Knattspyrna á Íslandi

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search


Knattspyrna er vinsælasta íþróttin á Íslandi.[1][2][3] Ísland tók á móti U-18 Evrópumótinu árið 1997 en íslenskt landslið hefur aðeins fimm sinnum komist í lokakeppni stórmóts - þrisvar sinnum af kvennalandsliðinu á EM UEFA kvenna 2009, 2013 og 2017 og tvisvar fyrir karlaliðið á Evrópukeppnin í knattspyrnu 2016 og Heimsmeistaramótið í knattspyrnu árið 2018. Einu Íslandsliðin sem komast áfram riðlakeppnina á stórmóti eru konurnar 2013 og karlarnir 2016.

Frægasti knattspyrnumaður Íslands er Eiður Guðjohnsen.[4][5][6] Hann hefur unnið tvo úrvalsdeildarmeistaratitla fyrir Chelsea F.C. sem og La Liga, Copa del Rey og UEFA-meistaratitilinn fyrir FC Barcelona.[7]

Það eru 20.000 leikmenn (karlar og konur) skráðir hjá klúbbum.[1][8][9]

Meistarakeppnin[breyta | breyta frumkóða]

Fyrir hvert meistaramót er gefið opinbert styrktaraðila nafn eða nafn. Fjöldi klúbba sem tekur þátt í hverju stigi er skilgreindur fyrirfram. Í lok hvers tímabils falla félög sem eru í neðsta sæti í deild sinni niður í neðri deild (nema félögin finni sig í neðstu deild) og félög sem enda á toppi deildar þeirra komast upp í hærri deild. Félagið sem lýkur tímabilinu á toppi efstu deildar er landsmeistari. Hæsta flokk íslenskra karla í knattspyrnu er Úrvalsdeild karla.

Saga landsmóts[breyta | breyta frumkóða]

  • 1912: Stofnun landsmótsins (Úrvalsdeild karla).[10] Þrír klúbbar, allir frá Reykjavík, taka þátt í þessari upphafsútgáfu. Knattspyrnufélag Reykjavíkur varð fyrsta liðið til að skrá nafn sitt í sögunni.[11]
  • 1955: Stofnun annarrar deildar og stöðuhækkun og fallbaráttu (2. deild karla meistari tekur síðasta sæti 1. deildar karla í lok tímabilsins).
  • 1966: Stofnun þriðju landsdeildar (3. deild karla).
  • 1982: Stofnun fjórðu landsdeildar (4. deild karla). Þetta er lægsta stig með einni innlendri laug.
  • 2013: Umbætur á meistarakeppni pýramídakerfisins með stofnun fimmtu deildar, með svæðisbundnum hópum, fyrsta í innlendum keppnum.

Deildakerfi[breyta | breyta frumkóða]

Aðalgreinar: Íslenska karlaknattspyrnudeildakerfið

Stig

Deildir

1

Pepsideild karla
Deild fyrir öll félög landsins
12 félög

2

1. deild karla
Deild fyrir öll félög landsins
12 félög

3

2. deild karla
Deild fyrir öll félög landsins
12 félög

4

3. deild karla
Deild fyrir öll félög landsins
10 félög

5

4. deild karla Riðill A
Svæðisdeild
7 félög

4. deild karla Riðill B
Svæðisdeild
8 félög

4. deild karla Riðill C
Svæðisdeild
7 félög

4. deild karla Riðill D
Svæðisdeild
7 félög

Aðrar keppnir[breyta | breyta frumkóða]

  • Bikarkeppni Íslands hefur verið skipulögð síðan 1960. Þar koma saman klúbbar fimm landsdeilda í landinu og er leikið frá maí til október, með lokahófinu jafnan á þjóðarleikvanginum, Laugardalsvöllur. Sigurvegarinn kemst í Evrópudeildina.
  • Deildabikar er keppni fyrir félög í tveimur efstu landsdeildunum. Ólíkt Íslandsbikarnum er það fyrsta riðlakeppnin áður en það endar með útsláttarleikjum úr fjórðungsúrslitum.
  • Íslenski ofurbikarinn, spilaður síðan 1969, sér um meistara Úrvalsdeildar og bikarmeistara á Íslandi. Þetta er jafnan leikurinn sem vígir tímabilið áður en meistaratitillinn hófst. Ef eitt félag hefur unnið Úrvalsdeildarmeistaratitilinn og bikarinn, þá eiga þeir að mæta félaginu í öðru sæti deildarinnar.

