Reykjavík

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Reykjavíkurborg
Tjörnin í Reykjavík
Skjaldarmerki sveitarfélagsins
Merki Reykjavíkurborgar
Staðsetning sveitarfélagsins
64°08′51″N 21°56′11″V / 64.14750°N 21.93639°V / 64.14750; -21.93639
Sveitarfélagsnúmer 0000
Kjördæmi Reykjavíkurkjördæmi norður og Reykjavíkurkjördæmi suður
Flatarmál
 – Samtals
49. sæti
277,1 km²
Mannfjöldi
 – Samtals
 – Þéttleiki
1. sæti
121.230 (2014)
437,5/km²
Borgarstjóri Jón Gnarr
Þéttbýliskjarnar Reykjavík (íb. 121.230)
Póstnúmer 101-155
Vefsíða sveitarfélagsins

Reykjavík er höfuðborg Íslands, fjölmennasta sveitarfélag þess og eina borgin. Þannig er Reykjavík efnahagsleg, menningarleg og stjórnmálaleg þungamiðja landsins. Rúmlega 120 þúsund manns búa í Reykjavík, þar af eru um 11% innflytjendur. Íbúar höfuðborgarsvæðisins eru yfir 200 þúsund í 7 sveitarfélögum.[1]

Ingólfur Arnarson, sem talinn er fyrsti landnámsmaður Íslands, settist að á Íslandi árið 870, að því talið er, og bjó sér ból og nefndi Reykja(r)vík, þar sem borgin stendur nú. Nýlegir fornleifafundir í miðborg Reykjavíkur, einkum í Aðalstræti, Suðurgötu og Kirkjustræti benda til þess sama, og hafa fundist mannvistaleifar allt frá um 870. Sagan segir að Ingólfur hafi gefið bæ sínum nafnið vegna reykjarstróka sem ruku úr hverum í grenndinni.

Saga[breyta]

Aðalgrein: Saga Reykjavíkur

Ingólfur Arnarson nam Reykjavík og með tíð og tíma byggðist fleiri bæir í kring og má þar helst nefna Laugarnes og Nes við Seltjörn. Lítið gerðist á miðöldum í Reykjavík. Árið 1226 hófst byggð á Viðey þegar munkar af Ágústínusarreglu stofnuðu þar klaustur. Ekki fór að myndast þéttbýli að ráði í Reykjavík fyrr en á 18. öld, en fram að því lágu býli af ýmsum stærðum á víð og dreif um svæðið þar sem borgin stendur nú. Á 18. öld var gerð tilraun til að reka ullariðnað í Reykjavík sem var kallað Innréttingarnar, og markaði það þáttaskil í þróun svæðisins, sem í kjölfarið fór að taka á sig einhverja þorpsmynd. Danska konungsvaldið studdi þessar tilraunir til uppbyggingar með því að gefa jarðir sem það átti í Reykjavík og Örfirisey. Sextán hús voru byggð í Reykjavík vegna Innréttinganna, sem hefur verið mikil fjölgun á þeim tíma, merki um tvö þeirra má enn sjá. Þá var fyrsta fangelsi landsins byggt á árunum 1761-71, stæðilegt steinhús, sem í dag er Stjórnarráð Íslands við Lækjargötu.

Tjörnin í Reykjavík á sjöunda áratug 19. aldar.

Reykjavík fékk kaupstaðarréttindi árið 1786, í kjölfar afnáms einokunarverslunar í landinu. Á nítjándu öld mynduðust þéttar þyrpingar lítilla húsa eða kofa sjómanna í bænum. Alþingi var endurreist í Reykjavík árið 1845. Ári síðar var Menntaskólinn í Reykjavík fluttur frá Bessastöðum í miðbæinn. Árið 1881 var Alþingishúsið fullbúið. Stýrimannaskólinn tók til starfa 1891 eftir að þilskip voru komin til landsins. Árið 1898 var Miðbæjarskólinn við Tjarnargötu fullbúinn. Hann var þó ekki tekinn í notkun fyrr en haustið 1908 og þá hófu tæplega þrjú hundruð grunnskólabörn nám þar. Í nóvember 1906 kom upp taugaveikisfaraldur í Skuggahverfinu.[2]

Fyrsti borgarstjóri Reykjavíkur, Páll Einarsson, tók til starfa 1908 og fyrstu konurnar sem settust í bæjarstjórn á Íslandi voru kjörnar af kvennalistum sem buðu fram til bæjarstjórnarkosninga í Reykjavík í janúar árið 1908. Vatnsveita Reykjavíkur tók til starfa 1909. Gasstöð Reykjavíkur við Hlemm var tekinn í gagnið árið 1910. Gasstöðin starfaði til 1956. Reykjavíkurhafnir voru byggðar í áföngum á árunum 1913-17 bættu mjög skipaaðstöðu. Þaðanaf gátu hafskip lagst að bryggju en áður fyrr þurfti að ferja fólk og varning á milli smærri bryggja og hafskipa sem lágu úti fyrir. Veturinn 1917-1918, nefndur Frostaveturinn mikli var sá kaldasti sem mælst hefur, þá lá hafís í Reykjavíkurhöfn og hitastigið fór niður í -24,5 °C. Í október 1918 barst spænska veikin, sem geysaði víðar í heiminum, til Íslands með skipum frá Kaupmannahöfn og er talið að um þriðjungur bæjarbúa hafi veikst á örfáum vikum. Elliðaárvirkjun var byggð 1921 til þess að sjá ört stækkandi borginni fyrir rafmagni.

