Birki

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Birki
Þýsk Ilmbjörk
Vísindaleg flokkun
Ríki: Jurtaríki (Plantae)
Skipting: Dulfrævingar (Magnoliophyta)
Flokkur: Tvíkímblöðungar (Magnoliopsida)
Ættbálkur: Beykibálkur (Fagales)
Ætt: Birkiætt (Betulaceae)
Ættkvísl: Betula
L.
Útbreiðsla Betula
Útbreiðsla Betula
Undirættkvíslir
  • Betulenta
  • Betulaster
  • Neurobetula
  • Betula
  • Chamaebetula
Samheiti
  • Betulaster Spach
  • Apterocaryon Opiz
  • Chamaebetula Opiz

Birki er ættkvísl jurta af birkiætt sem vaxa víða um norðurhvel jarðar. Birki er skylt elri (ölur) og hesli sem teljast einnig til birkiættar. Birkitegundum er skift í fimm undirættkvíslir.

Birkið er auðþekkt á smágerðu tenntu laufi og ljósum pappírskenndum berki.

Birki á Íslandi[breyta | breyta frumkóða]

Á Íslandi eru tvær birkitegundir innlendar og jafnframt mjög einkennandi fyrir íslenska náttúru: ilmbjörk (birki í daglegu tali) og fjalldrapi. Ilmbjörkin er eina innlenda tré landsins sem myndar skóga. Við landnám er talið að allt að þriðjungur Íslands hafi verið þakinn birkiskógi.

Talið er líklegt að vaxtarlag birkiskóga hafi breyst frá landnámi vegna búskaparhátta og gangið hafi verið á birkiskóga svo skógarleifar eru núna kræklóttar hríslur. Fjalldrapi getur æxlast við birki og nefnist blendingurinn skógviðarbróðir en hann er kræklóttur runni. Árið 1987 hófust birkikynbætur á Íslandi og var markmið að rækta beinvaxin há þróttmikið birkitré og endurheimta forna reisn íslenska birkisins. Birki sem er helst þekkt á Íslandi;

Birkitegundir[breyta | breyta frumkóða]

Birkilauf
Birki ættað frá Evrópu og Asíu
  1. Betula alnoidesOddabjörk (Kína, Himalaja, norður Indókína)
  2. Betula ashburneri (Bhutan, Tíbet, Sichuan, Yunnan fylki í Kína)
  3. Betula baschkirica (austur-Evrópa Rússland)
  4. Betula bomiensis (Tíbet)
  5. Betula calcicola (Sichuan + Yunnan fylki í Kína)
  6. Betula celtiberica (Spánn)
  7. Betula chichibuensis (Chichibu héruð í Japan)[1]
  8. Betula chinensis—(Kína, Kórea)
  9. Betula coriaceifolia (Uzbekistan)
  10. Betula corylifolia - Heslibjörk (Honshu eyja í Japan)
  11. Betula costata Rifbjörk (norðaustur Kína, Kórea, Primorye hérað í Rússlandi)
  12. Betula cylindrostachya (Himalaja, suður Kína, Myanmar)
  13. Betula dahurica - Drekabjörk (austur Síbería, austast í Rússlandi, norðaustur Kína, Mongólía, Kórea, Japan)
  14. Betula delavayi - (Tíbet, suður Kína)
  15. Betula ermaniiSteinbjörk (austur Síbería, austast í Rússlandi, norðaustur Kína, Kórea, Japan)
  16. Betula falcata (Tajikistan)
  17. Betula fargesii (Chongqing + Hubei fylki í Kína)
  18. Betula fruticosa (austur Síbería, austast í Rússlandi, norðaustur Kína, Mongólía, Kórea, Japan)
  19. Betula globispica (Honshu eyja í Japan)
  20. Betula gmelinii (Síbería, Mongólía, norðaustur Kína, Kórea, Hokkaido eyja í Japan)
  21. Betula grossaÁlmbjörk (Japan)
  22. Betula gynoterminalis (Yunnan fylki í Kína)
  23. Betula honanensis - (Henan fylki í Kína)
  24. Betula humilis - Dvergbjörk eða Betula kamtschatica— Kamchatka birki platyphylla (norður og mið Evrópa, Síbería, Kazakhstan, Xinjiana, Mongólía, Kórea)
  25. Betula insignis - (suður Kína)
  26. Betula karagandensis (Kazakhstan)
  27. Betula klokovii (Úkraína)
  28. Betula kotulae (Úkraína)
  29. Betula luminifera (Kína)
  30. Betula maximowiczianaSilfurbjörk (Japan, Kúrileyjar)
  31. Betula medwediewii — (Tyrkland, Íran)
  32. Betula megrelica - Tylftarbirki (Georgía)
  33. Betula microphylla (Síbería, Mongólía, Xinjiang, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan)
  34. Betula nanaFjalldrapi (norður og mið Evrópa, Rússland, Síbería, Grænland, Northwest Territories í Kanada))
  35. Betula pendulaHengibjörk (útbreidd í Evrópu og norður Asíu; Marokkó; villst úr ræktun í Nýja Sjálandi og dreifðum svæðum í Norður Ameríku)
  36. Betula pendula ssp. szechuanica — (Tíbet, suður Kína) (áður Betula szechuanica)
  37. Betula pendula var. platyphylla - Mansjúríubjörk (Síbería, austast í Rússlandi, Manchúríu, Kórea, Japan, Alaska, vestur Kanada) (áður Betula platyphylla eða B. mandshurica)
  38. Betula potamophila (Tajikistan)
  39. Betula potaninii (suður Kína)
  40. Betula psammophila (Kazakhstan)
  41. Betula pubescensIlmbjörk (Evrópa, Síbería, Grænland, Nýfundnaland; villst úr ræktun á dreifðum stöðum í Bandaríkjunum)
  42. Betula pubescens var. litwinowii (Tyrkland og Georgía)
  43. Betula raddeana - Flosbirki (Kákasus)
  44. Betula saksarensis (Khakassiya svæði í Síberíu)
  45. Betula saviczii (Kazakhstan)
  46. Betula schmidtii (norðaustur Kína, Kórea, Japan, Primorye fylki í Rússlandi)
  47. Betula sunanensis (Gansu fylki í Kína)
  48. Betula tianshanica (Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Uzbekistan, Xinjiang, Mongolia)
  49. Betula utilisSnæbjörk (Afghanistan, mið Asía, Kína, Tíbet, Himalaja)
  50. Betula utilis ssp. albosinensisKoparbjörk (norður og mið Kína) (fyrr B. albosinensis)
  51. Betula utilis ssp. jacquemontiiNepalbjörk (Indland; Himchal Pradesh og Uttar Pradesh austur til Kali Gandaki í Nepal) (samheiti B. jacquemontii)
  52. Betula wuyiensis (Fujian fylki í Kína)
  53. Betula zinserlingii (Kyrgyzstan)