Uppruni fótboltans á Íslandi[breyta | breyta frumkóða]

Fótbolti barst til Íslands í lok nítjándu aldar. Elsti klúbbur landsins, KR Reykjavík, var stofnaður árið 1899 og fyrsta meistaramót Íslands, Urvalsdeild, var haldið árið 1912. Það setti þrjú lið, KR Reykjavík, Fram Reykjavík og Íþróttabandalag Vestmannaeyja á móti hvor öðrum. Fram til 1929 voru það bara þessi þrjú félög sem kepptu sín á milli þar sem Fram Reykjavík vann tíu titla, KR Reykjavík sex og Víkingur Reykjavík tvo.

Meirihluti íslenskra klúbba byrjaði að myndast í lok fyrri heimsstyrjaldarinnar og fram á 1920, þar á meðal KR Reykjavík. Einn afkastamesti markaskorari þessarar deildar, Friðþjófur Thorsteinsson, var þegar að spila erlendis. Árið 1930 vann fjórði klúbbur höfuðborgarinnar, Reykjavík Valur, sinn fyrsta meistaratitil.

Á þriðja áratug síðustu aldar komu nokkur erlend félög og léku leiki á íslenskri grund. Þessir leikir voru gegn nokkrum af bestu félögum þess tíma (aðallega gegn liðum frá Englandi). Liðin voru byrjuð að ferðast um Evrópu á þessu tímabili og það var í fyrstu ferðinni til Færeyja árið 1930 sem fram fer sem líkja má við fyrsta leik íslenska landsliðsins. Reyndar, úrval af fimmtán íslenskum leikmönnum (tveir þeirra munu fylgja hver öðrum í broddi fylkis tuttugu ára síðar) fóru í ferðirnar til nágrannareyjunnar og stóðu fyrst frammi fyrir félagi á staðnum. Í seinni leiknum er valinn besti færeyski leikmaðurinn. Albert Guðmundsson varð fyrsti atvinnuknattspyrnumaðurinn frá Íslandi.[12]

Nútíma þróun[breyta | breyta frumkóða]

Árið 2012 var íslenska karlalandsliðið í fótbolta komið í 122. sæti á heimslista FIFA. Síðan þá hefur liðið hækkað um næstum 88 sæti í stigakeppninni og komið inn í Evrópukeppnin í knattspyrnu 2016 í sæti 34 á stigum.[13] Liðið missti varla af því að komast á FIFA heimsmeistarakeppnina 2014, féll í umspili gegn Króatíu og komst í undankeppni EM 2016 og komst áfram í fjórðungsúrslit. Í hæfileikaherferð sinni fyrir síðastnefnda mótið sigraði Strákarnir Okkar Tékkland, Holland og Tyrkland á heimavelli og sigraði einnig Holland á útivelli.[13] Kvennalandsliðið hefur einnig hækkað jafnt og þétt á heimslista FIFA kvenna og kom oft fram á topp 20 í heiminum á fimmta áratug síðustu aldar og náði hámarki því 15. árið 2011.

Landið er komið upp í þessar áður fáheyrðu hæðir þrátt fyrir miklar áskoranir. Frá og með árinu 2016 voru íbúar landsins, sem eru um 330.000, sambærilegir íbúum Corpus Christi, Texas,[13][14] og voru færri skráðir knattspyrnumenn (af báðum kynjum) en Rhode Island í Bandaríkjunum.[15] Ísland, þar sem það er norðurland, þarf einnig að takast á við meðalhitastig á sólarhring sem er í kringum frostmark í næstum hálft ár,[16] sem gerir það erfitt eða ómögulegt fyrir leikmenn að æfa árið um kring úti.

