Palaú

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
(Endurbeint frá Palá)
Jump to navigation Jump to search
Beluu er a Belau
Fáni Palaú Skjaldarmerki Palaú
Fáni Skjaldarmerki
Þjóðsöngur:
Belau rekid
Staðsetning Palaú
Höfuðborg Ngerulmud
Opinbert tungumál enska, palaúíska
Stjórnarfar Lýðveldi

Forseti Surangel Whipps Jr.
Sjálfstæði
 - Stofnun lýðveldis 1. janúar 1981 
 - Samningur um frjálst samband við Bandaríkin 1. október, 1994 
Flatarmál
 - Samtals
 - Vatn (%)
179. sæti
459 km²
~0
Mannfjöldi
 - Samtals (2018)
 - Þéttleiki byggðar
224. sæti
17.907
46,7/km²
VLF (KMJ) áætl. 2018
 - Samtals 0,3 millj. dala (192. sæti)
 - Á mann 16.296 dalir (81. sæti)
VÞL (2019) Increase2.svg 0.826 (50. sæti)
Gjaldmiðill bandaríkjadalur
Tímabelti UTC+9
Þjóðarlén .pw
Landsnúmer 680

Palaú (palaúíska: Beluu er a Belau) er eyríki í Kyrrahafi, um 500 km austan við Filippseyjar. Palaú er hluti af Míkrónesíu og nær yfir um 250 eyjar sem mynda vesturhluta Karlseyja. Fjölmennasta eyjan er Koror en höfuðborgin, Ngerulmud, er á eyjunni Babeldaob. Landhelgi eyjanna liggur að landhelgi Indónesíu, Filippseyja og Míkrónesíu.

Fólk frá Filippseyjum tók að setjast að á eyjunum fyrir um 3000 árum. Evrópumenn komu þangað fyrst á 18. öld. Eyjarnar voru hluti af Spænsku Austur-Indíum til 1885. Eftir ósigur Spánar í stríði Spánar og Bandaríkjanna 1898 seldu Spánverjar þær til Þýskalands þar sem þær urðu hluti af Þýsku Nýju-Gíneu. Japanir lögðu eyjarnar undir sig í Fyrri heimsstyrjöld. Í Síðari heimsstyrjöld lögðu Bandaríkjamenn þær undir sig. Eyjarnar voru síðan í umsjá Bandaríkjanna til ársins 1994 þegar þær fengu sjálfstæði í frjálsu sambandi við Bandaríkin.

Efnahagur Palaú byggist aðallega á ferðaþjónustu, sjálfsþurftarbúskap og fiskveiðum. Ríkið er mjög háð fjárhagsaðstoð frá Bandaríkjunum. Bandaríkjadalur er opinber gjaldmiðill eyjanna. Flestir íbúa eru Míkrónesar, Melanesar eða Ástrónesar, en stórir hópar af filippeyskum og japönskum uppruna búa einnig á eyjunum. Enska og palaúíska (sunda-súlavesímál) eru opinber tungumál en japanska, sonsorolíska og tobíska eru opinberlega viðurkennd sem staðbundin tungumál.

Stjórnmál[breyta | breyta frumkóða]

Palaú er lýðveldi þar sem forseti Palaú er bæði þjóðhöfðingi og stjórnarleiðtogi. Ríkisstjórnin fer með framkvæmdavald, en löggjafarvaldið skiptist milli ríkisstjórnarinnar og þjóðþings Palaú. Dómsvaldið er aðskilið frá framkvæmda- og löggjafarvaldi. Stjórnarskrá Palaú er frá 1981.

Ríkisstjórnir Bandaríkjanna og Palaú gerðu með sér samkomulag um frjálsa aðild árið 1986, svipað þeim sem Bandaríkin gerðu við Míkrónesíu og Marshall-eyjar. Samkomulagið gekk í gildi árið 1994 og við það hætti Palaú að vera verndarríki og varð að fullu sjálfstætt, síðast landa innan Verndarsvæðis í Kyrrahafi í kjölfar Ályktun Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 956.

Samkomulagið kveður á um frjáls samskipti ríkjanna með áherslu á stjórnarfar, efnahagslíf, öryggis- og varnarmál. Palaú er ekki með eigin her og Bandaríkjaher sér um varnir landsins. Samkvæmt samkomulaginu hefur Bandaríkjaher leyfi til dvalar á Palaú í 50 ár. Þar er lítil verkfræðingasveit á vegum Bandaríkjaflota og strandgæslan er á vegum Bandarísku strandgæslunnar.

Stjórnsýslueiningar[breyta | breyta frumkóða]

Sextán fylki Palaú.

Palaú skiptist í sextán fylki (sveitarfélög til 1984):

Fylki Stærð (km2) Íbúar skv. áætlun 2012 Manntal 13. apríl 2015 Athugasemdir
Flag of Kayangel State.png Kayangel 1,7 76 54 Eyjarnar sem mynda Kayangel-hringrifið.
Flag of Ngarchelong.svg Ngarchelong 11,2 281 316 Norðan megin á Babeldaob.
Flag of Ngaraard State.svg Ngaraard 34 453 413 Norðan megin á Babeldaob, sunnan við Ngarchelong.
Flag of Ngardmau State.png Ngardmau 34 195 185 Vestan megin á Babeldaob.
Flag of Ngeremlengui State.png Ngaremlengui 68 310 350 Vestan megin á Babeldaob.
Flag of Ngatpang State.png Ngatpang 33 257 282 Vestan megin á Babeldaob.
Flag of Ngiwal State.png Ngiwal 17 226 282 Austan megin á Babeldaob.
Flag of Melekeok.png Melekeok 26 300 277 Austan megin á Babeldaob.
Flag of Ngchesar State.png Ngchesar 43 287 291 Austan megin á Babeldaob.
Flag of Aimeliik.svg Aimeliik 44 281 334 Suðvestan megin á Babeldaob.
Flag of Airai State.png Airai 59 2.537 2.455 Suðaustan megin á Babeldaob.
Flag of Koror State.png Koror 60,52 11.670 11.444 Koror, Ngerekebesang og Malakal, auk Chelbacheb og Eil Malk í suðvestri.
Flag of Peleliu State.png Peleliu 22,3 510 484 Nær yfir Peleliu og nokkrar smáeyjar norðan við hana, þar á meðal Ngercheu.
Flag of Angaur State.svg Angaur 8,06 130 119 Angaur, 12 km sunnan við Peleliu.
Flag of Sonsorol.svg Sonsorol 3,1 42 40 Nær yfir Sonsorol, Fanna, Pulo Anna og Merir.
Flag of Hatohobei.svg Hatohobei 0.9 10 25 Nær yfir Tobi og Helenurif (óbyggt).


  Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.