Nýfundnaland og Labrador

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Nýfundnaland og Labrador
Fáni Nýfundnaland og Labrador Skjaldarmerki Nýfundnaland og Labrador
(Fáni Nýfundnaland og Labrador) (Skjaldarmerki Nýfundnaland og Labrador)
Kjörorð: Quaerite Prime Regnum Dei (Leitið fyrst að konungsríki Guðs)
Kort af Nýfundnaland og Labrador
Önnur kanadísk fylki og yfirráðasvæði
Höfuðborg St. John's
Stærsta borgin St. John's
Fylkisstjóri Kathy Dunderdale
Forsætisráðherra John Crosbie (2008-) (Frjálslyndisflokkur Nýfundnaland og Labrador)
Svæði 405.212 km² (10. Sæti)
 - Land 373.872 km²
 - Vatn 31.340 km² (7,7%)
Fólksfjöldi (2013)
 - Fólksfjöldi 527.702 (9. Sæti)
 - Þéttleiki byggðar 1,35 /km² (7. Sæti)
Aðild í ríkjabandalagið
 - Dagsetning mars 21, 1949
 - Röð Tíunda
Tímabelti UTC-3,5 & -4
Skipting á þingi
 - Neðri málstofa 7
 - Öldungadeild 6
Skammstafanir
 - Póstur NL
 - ISO 3166-2 CA-NL
Póstfangsforskeyti A
Vefur www.gov.nl.ca
Labrador.
Nýfundnaland.
Gros Morne þjóðgarðurinn.
Á norðurströnd Labrador er fjalllendi.
Mígandi Merarfoss: Pissing Mare falls.

Nýfundnaland og Labrador er austast af fylkjum Kanada og nær yfir eyjuna Nýfundnaland og meginlandssvæðið Labrador. Fólksfjöldi árið 2013 var 526.702. Höfuðstaðurinn er St. John's sem er einnig stærsta borgin.

Landsvæði og náttúra[breyta | breyta frumkóða]

Samanlagt er svæðið 405.212 ferkílómetrar, þar af er Labrador 294.330 km2 og Nýfundnaland 111.390 km2. Það er 4% af landsvæði Kanada. Long Range-fjöllin á Nýfundnalandi eru talin vera norðaustasti hluti Appalasíufjalla. Torngat Fjöll eru í norður-Labrador og er þar þjóðgarður með sama nafni. Þar er hæsta fjall fylkisins Mount Caubvick (1652 m.). Jarðfræðilega er Labrador austasti hluti Kanadaskjaldarins sem er stórsteinóttur og jökulslípaður.[1]

Í Norður-Labrador er túndra en í suðurhlutanum barrskógabelti. Hluti Nýfundnalands er með barrskóga en um þriðjungur Nýfundnalands er skógi vaxinn[2]. Trjátegundir eru aðallega hvítgreni, svartgreni, balsamþinur ásamt birki, ösp og reynivið.

Í Labrador eru 42 spendýr en aðeins 14 á Nýfundnalandi. Spendýr eins og elgur og íkorni hafa verið flutt til Nýfundnalands. Svartbjörn er á báðum landsvæðunum.

Gros Morne þjóðgarðurinn liggur á vesturströnd Nýfundnalands og var stofnaður árið 1973. Hann er um 1800 km2 að stærð og er eitt af tveimur svæðum á Nýfundnalandi sem eru á Heimsminjaskrá Menningarmálastofnunar Sameinuðu þjóðanna, en Gros Morne var settur á listann árið 1987 (hinn staðurinn er L'Anse aux Meadows ). Í þjóðgarðinum er m.a. Western Brook Pond sem er um 16 km langt stöðuvatn sorfið af ám og jöklum.[3]

Churchillfljót í Labrador er yfir 850 kílómetra langt. Það hefur verið virkjað og stendur til að virkja það enn frekar. Stíflan í Churchill Falls er næststærsta neðanjarðaraforkuver í heimi.