Fræin fyrir þessa hækkun voru gróðursett af KSí um miðjan tíunda áratuginn þegar það hóf umræður um hvernig hægt væri að vinna bug á áskorunum íbúa og loftslags. Framtakið bar sinn fyrsta ávöxt árið 2000 þegar KSí reisti fyrstu af kúptum fótboltaaðstöðu sem kallast „fótboltahús“ í Keflavík nálægt aðal alþjóðaflugvelli landsins.[15] Að lokum voru alls 15 knattspyrnuhús tekin í notkun,[13] sum með velli í fullri stærð og önnur með hálfa velli,[15] með þessari aðstöðu bætt við meira en 20 gervivöllum í fullri stærð úti og yfir 100 minni gervi. vellir um allt land.[13] Allir barnaskólar landsins hafa nú að minnsta kosti fimm manna fótboltavöll á sínum forsendum.[15] Að auki eru öll knattspyrnuhúsin í opinberri eigu, sem gerir aðgengi auðveldara og mun ódýrara en sambærileg aðstaða í mörgum öðrum löndum.[16][17][18][19]

Á sama tíma fjárfesti KSí mikið í þjálfun þjálfara og byrjaði á venjulegu prógrammi sem ætlað er að útbúa þjálfurum með UEFA „A“ og „B“ leyfi. Samtökin völdu að halda öll námskeið í höfuðstöðvum sínum í Reykjavík og kusu vísvitandi að græða ekki á námskeiðunum og lækka kostnað fyrir þátttakendur.[16] Í janúar 2016 voru yfir 180 íslenskir ​​þjálfarar með A-leyfi og tæplega 600 með B-leyfi;[15] 13 til viðbótar voru með hæsta atvinnuleyfi UEFA.[17] Þetta þýðir að um það bil einn af hverjum 500 Íslendingum er þjálfari UEFA. Hins vegar er samsvarandi hlutfall á Englandi um það bil 1 af hverjum 10.000.[15] Mörg helstu félög í landinu hafa B-leyfi og jafnvel A-þjálfara sem hafa umsjón með börnum allt niður í 6. ára aldur.[15] Allir þjálfarar með UEFA leyfi í landinu eru með þjálfarastöðu í launum, þó aðeins fáir fái fullt starf.[16]

Kvennafótbolti á Íslandi[breyta | breyta frumkóða]

Kvennaboltinn á Íslandi er skipulagður af KSÍ, Knattspyrnusambandi Íslands. Samfylkingin heldur utan um landsmeistaratitilinn og kvennalandsliðið.[20] Breiðablik UBK er ríkjandi kvennaknattspyrna á Íslandi, ólíkt karlkyns starfsbróður sínum (16 titlar fyrir konur á móti einum fyrir karla). Íslenska landsliðið lék sinn fyrsta opinbera leik árið 1981. Jafnvel þó að þeir hafi aldrei tekið þátt í heimsmeistarakeppni í knattspyrnu eiga þeir þrjá leiki í Evrópukeppninni þar sem þeir eru komnir í 8-liða úrslitin 1995 og 2013.

Karlalandsliðið í fótbolta[breyta | breyta frumkóða]

Aðalgreinar: Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu

Landsliðið leikur fyrsta fundinn í sögu þess árið 1930 gegn Færeyjum - leikur vannst með einu marki að núll. Í kjölfar aðildar sambandsins að FIFA árið 1947 og UEFA árið 1954 var valið framið í fyrsta skipti í undankeppni heimsmeistarakeppninnar 1957.

Ísland komst í fyrstu úrslitakeppni sína í alþjóðlegri keppni í tilefni af Evrópukeppnin í knattspyrnu 2016 og komst í fjórðungsúrslit þeirrar keppni. Liðið leikur heimaleiki sína á Laugardalsvöllur, 15.000 sæta vellinum, byggður árið 1958 og er staðsettur í höfuðborginni Reykjavík. Núverandi stjóri er Arnar Þór Viðarsson. Fyrri þjálfari er Heimir Hallgrímsson, sem starfaði sem meðstjórnandi við hlið Svíans Lars Lagerbäck áður en sá síðarnefndi fór í kjölfar Evrópukeppnin í knattspyrnu 2016 og tók stöðu Noregs. Ísland endaði 2015 í 36. sæti á FIFA heimslistanum og náði hæstu stöðu sinni í 18. sæti í febrúar/mars 2018.