Heimskreppan mikla hafði slæm áhrif um allan heim. Á Íslandi náðu þau hámarki í Gúttóslagnum árið 1932 þegar þunnskipuð lögregla þurfti að berjast við verkamenn fyrir utan Góðtemplarahús Reykjavíkur, þegar bæjarstjórnarfundur var haldin þar þar sem lækka átti laun í atvinnubótavinnu á vegum bæjarins. Einu sinni hafði áður skorist alvarlega í odda á milli lögreglunnar og annarra hópa, en það var í Hvíta stríðinu, svokallaða rúmum áratugi fyrr. Í mars 1937 var Sundhöll Reykjavíkur vígð og var það fyrsta sundlaug bæjarins. Þann 10. maí 1940 gengur breskir hermenn á land í Reykjavík og hernámu Ísland. Á meðan veru þeirra stóð hófu þeir byggingu varanlegs flugvallar í Reykjavík. Bandaríkjamenn tóku við af Bretunum rúmu ári seinna og fóru ekki fyrr en að stríðinu loknu 8. apríl 1947.

Landafræði[breyta]

Esjan í bakgrunni.

Reykjavík er á suð-vestur horni landsins. Strandlína Reykjavíkur einkennist af nesum, fjörðum, skerjum og eyjum. Fjallið Esja (914 m.) er þekkt kennileiti í Reykjavík. Elliðaár sem renna í gegnum Elliðaárdal eru virkjaðar. Stærsta eyjan sem liggur nærri Reykjavík er Viðey, á eftir henni koma Engey og Akurey í Kollafirði.

Í Reykjavík hafa verið gerðar samfelldar veðurathuganir frá 1920, en elstu skráðu veðurathuganir eru frá fyrri hluta 19. aldar. Þann 3. janúar 1841 mældist þar loftþrýstingurinn 1058,5 hPa, sem er sá mesti sem mælst hefur á Íslandi. Meðal opinna og grænna svæða í Reykjavík má nefna Hljómskálagarðinn, Miklatún, Öskjuhlíðina og Elliðaárdalinn.

Veðurfar[breyta]

Golfstraumurinn gerir veðurfar í Reykjavík mun heitara og jafnara á ársmælikvarða en á flestum öðrum stöðum á sömu breiddargráðu. Hitastigvetrarlagi fer sjaldan undir -10 °C. Lega borgarinnar á suðvesturströnd Íslands ber með sér fremur vindasamt veður og eru rok algeng, sérlega að vetrarlagi. Sumur eru svöl, hitastig venjulega á bilinu 10 °C til 15 °C og fer einstaka sinnum upp undir 20 °C. Þó svo að úrkoma sé ekki mjög mikil í Reykjavík mælist þó úrkoma að meðaltali 213 daga á ári. Lengri þurrkatímar eru sjaldgæfir. Vorið er að öllu jöfnu sólríkast og þá helst maímánuður. Árlegir sólartímar mælast um 1.300 sem er sambærilegt við stóran hluta norðurhluta Evrópu. Hitamet í borginni var sett 30. júlí 2008 og mældist þá 26,2 °C og kaldast var 21. janúar 1918 og mældist þá -24,5 °C.

Veðuryfirlit [3]

Janúar Febrúar Mars Apríl Maí Júní Júlí Ágúst September Október Nóvember Desember
 Hæsti meðalhiti 1,9 2,8 3,2 5,7 9,4 11,7 13,3 13,0 10,1 6,8 3,4 2,2
 Lægsti meðalhiti -3,0 -2,1 -2,0 0,4 3,6 6,7 8,3 7,9 5,0 2,2 -1,3 -2,8
 Úrkoma 75,6 71,8 81,8 58,3 43,8 50,0 51,8 61,8 66,5 85,6 72,5 78,5
 Línurit hitastig í °C • mánuðarúrkoma í mm
 
 
76
 
2
-3


 
 
72
 
3
-2


 
 
82
 
3
-2


 
 
58
 
6
0


 
 
44
 
9
4


 
 
50
 
12
7


 
 
52
 
13
8


 
 
62
 
13
8


 
 
67
 
10
5


 
 
86
 
7
2


 
 
73
 
3
-1


 
 
79
 
2
-3



Borgarstjórn[breyta]

Í borgarstjórn Reykjavíkur sitja 15 fulltrúar sem kjörnir eru hlutfallskosningu á fjögurra ára fresti. Frá árinu 1908 til dagsins í dag hafa 22 einstaklingar, þar af 18 karlmenn og fjórar konur, setið sem borgarstjórar Reykjavíkur. Síðast var kosið til borgarstjórnar í sveitarstjóranarkosningunum 29. maí 2010. Borgarstjórn kýs sér borgarstjóra, sem er framkvæmdastjóri borgarinnar.

