Venesúela

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
República Bolivariana de Venezuela
Fáni Venesúela Skjaldamerki Venesúela
(Fáni Venesúela) (Skjaldarmerki Venesúela)
Kjörorð: ekkert
Þjóðsöngur: Gloria al Bravo Pueblo
Staðsetning Venesúela
Höfuðborg Karakas
Opinbert tungumál spænska
Stjórnarfar Sambandslýðveldi
Nicolás Maduro
Flatarmál
 • Samtals
 • Vatn (%)
33. sæti
916.445 km²
0,32
Mannfjöldi
 • Samtals (2011)
 • Þéttleiki byggðar
44. sæti
28.946.101
30,2/km²
VLF (KMJ)
 • Samtals
 • á mann
áætl. 2013
408,805 millj. dala (33. sæti)
13.634 dalir (73. sæti)
Gjaldmiðill bólívar (VEB)
Tímabelti UTC-4:30
Þjóðarlén .ve
Landsnúmer 58

Venesúela (spænska: República Bolivariana de Venezuela) er land í norðurhluta Suður-Ameríku með strönd að Karíbahafi og Atlantshafi í norðri og landamæri að Gvæjana í austri, Brasilíu í suðri og Kólumbíu í vestri. Úti fyrir strönd Venesúela eru eyríkin Arúba, Hollensku Antillaeyjar og Trínidad og Tóbagó. Englafossar, hæsti foss heims, 979 metar að hæð, finnast í Canaimaþjóðgarðinum í suðausturhluta Venesúela. Venesúela er eitt af þeim löndum heims þar sem líffræðileg fjölbreytni er talin mest. Landið nær frá Andesfjöllum í vestri að Amasónfrumskóginum í austri og inniheldur stóran hluta af hitabeltisgresjunni Los Llanos, auk þess að eiga strönd að Karíbahafi. Ósar Orinoco eru í austurhluta landsins.

Spánverjar stofnuðu nýlendu í Venesúela árið 1522 og þrátt fyrir mótspyrnu frumbyggja. Árið 1811 lýsti nýlendan yfir sjálfstæði, fyrst allra spænskra nýlendna í Suður-Ameríku. Árið 1821 varð Venesúela hluti af sambandsríkinu Stór-Kólumbíu sem náði yfir norðvesturhluta Suður-Ameríku og syðsta hluta Mið-Ameríku. Árið 1830 gerðu íbúar uppreisn undir stjórn José Antonio Páez sem varð í kjölfarið fyrsti forseti Venesúela. Þrælahald var afnumið í landinu árið 1854 en saga þess á 19. öld einkennist af pólitískum óstöðugleika og einræði. Lýðræði var komið á árið 1958 en efnahagsáföll á 9. og 10. áratug 20. aldar leiddu til Caracazo-uppþotanna og tveggja valdaránstilrauna árið 1992. Í forsetakosningum árið 1998 komst Hugo Chávez til valda og stjórnlagaþing Venesúela 1999 samdi nýja stjórnarskrá. Eftir lát Chávez árið 2013 hófust útbreidd mótmæli og uppþot andstæðinga stjórnarinnar.

Venesúela er sambandsríki þar sem forsetinn leiðir ríkisstjórn. Landið skiptist í 23 fylki, höfuðborgarumdæmi Venesúela og alríkissvæði (eyjarnar undan strönd landsins). Venesúela gerir auk þess formlegt tilkall til landsvæðis í Gvæjana vestan við ána Essequibo (Guayana Esequiba).

Íbúar Venesúela eru um 29 milljónir og búa langflestir í borgum í norðurhluta landsins, þar af um þrjár milljónir í höfuðborginni, Caracas, sem er jafnframt stærsta borg landsins. Eftir að jarðolía uppgötvaðist í landinu á fyrri hluta 20. aldar hefur Venesúela verið eitt mesta olíuútflutningsríki heims, en áður byggðist efnahagslíf landsins á kaffi- og kakóræktun. Lækkun olíuverðs á 9. áratugnum leiddi til skuldakreppu og langvinnrar efnahagskreppu þar sem hlutfall íbúa undir fátæktarmörkum náði 66% árið 1995 og verðbólga náði 100% árið 1996. Hækkun olíuverðs frá 2001 hefur aftur bætt hag landsins verulega. Dregið hefur úr ójöfnuði og fátækt. Vöruskortur árið 2013 leiddi til gengisfellingar og aukinnar verðbólgu.

  Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.