Chile

Lýðveldið Chile (einnig ritað Síle) (spænska: República de Chile (uppl.)), er land í Suður-Ameríku á langri ræmu milli Andesfjalla og Kyrrahafsins. Perú mótar landamærin í norðri, Bólivíu í norðaustri, Argentínu í austri og Drakesund í suðurhlutanum. Kyrrahafði mótar landamæri landsins að fullu í vestri, þar sem að strandlengjan er yfir 6,435 kílómetra á lengd.^[1] Yfirráðasvæði Chile nær til Kyrrahafsins sem felur í sér Juan Fernández Islands, Sala y Gómez Islands, Desventuradas Islands og Páskaeyju sem er staðsett í Pólýnesíu. Chile gerir tilkall til 1.250.000 km² af Suðurskautslandinu.

Óvanaleg lögun Chile - 4.300 km á lengd og að meðaltali 175 km á breidd - er orskök þess að landið hefur fjölbreytilegt loftslag, eða allt frá heimsins þurrustu eyðimörk - Atacama - í norðri, í gegnum miðjarðarhafsloftslag í miðju landsins, til snjólagðra Alpafjalla í suðri, ásamt ísjöklum, fjörðum og lækjum.^[2] Eyðimörk landsins í norðri er rík af steinefnum og þá aðallega kopari. Það hlutfallslega litla landsvæði í miðju Chile er ríkjandi hvað varðar mannfjölda og landbúnað. Það er einnig miðpunktur menningar og stjórnmála þaðan sem að landið þandist út á 19. öld, þegar það innlimaði svæði í norðri og suðri. Í suðri er mikið um skóga og graslendi en þar finnst einnig röð eldfjalla og lækja. Suður-ströndin er völundarhús fjarða, víka, skurða, hlykkjótra skaga og eyja. Andesfjöllin eru á austurlandamærum landsins.

[breyta] Orðsifjar

Cordillera del Paine, í Suður-Chile.

Til eru ýmsar kenningar um uppruna orðsins Chile. Samkvæmt einni kenningu kölluðu Inkarnir frá Perú, sem hafði mistekist að sigra Mapuche-mennina, dal fjallsins Akonkagúa Chili eftir Tili, höfðingja ættbálks sem réð ríkjum þar á tímum innrásar Inkanna.^[3] Önnur kenning bendir á svipleika á milli Akonkagúadalsins og Kasmadalsins í Perú, þar sem var bær og dalur sem hét Chili.^[3] Aðrar kenningar segja að nafnið Chile eigi rætur sínar að rekja til orðs Mapuche-manna Chilli sem getur þýtt „þar sem landið endar“^[4], „innsti staður Jarðar“ eða „mávar“; eða frá quechua orðinu chin, „kuldi“, eða aímaríska orðinu tchili sem þýðir „snjór“. Önnur merking sem rekin er til Chilli er hljóðlíkingin cheele-cheele, sem er eftirlíking Mapuche-manna af kvakhljóði fugla. Spænsku landvinningamennirnir fréttu af þessu nafni frá Inkunum og þeir fáu sem lifðu af leiðangur Diegos de Almagro suður frá Perú árið 1535-36 kölluðu sig „mennina af Chilli“.

[breyta] Saga

Fyrir um 10.000 árum settust frumbyggjar Ameríku að í frjóum dölum og meðfram stöndum þessa lands er nú er þekkt sem Chile.

[breyta] Tilvísanir

↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html#Geo
↑ [1]
↑ ^3,0 ^3,1 Encina, Francisco A., and Leopoldo Castedo. Resumen de la Historia de Chile. 4th ed. Santiago: Zig-Zag, 1961.
↑ Hudson, Rex A., ed. "Chile: A Country Study." GPO for the Library of Congress. 1995. February 27, 2005

[breyta] Heimildir

Greinin „Chile“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 27. mars 2008.

Lönd í Suður-Ameríku
Argentína \| Bólivía \| Brasilía \| Ekvador \| Gvæjana \| Kólumbía \| Panama (að hluta) \| Paragvæ \| Perú \| Chile \| Súrínam \| Trínidad og Tóbagó (að hluta) \| Úrúgvæ \| Venesúela
Undir yfirráðum annarra ríkja: Falklandseyjar \| Franska Gvæjana

Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.

[0] ttps://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html#Geo

[BBC-Chile-1] [1]

[encina-2] 3,0 ^3,1 Encina, Francisco A., and Leopoldo Castedo. Resumen de la Historia de Chile. 4th ed. Santiago: Zig-Zag, 1961.

[hudson-3] Hudson, Rex A., ed. "Chile: A Country Study." GPO for the Library of Congress. 1995. February 27, 2005

[1]

[2]

[3]

[4]

Chile

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu

Efnisyfirlit

[breyta] Orðsifjar

[breyta] Saga

[breyta] Tilvísanir

[breyta] Heimildir

Sýn

Tenglar

Flakk

Leit

Verkfæri

Á öðrum tungumálum