Núverandi borgarstjóri í Reykjavík er Jón Gnarr úr Besta flokknum. Hann tók við starfinu 15. júní 2010 af Hönnu Birnu Kristjánsdóttur eftir að Besti flokkurinn og Samfylkingin mynduðu nýjan meirihluta í borginni. Næst verður kosið í maí 2014.

Hverfaskipting[breyta]

Samkvæmt samþykkt borgarráðs Reykjavíkur frá júní 2003 skiptist Reykjavík í tíu hverfi, hvert með sínu hverfisráði.[4] Þau eru (með tilheyrandi hverfahlutum):

Hverfi Hverfahlutar Hverfi Hverfahlutar
Administrative map of Reykjavík.png
1 Vesturbær Gamli Vesturbærinn, Bráðræðisholt, Grandar, Hagar, Melar, Skjól, Grímsstaðaholt, Skildinganes og Litli Skerjafjörður. 2 Miðborg Tjarnarbrekka, Víkin, Arnarhóll, Skuggahverfi, Laufás, Spítalahlíð, Þingholt, Ásgarður, og Tungan.
3 Hlíðar Norðurmýri, Hlíðar, Hlemmur, Holt, Suðurhlíðar, Öskjuhlíð og Nauthólsvík. 4 Laugardalur Tún, Teigar, Lækir, Laugarnes, Sund, Heimar, Langholt, Vogar, Skeifan og Fen.
5 Háaleitis- og Bústaðahverfi Múlar, Kringlan, Bústaðir, Fossvogur, Smáíbúðahverfi og Blesugróf. 6 Breiðholt Hólar, Fell, Berg, Sel, Skógar, Bakkar, Stekkir og Mjódd.
7 Árbær Selás, Árbær, Ártúnsholt, Bæjarháls, Norðlingaholt og Grafarholt. 8 Grafarvogur Hamrar, Foldir, Hús, Rimar, Borgir, Víkur, Engi, Spöng, Staðir, Höfðar, Bryggjuhverfi, Geirsnef, Gufunes og Geldinganes.
9 Kjalarnes Kjalarnes og Álfsnes. 10 Grafarholt og Úlfarsárdalur Fellur undir hverfisráð Árbæjar til að byrja með).
Nr. hverfi svæði (km²) fólksfjöldi (2010)
1 Vesturbær 2,9 15.703
2 Miðborg 3,6 8.618
3 Hlíðar 3,3 9.612
4 Laugardalur 6,4 15.239
5 Háaleiti og Bústaðir 4,3 13.755
6 Breiðholt 5,5 20.646
7 Árbær 6,1 10.192
8 Grafarvogur 14,0 18.130
9 Kjalarnes 61,7 834
10 Grafarholt og Úlfarsárdalur 22,5 5.416
- Græni Trefillinn1) 144,2 -
  Reykjavík 274,5 118.145

Samgöngur[breyta]

Loftmynd sem sýnir Reykjavíkurflugvöll.

Einkabíllinn er algengur samgöngumáti í Reykjavík bæði og einnig leigubílar. Strætisvagnar ganga um allan bæinn og tengja út fyrir borgarmörkin til Akraness, Borgarfjarðar, Akureyrar og víðar. Á undanförnum árum hafa fleiri og fleiri hjólreiðarstígar verið lagðir til þess að hvetja til umhverfisvænna og hollra samgangna.

Í Reykjavík er einnig Reykjavíkurflugvöllur sem skiptar skoðanir eru um hvort færa eigi út fyrir borgarmörkin. Það er heldur óalgengt að flugvellir séu hafðir inní stærri borgum.

Menning[breyta]

Í Reykjavík eru flest söfn á Íslandi. Elsta listasafnið er Listasafn Einars Jónssonar. Þar er einnig að finna Listasafn Íslands og Listasafn Reykjavíkur sem hefur aðstöðu bæði í miðbæ Reykjavíkur og við Miklatún. Listasafn Ásmundar Sveinssonar tilheyrir einnig Listasafni Reykjavíkur. Borgarbókasafn Reykjavíkur er einnig að finna í miðbænum og mörg útibú eru í hverfum borgarinnar. Reykvíkingar stunda sund mikið og líkt og með bókasöfnin er að finna sundlaugar í flestum hverfum.

Þjóðminjasafn Íslands er að finna nærri miðbænum. Minjasafn Reykjavíkur heitir Árbæjarsafn og þar er hægt að skoða gömul hús sem þangað hafa verið færð.

Tilvísanir[breyta]

Tenglar[breyta]

Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist

Skipulag Reykjavíkur[breyta]