Samfélag[breyta | breyta frumkóða]

Um 92% íbúa fylkisins býr á Nýfundnalandi. Um 98% hafa ensku að móðurmáli. Frönskumælandi minnihluti er á Nýfundnalandi vestanverðu. Meirihluti íbúanna eru afkomendur innflytjenda frá suðvestur-Englandi og suður- og suð-austurhluta Írlands, sem komu snemma á 19. öld. Avalonskaginn er fjölmennasta og þéttbýlasta svæði Nýfundnalands og Labrador en þar er höfuðborgin St. John's.

Í Labrador eru íbúar aðeins tæplega 30.000 eða 8% fylkisins. Stærstu bæirnir þar eru Happy Valley – Goose Bay og Labrador city. Á norðurströnd Labrador er sjálfstjórnarhéraðið Nunatsiavut sem byggt er inúítum

Olía, járnvinnsla, timbur og pappírsframleiðsla og fiskveiðar eru mikilvægar atvinnugreinar. Á sumrin er ferðaþjónusta mikilvæg.

Söguágrip[breyta | breyta frumkóða]

Frumbyggjar hafa verið á svæðinu í þúsundir ára. Á eyjunni bjuggu tveir indíána- þjóðflokkar – Mi’kmaq (Micmac) og Beothuk. Mi’kmaq-indíánar komu af meginlandinu og settust líklega að á eyjunni rétt fyrir eða um svipað leyti og fyrstu Evrópumennirnir komu. Rústir norrænna manna hafa fundist í L'Anse aux Meadows en hugsanlegt er að svæðið hafi verið það sem þeir nefndu Vínland.

John Cabot/Giovanni Caboto var einn þeirra fyrstu til að sigla til Nýfundnalands frá Evrópu frá því norrænir menn höfðu verið þar. Hann kom árið 1497 og var ítalskur en hann vann fyrir Hinrik 7. Englandskonung. Eftir að Evrópubúar höfðu numið land þar var farið að tala um eyjuna sem Terra nova eða nýtt land á látínu. Nafnið Labrador er hins vegar talið koma úr portúgalska orðinu lavrador (landeigandi) og er nafngiftin eignuð portúgalska landkönnuðinum João Fernades Lavrador en hann var þar á ferð 1498.

Ýmsar Evrópuþjóðir veiddu fisk á þessum slóðum eins og Portúgalir, Frakkar, Hollendingar, Spánverjar og Englendingar og kepptust þeir um völd á svæðinu. Englendingar urðu ofan á að lokum.

Upp úr aldamótum 1900 fóru tekjur af fiskveiðum að minnka töluvert, sem leiddi til verulegra efnahagsvandræða og heimskreppan á 3.- 4. áratug 20. aldar jók enn á þau. Árið 1949 var ákveðið, með naumum meirihluta í almennri kosningu á Nýfundnalandi, að ganga inn í Kanada. Kanadamenn sóttust nokkuð eftir innlimun Nýfundnalands og lofuðu betri kjörum. Þeir óttuðust að það myndi ganga inn í Bandaríkin ella, en vegna veru bandarískra herstöðva höfðu Bandaríkjamenn töluverð áhrif þar. Nýfundnaland var tíunda fylkið til að verða aðili að kanadíska fylkjasambandinu. Fram til 1964 var fylkið nefnt Newfoundland en þá var nafninu heima við breytt í Newfoundland and Labrador og þeirri breytingu bætt inn í stjórnarskrá Kanada 2001.

Í Labrador bjuggu fáir af evrópskum uppruna fyrir 1950. En þá jókst innflutningur enslumælandi fólks. Herflugvöllurinn sem byggður var í Happy Valley/Goose Bay var með umsvif og færði atvinnu.

Í kringum 1990 hrundu fiskistofnar við Nýfundnaland og efnahagur svæðisins fór í lægð. Fólksfækkun varð. Frá 2006 hefur fólki fjölgað hins vegar.

Heimild[breyta | breyta frumkóða]

Fyrirmynd greinarinnar er m.a. Newfoundland and Labrador á ensku Wikipedia. Sótt 15. mars 2016.

Tilvísun[breyta | breyta frumkóða]

  1. Kanada - Labrador Ferðaheimur. Skoðað 15. mars, 2016.
  2. Nýfundnaland I Skógræktarritið. Skoðað 15. mars, 2016.
  3. Nýfundnaland I Skógræktarritið. Skoðað 15. mars, 2016.