Ísland varð fámennasta þjóðin að íbúum sem hefur nokkurn tíma unnið heimsmeistarakeppni FIFA þegar þeir tryggðu sér keppnisrétt á 2018 mótinu 9. október 2017 með því að sigra Kósóvó 2–0.[21]

Tengt efni[breyta | breyta frumkóða]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. 1,0 1,1 „Vísir - Er fótbolti fyrir alla?“. Visir.is. Sótt 15. nóvember 2013.
  2. Marcus Christenson 11. nóvember 2013, „How Lars Lagerback took Iceland to the brink of the World Cup finals". The Guardian. Skoðað 15. nóvember 2013.
  3. Jack Bell 31. júlí 2012, „Iceland Makes Its Mark on European Soccer". The New York Times. Skoðað 15. nóvember 2013.
  4. World Cup 13. nóvember 2013, „Eidur Gudjohnsen ready to take final step to World Cup with Iceland". The Daily Telegraph. (London). Skoðað 6. janúar 2014.
  5. Nunns, Hector (1. janúar 1970). „World Cup play-offs: How Iceland can set World Cup record“. BBC Sport. Sótt 15. nóvember 2013.
  6. Jacob Steinberg. „Iceland's Eidur Gudjohnsen aims for a fairytale finish by beating Croatia“. The Guardian. Sótt 15. nóvember 2013.
  7. Jack Pitt-Brooke 14. október 2013, „Eidur Gudjohnsen lifts Iceland 'golden boys' to the brink of World Cup play-offs". The Independent. (London). Skoðað 15. nóvember 2013.
  8. „Iceland stars set up academy –“. Uefa.com. 7. október 2003. Sótt 15. nóvember 2013.
  9. „Scotland should look to Iceland as inspiration to arrest talent freeze“. STV Sport. 23. mars 2012. Afrit af upprunalegu geymt þann 3 desember 2013. Sótt 15. nóvember 2013.
  10. „Icelandic Premier League – Úrvalsdeild / Pepsi-deildin (Review)“. blog.fieldoo.com. 19. mars 2014. Afrit af upprunalegu geymt þann 12 júní 2018. Sótt 28. júní 2016.
  11. „Iceland coming in from the cold [[:Snið:Pipe]] Inside UEFA“. UEFA.com. 9. júlí 2018.
  12. „Iceland honours football pioneer Gudmundsson“. UEFA.com. 4. mars 2010. Sótt 30. júní 2016.
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Betts, Eric (13. júní 2016). „How Iceland Transformed From a Soccer Weakling to a European Strongman“. The Spot. Slate. Sótt 14. júní 2013.
  14. Blickenstaff, Brian (17. desember 2014). „Life as Struggle: How Iceland Became the World's Best Pound-for-Pound Soccer Team“. Vice Sports. Afrit af upprunalegu geymt þann 15 júní 2016. Sótt 14. júní 2016.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 15,6 Harper, Davis (30. janúar 2016). „Volcano! The incredible rise of Iceland's national football team“. The Guardian. Sótt 14. júní 2016.
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 Bird, Liviu (10. september 2015). „Iceland's place at Euro 2016 a result of calculated development, growth“. Planet Fútbol. Sports Illustrated. Sótt 14. júní 2013.
  17. 17,0 17,1 Lynskey, Joe (15. nóvember 2015). „BBC Sport - Iceland: How a country with 329,000 people reached Euro 2016“. BBC Sport. Sótt 19. nóvember 2015.
  18. „Iceland's success is no laughing matter Snið:Pipe Reuters". . (In.reuters.com). 21. október 2013. Skoðað 15. nóvember 2013.
  19. Scott Murray. „Bjarni Fel: the legend who brought football to warm the heart of Iceland". The Guardian. Skoðað 10. júní 2016.
  20. Sigridur Jonsdottir 1. júní 2016, „Iceland's men became heroes at Euro 2016 – and emulated their women's team Snið:Pipe Football". The Guardian. Skoðað 30. júní 2016.
  21. „Iceland become smallest nation ever to qualify for World Cup finals“. The Guardian. 9. október 2017. Sótt 10. október 2017.