Ath: í mörgum Amerískum heimildum er B. pendula og B. pubescens víxlað, þrátt fyrir að þetta séu aðskildar tegundir með mismunandi litningatölu. En sá ruglingur kemur upphaflega frá Linné sjálfum, en hann setti tegundirnar undir nafnið B. alba

Birki ættað frá Norður Ameríku
  1. Betula alleghaniensisGulbjörk (B. lutea) (austur Kanada, Vötnunum Miklu, Norðaustur Bandaríkin, Appalachiafjöll)
  2. Betula cordifolia — (austur Kanada, Vötnunum Miklu, Norðaustur Bandaríkin)
  3. Betula glandulosaHlíðadrapi, (Kirtilbjörk) (Síbería, Mongólía, austast í Rússlandi, Alaska, Kanada, Grænland, fjöll vestur Bandaríkjanna og Nýja England, Adirondacks)
  4. Betula lentaSætbjörk (Quebec, Ontario, austur Bandaríkin)
  5. Betula lenta f. uber - (suðvestur Virginía)
  6. Betula michauxii — (Nýfundnalandland, Labrador, Quebec, Nova Scotia)
  7. Betula × minor — (austur Kanada, fjöll norðurhluta Nýja Englands og Adirondacks)
  8. Betula nanaFjalldrapi (einnig í Evrópu og norður Asíu)
  9. Betula neoalaskana — Alaskahvítbjörk (Alaska og norður Kanada) (amerískt staðbrigði af mansjúríubjörk)
  10. Betula nigraSvartbjörk (austur Bandaríkin)
  11. Betula occidentalisLindabjörk(B. fontinalis) (Alaska, Yukon, Northwest Territories, vestur Kanada, vestur Bandaríkin)
  12. Betula papyriferaNæfurbjörk (Alaska, mest af Kanada, norður Bandaríkin)
  13. Betula populifoliaBlæbjörk (austur Kanada, norðaustur Bandaríkin)
  14. Betula pumilaMýrahrís (Alaska, Kanada, norður Bandaríkin)

Heimild[breyta | breyta frumkóða]

Tengt efni[breyta | breyta frumkóða]


  Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist
Wikilífverur eru með efni sem tengist

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. Kinver, Mark 30 September 2015, „UK team germinates critically endangered Japanese birch". BBC News. (BBC). Skoðað 30 September 2015.