Fara í innihald

Orrustan um Bretland

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Orrustan um Bretland
Hluti af vesturvígstöðvum seinni heimsstyrjaldarinnar

Þýsk Heinkel He 111-sprengjuflugvél á flugi yfir Wapping og Isle of Dogs í austurhluta Lundúna í byrjun loftárása Þjóðverja 7. september 1940.
Dagsetning10. júlí – 31. október 1940[nb 1]
(3 mánuðir og 3 vikur)
Staðsetning
Bretland, Ermarsund
Niðurstaða Sigur Breta
Stríðsaðilar
  • Þýskaland Þýskaland
  • Ítalía Ítalía
Leiðtogar
Units involved
Fjöldi hermanna
1.963 flugvélar[nb 4] 2.550 flugvélar[nb 5][nb 6]
Mannfall og tjón
  • 2.585 drepnir
  • 735 særðir
  • 925 teknir höndum[11]
  • 1.977 flugvélum grandað[nb 8]
23.002 almennir borgarar drepnir
32.138 almennir borgarar særðir[12]

Orrustan um Bretland (enska: Battle of Britain; þýska: Luftschlacht um England) var herför í seinni heimsstyrjöldinni þar sem konunglegi breski flugherinn (Royal Air Force eða RAF) varði Bretland gegn loftárásum þýska flughersins (Luftwaffe). Orrustunni hefur verið lýst sem fyrstu stóru stríðsátökunum sem háð voru eingöngu í lofti.[13]

Í Bretlandi er orrustan formlega talin hafa staðið frá 10. júlí til 31. október 1940. Þessi tími samsvarar hrinu næturárása þýska flughersins sem Bretar kalla „leiftrið“ (the Blitz; hugtakið er dregið af þýska hugtakinu Blitzkrieg eða leifturstríði) og stóð frá 7. september 1940 til 11. maí 1941.[14] Þýskir sagnfræðingar líta fremur á alla orrustuna sem eina herför sem entist frá júlí 1940 til júní 1941.[15]

Helsta markmið Þjóðverja var að neyða Breta til þess að semja um frið. Í júlí árið 1940 hófst hafnarbann gegn Bretlandi og þýski flugherinn einbeitti sér að því að gera árásir á hafnar- og verslunarmiðstöðvar, til dæmis Portsmouth. Þann 1. ágúst var flughernum skipað að ná yfirburðum gagnvart Bretum í lofti. Því hófu Þjóðverjar árásir á flugvelli breska lofthersins.[16] Þegar leið á orrustuna fór þýski flugherinn einnig að gera árásir á verksmiðjur þar sem nýjar flugvélar voru framleiddar. Loks fóru Þjóðverjar að varpa sprengjum á almenna borgara og á svæði nutu táknræns eða pólitísks mikilvægis á Bretlandi. Tilgangurinn var að draga úr baráttuvilja Breta og neyða bresku ríkisstjórnina að samningsborðinu.

Þjóðverjar höfðu á þessum kafla styrjaldarinnar sigrað Frakkland og Niðurlönd og því voru Bretar berskjaldaðir fyrir árás af hafi. Miðstjórn þýska hersins vissi þó að erfitt yrði að gera hafárás á Bretland þar sem konunglegi breski sjóherinn naut öruggra yfirráða á Ermarsundi og Norðursjónum. Þann 16. júlí fyrirskipaði Adolf Hitler undirbúning „Sæljónsaðgerðarinnar“ (Unternehmen Seelöwe) svokölluðu. Í þessari aðgerð áttu Þjóðverjar að gera innrás í Bretland af hafi og úr lofti eftir að þýski loftherinn hefði tryggt sér yfirburði gagnvart Bretum. Í september gerðu Bretar næturárásir á flugstöðvar Þjóðverja á meginlandinu. Þar sem þýska flughernum hafði ekki tekist að vinna bug á þeim breska neyddist Hitler til þess að fresta og loks aflýsa Sæljónsaðgerðinni. Þjóðverjar höfðu ekki ráð á að halda dagárásunum áfram til lengdar en þeir héldu áfram næturárásunum um nokkurt skeið.

