Wallis- og Fútúnaeyjar

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Collectivité de Wallis et Futuna
Fáni Wallis- og Fútúnaeyja Skjaldarmerki Wallis- og Fútúnaeyja
Fáni Skjaldarmerki
Kjörorð:
Liberté, Égalité, Fraternité
Þjóðsöngur:
La Marseillaise
Staðsetning Wallis- og Fútúnaeyja
Höfuðborg Mata-Utu
Opinbert tungumál franska
Stjórnarfar Franskt handanhafshérað

Héraðsstjóri
Þingforseti
Jean-Francis Treffel
David Vergé
Hluti Frakklands
 - Handanhafsumdæmi 1959 
 - Handanhafshérað 2003 
Flatarmál
 - Samtals
 - Vatn (%)
211. sæti
264 km²
~0
Mannfjöldi
 - Samtals (2016)
 - Þéttleiki byggðar
228. sæti
11.899
84/km²
VLF (KMJ)
- Samtals
- á mann
áætl. 2005
0,188 millj. dala (*. sæti)
12.640 dalir (*. sæti)
VÞL (2008) Dark Green Arrow Up.svg 0.793 (132. sæti)
Gjaldmiðill CFP-franki
Tímabelti UTC +12
Þjóðarlén .wf
Landsnúmer 681

Wallis- og Fútúnaeyjar eru franskt handanhafshérað, aðallega á þremur eldfjallaeyjum í Suður-Kyrrahafi: Wallis, Fútúna og Alofi. Þær tvær síðastnefndu eru líka kallaðar Heimaeyjar. Auk eyjanna tilheyra nokkur rif svæðinu. Eyjarnar eru miðja vegu milli Fídjieyja og Samóa með Túvalú í norðvestri, Tonga í suðaustri, Tókelá í norðaustri og Kíribatí lengra í norður. Eyjarnar eru hluti af Pólýnesíu.

Hollendingar og Bretar uppgötvuðu eyjarnar fyrstir Evrópumanna og nefndu Wallis (Uvea) eftir breska landkönnuðinum Samuel Wallis. Frakkar sendu þangað trúboða árið 1837. Árið 1887 gerði Uvea drottning samning um vernd við Frakkland. Konungar Sigave og Alo fylgdu í kjölfarið. Eyjarnar heyrðu þá undir frönsku nýlenduna Nýju-Kaledóníu. Árið 1959 kusu íbúarnir að gerast sjálfstætt franskt yfirráðasvæði sem gekk í gildi 1961. Árið 2003 var þeirri stöðu breytt í handanhafshérað.

Íbúar eyjanna eru um 13.500 og fer fækkandi en yfir 16.000 manns frá eyjunum búa í Nýju Kaledóníu. Langflestir aðhyllast rómversk-kaþólska trú. Tveir þriðju tala wallisísku en tæpur þriðjungur talar fútúnísku. Íbúar lifa aðallega á landbúnaði og fiskveiðum. Á eyjunum eru þrjú konungdæmi: Uvea (Wallis), Sigave (á Fútúna) og Alo (á Fútúna og Alofi). Rúmlega 1000 manns búa í höfuðstaðnum, Mata-Utu, sem er á Uvea.

Saga[breyta | breyta frumkóða]

Pólýnesar settust að á eyjunum um árið 1000 þegar þær féllu undir yfirráð Tuʻi Tonga-veldisins. Áður voru eyjarnar hluti af Lapita-menningunni. Íbúar reistu virki og önnur mannvirki sem enn finnast leifar af á eyjunum.

Eyjarnar komu fyrst fyrir á landakortum hollensku landkönnuðanna Willem Schouten og Jacob Le Maire sem sigldu umhverfis jörðina árið 1616. Þeir nefndu eyjarnar Hoornse Eylanden eftir heimabæ sínum, Hoorn. Þetta var þýtt á frönsku sem Isles de Horne. Franskir trúboðar voru fyrstu Evrópumennirnir sem reyndu að setjast að á eyjunum árið 1837. Þeir sneru íbúum til kaþólskrar kristni. Franski trúboðinn Peter Chanel, sem var tekinn í dýrlingatölu árið 1954, er verndardýrlingur Fútúna. Wallis-eyjar draga nafn sitt af breska landkönnuðinum Samuel Wallis.

Eftir að hluti íbúa gerði uppreisn gegn trúboðunum árið 1942 óskuðu þeir formlega eftir vernd franska ríkisins. Þann 5. apríl 1847 undirritaði drottning Uvea samning sem fól í sér stofnun fransks verndarríkis. Konungar Sigave og Alo undirrituðu sams konar samninga árið 1888. Eyjarnar urðu hluti af frönsku nýlendunni Nýju-Kaledóníu.

Árið 1917 urðu þrjú konungsríki í viðbót hluti af yfirráðum Frakka sem gerðu eyjarnar að sérstakri nýlendu þótt hún heyrði enn undir stjórn Nýju-Kaledóníu.

Í upphafi Síðari heimsstyrjaldar var stjórn eyjanna hliðholl Vichy-stjórninni þar til herskip frá Frjálsum Frökkum kom þangað og hrakti nýlendustjórnina frá völdum 26. maí 1942. Bandarískt herlið tók eyjarnar yfir 29. maí 1942.

Árið 1959 kusu íbúar eyjanna að verða franskt handanhafssvæði sem gekk í gildi 1961. Þar með heyrðu eyjarnar ekki lengur undir stjórn Nýju-Kaledóníu.

Árið 2005 kom til uppþota á Uvea þegar konungurinn, Tomasi Kulimoetoke 2., neitaði að framselja afkomanda sinn sem var dæmdur fyrir manndráp og vildi að hann yrði dæmdur eftir ættbálkalögum í stað franskra laga. Uppreisnarmönnum mistókst að hrekja konunginn frá völdum.

Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
  Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.