedónía til forna. Það eru einkum Grikkir sem að mótmæla því að Makedónía komi fyrir í nafni ríkisins þar eð þeir telja heitið vera grískt. Einnig óttuðust þeir fyrst að hið nýja ríki kynni að gera tilkall til svæða sem nú eru innan landamæra Grikklands.

Stjórnsýslueiningar[breyta | breyta frumkóða]

Lýðveldið Makedónía skiptist í 80 sveitarfélög. Tíu þeirra mynda höfuðborgarsvæði Makedóníu sem er sérstök stjórnsýslueining og höfuðborg landsins. Fyrir upplausn Júgóslavíu skiptist landið í 34 sveitarfélög en árið 1996 voru mynduð 123 sveitarfélög. Sum þeirra hafa síðan sameinast.

Landinu er líka skipt í átta tölfræðihéruð sem ekki eru stjórnsýslueiningar. Þau eru Austurhérað, Norðausturhérað, Pelagónía, Pólog, Skopje, Suðausturhérað, Suðvesturhérað og Vardar.

Veðurfar[breyta | breyta frumkóða]

Loftslag í Makedóníu er á mörkum Miðjarðarhafsloftslags og meginlandsloftslags. Sumrin eru heit og þurr en veturnir rakir og svalir. Þrjú helstu loftslagssvæði landsins eru temprað Miðjarðarhafsloftslag í árdölum Vardar og Strumica, fjallaloftslag sem einkennist af snjóþungum vetrum og stuttum svölum sumrum, og milt meginlandsloftslag sem einkennir stærstan hluta landsins. Heitustu staðir í landinu eru bæirnir Demir Kapija og Gevgelija í suðaustri þar sem hiti fer oft yfir 40°C á sumrin.

Tungumál[breyta | breyta frumkóða]

Opinbert tungumál landsins er makedónska, sem er suðurslavneskt mál. Það er nauðalíkt búlgörsku og mælendur á sitthvort málið skilja hvern annan auðveldlega. Búlgaría lítur svo á að makedónska sé í raun búlgörsk mállýska en ekki sérstakt tungumál. Makedónska er líka lík serbnesku. Makedónska var stöðluð sem opinbert tungumál Alþýðulýðveldisins Makedóníu eftir Síðari heimsstyrjöld. Það er eina þjóðtunga landsins en í sveitarfélögum þar sem yfir 20% íbúa tala annað tungumál fær það mál jafnframt opinbera stöðu.

Um 2/3 hlutar íbúa tala makedónsku sem móðurmál en um fjórðungur talar albönsku. Albönskumælandi íbúar eru í meirihluta í mörgum sveitarfélögum í norðvesturhluta landsins. Önnur minnihlutamál sem töluð eru í landinu eru tyrkneska, rómamál, serbneska og bosníska. Makedónskt táknmál nýtur opinberrar viðurkenningar sem móðurmál heyrnarlausra.

  Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.