Mexíkó

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Estados Unidos Mexicanos
Fáni Mexíkó Skjaldamerki Mexíkó
(Fáni Mexíkó) (Skjaldarmerki Mexíkó)
Kjörorð: ekkert
Þjóðsöngur: Himno Nacional Mexicano
Staðsetning Mexíkó
Höfuðborg Mexíkóborg
Opinbert tungumál spænska (de facto)
Stjórnarfar lýðveldi
Enrique Peña Nieto

Sjálfstæði

 

 - - Lýst yfir 16. september 1810 
 - - Viðurkennt 27. september 1821 
Flatarmál
 • Samtals
 • Vatn (%)
14. sæti
1.972.550 km²
2,5
Mannfjöldi
 • Samtals (2014)
 • Þéttleiki byggðar
11. sæti
120.286.655
56,9/km²
VLF (KMJ)
 • Samtals
 • á mann
áætl. 2011
1.661.000.000 millj. dala (11. sæti)
14.609 dalir (59. sæti)
Gjaldmiðill Pesói
Tímabelti UTC -6 til -8
Þjóðarlén .mx
Landsnúmer 52

Mexíkó (spænska: Estados Unidos Mexicanos) er lýðveldi sambandsríkja í Norður-Ameríku. Mexíkó á landamæri að Bandaríkunum í norðri, Kyrrahafinu í vestri og suðri, Mexíkóflóa og Karíbahafi í austri og Belís og Gvatemala í suðaustri. Landið samanstendur af 31 fylki auk höfuðborgarinnar, Mexíkóborgar, sem er ein sú fjölmennasta í heimi.

Landið þekur tæplega tvær milljónir ferkílómetra, og er 14. stærsta land heims að flatarmáli. Landið er það fimmta stærsta í Norður- og Suður-Ameríku. Íbúafjöldi er 114.658.000 og er landið því 11. fjölmennasta land í heiminum, fjölmennasta spænskumælandi land í heiminum og næstfjölmennasta land í Rómönsku Ameríku.

Mexikó hefur verið aðildarríki OECD síðan 1994, og er jafnframt eina aðildarríkið í Mið-Ameríku og Suður-Ameríku. Mexíkó er nýlega iðnvædd þjóð en er nú með 11. stærsta efnahag heims eftir vergri landsframleiðslu. Efnahagur landsins byggist mjög á viðskiptum við Bandaríkin í gegnum Fríverslunarsamning Norður-Ameríku (NAFTA).

Saga[breyta]

Fyrir landafundi Kristófers Kólumbusar undir lok 15 aldar fundust margar mismunandi siðmenningar í Mexíkó. Það voru Olmekar, Toltekar, Teotihuakanar, Zapotekar, Mayar og Astekar. Árið 1521 lögðu Spánverjar undir sig Mexíkó og nefndu Nýja Spán. Mexíkóar lýstu yfir sjálfstæði 1810.

Mexíkóska bytingin hófst árið 1910 og henni lauk árið 1920. Hún hófst undir stjórn Francisco I. Madero og var þetta vopnuð barátta gegn Porfirio Díaz sem var þá búinn að vera langan tíma við völd. Tími Maderos á valdastóli var mjög stuttur. Hann tók við völdum árið 1911 en var myrtur árið 1913 ásamt varaforseta sínum, José María Pino Suárez, af hershöfðingjanum Victoriano Huerta og hans mönnum.

Með tímanum breyttist byltingin yfir í það að verða borgarastyrjöld. Þessi átök eru oft talin vera einn mikilvægasti félags- og stjórnmálalegi atburður álfunnar.

Eftir að baráttan var búin að standa yfir í langan tíma ákváðu leiðtogar hennar að gera nýja stjórnarskrá árið 1917. Eftir það átti byltingunni að ljúka, en hún stóð yfir allt til 1920, með litlum átökum þó. Sagnfræðingar vilja svo meina að byltingin hafi endað með dauða Venustiano Carranza sem gerði stjórnarskrá hersins árið 1920.

Byltingin sjálf leiddi til þess að nýr stjórnarflokkur var búinn til árið 1929 en hann hét Partido Nacional Revolucionario. Hann var svo endurnefndur árið 1946 og þá kallaður Partido Revolucionario Institucional, betur þekktur sem PRI og undir ýmsum leiðtogum hafði PRI flokkurinn völdin í ríkinu í höndum sér til ársins 2000.

Heimildir[breyta]

Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist

Tenglar[breyta]

  Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.