Sagnfræðingurinn Stephen Bungay hefur sagt að orrustan hafi verið fyrsti meiriháttar ósigur Þjóðverja í seinni heimsstyrjöldinni og hafi markað kaflaskil í stríðinu.[17] Orrustan um Bretland er kennd við ræðu sem Winston Churchill flutti á neðri deild breska þingsins þann 18. júní: „Orrustunni um Frakkland, eins og Weygand hershöfðingi kallaði hana, er lokið. Orrustan um Bretland er í þann mund að hefjast.“[18]

  • Bungay, Stephen (2000). The Most Dangerous Enemy : A History of the Battle of Britain. London: Aurum Press. ISBN 978-1-85410-721-3. (hardcover), 2002, ISBN 1-85410-801-8 (paperback). ISBN 978-1-78131-495-1 (2015 paperback edition)
  • Foreman, John (1988), Battle of Britain: The Forgotten Months, November And December 1940, New Malden: Air Research Publications, ISBN 1-871187-02-8
  • Haining, Peter (2005). The Chianti Raiders: The Extraordinary Story of the Italian Air Force in the Battle of Britain (enska). Pavilion Books. ISBN 978-1-86105-829-4.
  • Overy, Richard J. (2001). The Battle of Britain: The Myth and the Reality. New York: W.W. Norton. ISBN 978-0-393-02008-3. (hardcover, ISBN 0-393-32297-1 paperback, 2002)
  • Peszke, Michael Alfred (október 1980), „A Synopsis of Polish-Allied Military Agreements During World War Two“, The Journal of Military History, 44 (3): 128–134
  • Ramsay, Winston, ritstjóri (1989), The Battle of Britain Then and Now Mk V, London: Battle of Britain Prints International, ISBN 978-0-900913-46-4
  • Wood, Derek; Dempster, Derek (2003). The Narrow Margin (enska). Pen and Sword. ISBN 978-1-84884-314-1.

