Jakob 6. Skotakonungur

	Konungur Skotlands; Konungur Englands og Írlands
	Stúart
	Jakob 6. / 1.
Ríkisár	Skotland: 29. júlí 1567 - 27. mars 1625; England og Írland: 1603 - 27. mars 1625
Skírnarnafn	Charles James Stuart
Kjörorð	Rex pacificus
Fæddur	19. júní 1566
	Edinborgarkastali
Dáinn	27. mars 1625
	Theobalds House
Gröf	Westminster Abbey
Undirskrift
	Konungsfjölskyldan
Faðir	Hinrik Stúart hertogi af Alba
Móðir	María Stúart
Drottning	(1589) Anna af Danmörku
Börn	Hinrik Friðrik prins af Wales († 1612); Elísabet Stúart; gift Friðrik 5. kjörfursta; Margaret Stuart († 1600); Karl; Róbert hertogi af Kintyre († 1602); ónefndur sonur († 1603); Mary Stuart († 1607); Sophia Stuart († 1606); ;

Jakob 6. Skotakonungur eða Jakob 1. konungur Englands, Írlands og Skotlands frá 1603 (skírður Charles James; 19. júní 1566 – 27. mars 1625) var konungur Skotlands frá 24. júlí 1567, og konungur Englands og Írlands frá 24. mars 1603. Hann var fyrstur til að sameina undir einn konung öll konungsríkin þrjú á Bretlandseyjum þegar hann tók við völdum eftir lát Elísabetar 1. Hann var líka fyrsti enski konungurinn af Stúartættinni.

Jakob var sonur Maríu Stúart Skotadrottningar og langalangafabarn Hinriks 7. Englandskonungs og lávarðs Írlands. Hann var þannig í erfðaröðinni að krúnum allra þriggja ríkjanna. Hann varð konungur Skotlands aðeins 13 mánaða gamall, eftir að móðir hans hafði verið neydd til afsagnar. Móðir hans var kaþólsk, en Jakob var alinn upp við mótmælendatrú. Fjórir ríkisstjórar fóru með völdin þar til hann varð myndugur 1578, en hann fékk stjórnina ekki að fullu í sínar hendur fyrr en 1583. Hann giftist 1589 Önnu af Danmörku, systur Kristjáns 4. Danakonungs. Þrjú af börnum þeirra lifðu til fullorðinsára: Hinrik Friðrik, Elísabet og Karl. Árið 1603 tók Jakob við ensku krúnunni eftir lát frænku hans, Elísabetar 1., sem var síðasti þjóðhöfðingi Túdorættar. Eftir það ríkti hann yfir öllum ríkjunum þremur í 22 ár, og sneri aðeins einu sinni aftur til Skotlands, árið 1617. Hann lét ávarpa sig „konung Stóra-Bretlands og Írlands“ þótt sá titill hafi ekki haft neitt lagalegt gildi og var ekki notaður á formleg skjöl.^[1] Hann barðist líka fyrir sameiningu skoska og breska þingsins. Í valdatíð hans var Ulster-plantekran stofnuð á Írlandi og landnám Englendinga í Ameríku hófst fyrir alvöru.

Jakob ríkti í Skotlandi í 57 ár og 246 daga, sem var lengsta valdatíð nokkurs Skotakonungs. Í Skotlandi náði hann enda flestum stefnumálum sínum fram, en átti í miklum erfiðleikum í Englandi og átökum við enska þingið. Skömmu eftir valdatöku hans uppgötvaðist Púðursamsærið, tilraun kaþólskra andstæðinga hans til að sprengja hann og enska þingið í loft upp. Enska gullöldin í leikhúsi og bókmenntum hélt áfram, þar sem höfundar á borð við William Shakespeare, John Donne, Ben Jonson, og Francis Bacon blómstruðu.^[2] James var sjálfur höfundur nokkurra þekktra rita um trúar- og stjórnmálaheimspeki á borð við Daemonologie (1597), The True Law of Free Monarchies (1598), og Basilikon Doron (1599). Hann styrkti þýðingu Biblíunnar á ensku (seinna nefnd Jakobsbiblían eftir honum) og endurskoðun Almennu bænabókarinnar 1604.^[3] Hirðmaðurinn Anthony Weldon ritaði að Jakob hefði verið vitrasta flón hins kristna heims (vitur að litlu leyti, en flón að öðru leyti).^[4] Frá síðari hluta 20. aldar hafa sagnfræðingar tekið að endurskoða eftirmæli Jakobs. Hann er nú talinn hafa verið alvarlegur og vitur stjórnandi.^[5] Stefna hans í utanríkismálum einkenndist af friðsamlegum viðskiptum þar sem hann reyndi af fremsta megni að standa utan við helstu átök Evrópu, einkum þrjátíu ára stríðið sem lagði Mið-Evrópu í rúst. Hann reyndi líka, án árangurs, að hindra öfl innan enska þingsins sem vildu fara í stríð við Spánverja.^[6] Hann var fyrsti Englandskonungurinn af Stúartætt. Þegar hann lést tók sonur hans við sem Karl 1.

Tilvísanir

↑ Willson, David Harris (1963). King James VI & I. London: Jonathan Cape. ISBN 978-0-2246-0572-4.
↑ Milling, Jane (2004). „The Development of a Professional Theatre“. Í Milling, Jane; Thomson, Peter; Donohue, Joseph W. (ritstjórar). The Cambridge History of British Theatre. Cambridge: Cambridge University Press. bls. 155. ISBN 978-0-5216-5040-3.
↑ Cummings, Brian, ritstjóri (2011). The Book of Common Prayer: The Texts of 1549, 1559, and 1662. Oxford World's Classics. Oxford: Oxford University Press. bls. 737.
↑ Stroud, Angus (1999). Stuart England. Routledge. ISBN 978-0-4152-0652-5.
↑ Croft, Pauline (2003). King James. Basingstoke and New York: Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-3336-1395-5.
↑ Davies, Godfrey (1959). The Early Stuarts. Oxford: Clarendon Press. ISBN 978-0-1982-1704-6.

Fyrirrennari: Elísabet 1.	Konungur Englands 1603-1625	Eftirmaður: Karl 1.
	Konungur Írlands 1603-1625
Fyrirrennari: María Stúart	Konungur Skotlands 1567-1625

Þetta æviágrip er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.

[1] Willson, David Harris (1963). King James VI & I. London: Jonathan Cape. ISBN 978-0-2246-0572-4.

[2] Milling, Jane (2004). „The Development of a Professional Theatre“. Í Milling, Jane; Thomson, Peter; Donohue, Joseph W. (ritstjórar). The Cambridge History of British Theatre. Cambridge: Cambridge University Press. bls. 155. ISBN 978-0-5216-5040-3.

[3] Cummings, Brian, ritstjóri (2011). The Book of Common Prayer: The Texts of 1549, 1559, and 1662. Oxford World's Classics. Oxford: Oxford University Press. bls. 737.

[4] Stroud, Angus (1999). Stuart England. Routledge. ISBN 978-0-4152-0652-5.

[5] Croft, Pauline (2003). King James. Basingstoke and New York: Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-3336-1395-5.

[6] Davies, Godfrey (1959). The Early Stuarts. Oxford: Clarendon Press. ISBN 978-0-1982-1704-6.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]