Neðanmálsgreinar

[breyta | breyta frumkóða]
  1. ↑ Bretar miða við að orrustan hafi verið háð frá 10. júlí til 31. október 1940, sem var tími hörðustu sprengjuárásanna yfir daginn.[1] Þýskir sagnfræðingar miða jafnan við að orrustan hafi hafist í júlí 1940 og að henni hafi lokið um miljan maí 1941, þegar sprengjuflugvélar voru dregnar frá Bretlandi til að taka þátt í Barbarossa-aðgerðinni gegn Sovétríkjunum, sem hófst 22. júní 1941.[1]
  2. ↑ Pólskar, tékkneskar og fleiri erlendar hersveitir voru settar undir stjórn breska flughersins. Pólski flugherinn hlaut ekki fullveldi fyrr en í júní 1944.[3]
  3. ↑ Þótt kanadíski flugherinn hafi lútið stjórn hins breska flugu kanadísku flugmennirnir tæknilega séð í nafni kanadíska flughersins. Kanada sendi sveitir sínar til Bretlands en lönd eins og Ástralía og Nýja-Sjáland gerðu það ekki.
  4. ↑ 754 eins sætis orrustuflugvélar, 149 tveggja sæta orrustuflugvélar, 560 sprengjuflugvélar og 500 strandgæsluvélar. Fjöldi orrustuflugvéla RAF vísar til 1. júlí 1940, en fjöldi sprengjuflugvéla til 11. júlí 1940.[4]
  5. ↑ Tölur koma úr skýrslum birgðastjóra um 6. herfylkinguna 10. ágúst 1940. Samkvæmt þeim sendi þýski flugherinn 3.358 flugvélar gegn Bretlandi og af þeim voru 2.550 hæfar til þjónustu. Í flughernum voru 934 eins sætis orrustufluvélar, 289 tveggja sæta orrustuflugvélar, 1.482 meðalstórar sprengjuflugvélar, 327 steypiflugvélar, 195 njósnavélar og 93 strandvélar þar á meðal vélar sem ekki voru nothæfar. Nothæfar vélar voru 805 eins sætis orrustuflugvélar, 224 tveggja sæta orrustufluvélar, 998 meðalstórar sprengjuflugvélar, 261 steypiflugvél, 151 njósnaflugvél og 80 strandflugvél.[5]
  6. ↑ Þýski flugherinn hafði 4.074 vélar á sínum snærum en þeim var ekki öllum beitt gegn Bretlandi. Í flughernum voru 1.107 eins sætis orrustuflugvélar, 357 tveggja sæta orrustuflugvélar, 1.380 meðalstórar sprengjuflugvélar, 428 steypiflugvélar og 569 njósna- og strandvélar, þar á meðal vélar sem ekki voru hæfar til þjónustu. Upplýsingarnar eru úr skýrslu birgðastjóra yfir 6. herfylkinguna 29. júní 1940.[6]
  7. ↑ 1.220 orrustuflugvélar (753 Hurricane, 467 Spitfire)[10] 376 sprengjuflugvélar, 148 flugtæki (strandgæsla RAF)[4]
  8. ↑ 812 orrustuflugvélar (eftir gerð: 569 Bf 109, 243 Bf 110)
    822 sprengjuflugvélar (eftir gerð: 65 Ju 87, 271 Ju 88, 184 Do 17, 223 He 111, 29 He 59, 24 He 159, 34 önnur)
    343 flugvélar sem ekki voru ætlaðar til átaka (eftir gerð: 76 Bf 109, 29 Bf 110, 25 Ju 87, 54 Ju 88, 31 Do 17, 66 He 111, 7 He 59, 7 He 159, 48 önnur)[11]

Tilvísanir

[breyta | breyta frumkóða]
  1. 1 2 Foreman 1988, bls. 8
  2. ↑ Haining 2005, bls. 68
  3. ↑ Peszke 1980, bls. 134
  4. 1 2 3 Bungay 2000, bls. 368
  5. ↑ Wood & Dempster 2003, bls. 318
  6. ↑ Bungay 2000, bls. 107
  7. ↑ Ramsay 1989, bls. 251–297
  8. ↑ „Battle of Britain RAF and FAA Roll of Honour“. RAF. Afrit af upprunalegu geymt þann 17 maí 2015. Sótt 14 júlí 2008.
  9. ↑ Wood & Dempster 2003, bls. 309
  10. ↑ Overy 2001, bls. 161
  11. 1 2 Hans Ring, "Die Luftschlacht über England 1940", Luftfahrt international Ausgabe 12, 1980. p. 580.
  12. ↑ Clodfelter, Micheal (2017). Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015, 4th ed. McFarland. bls. 440. ISBN 978-0786474707.
  13. ↑ "92 Squadron – Geoffrey Wellum." Battle of Britain Memorial Flight via raf.mod.uk.. Skoðað 7. júní 2018, geymt 2. mars 2009.
  14. ↑ „Introduction to the Phases of the Battle – History of the Battle of Britain – Exhibitions & Displays – Research“. RAF Museum. Sótt 7. júní 2018.
  15. ↑ Overy, Richard J. (2013). The Bombing War : Europe 1939–1945. London & New York: Allen Lane, bls. 73–74.
  16. ↑ Bungay, Stephen (2000). The Most Dangerous Enemy : A History of the Battle of Britain. London: Aurum Press, bls. 31–33.
  17. ↑ Bungay 2000, bls. 388.
  18. ↑ Stacey, C P. (1955) The Canadian Army 1939–1945 An Official Historical Summary Queen's Printer, Ottawa, bls. 18.
Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Orrustan_um_Bretland&oldid=1936221“