Argentína

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
República Argentina
Fáni Argentínu Skjaldamerki Argentínu
(Fáni Argentínu) (Skjaldarmerki Argentínu)
Kjörorð: En Unión y Libertad
(Samstaða og frelsi)
Þjóðsöngur: Himno Nacional Argentino
Staðsetning Argentínu
Höfuðborg Búenos Aíres
Opinbert tungumál Spænska
Stjórnarfar Lýðveldi
Cristina Fernández de Kirchner
Amado Boudou
Flatarmál
 • Samtals
 • Vatn (%)
8. sæti
2.780.400 km²
1,57
Mannfjöldi
 • Samtals (2014)
 • Þéttleiki byggðar
30. sæti
42.669.500
14,4/km²
VLF (KMJ)
 • Samtals
 • á mann
áætl. 2014
793,779 millj. dala (22. sæti)
18.917 dalir (56. sæti)
VÞL (2013) Green Arrow Up.svg 0.808 (49. sæti)
Gjaldmiðill Pesói
Tímabelti UTC-3
Þjóðarlén .ar
Landsnúmer 54

Argentína er land í Suður-Ameríku sunnaverðri. Það er annað stærsta land álfunnar og það áttunda stærsta í heimi. Það afmarkast af Andesfjallgarðinum í vestri, Atlantshafi í austri og Drakesundi í suðri. Lönd, sem liggja að Argentínu eru Chile í vestri, Paragvæ og Bólivía í norðri, Brasilía og Úrúgvæ í norðaustri. Argentína gerir kröfu til Falklandseyja (sem Argentínumenn nefna Malvinaseyjar), Suður-Georgíu og Suður-Sandvíkureyja og loks til hluta af Suðurskautslandinu.

Elstu merki um menn í Argentínu eru frá fornsteinöld. Landið skiptist milli margra hópa frumbyggja og búseta var dreifð fyrir komu Evrópubúa. Spánverjar stofnuðu þar byggðina Buenos Aires árið 1536. Landið varð hluti af varakonungsdæminu Perú en árið 1776 var varakonungsdæmið Río de la Plata stofnað með Buenos Aires sem höfuðborg. Landið fékk sjálfstæði í kjölfar Maíbyltingarinnar árið 1810 en í kjölfarið skildu Banda Oriental (síðar Úrúgvæ), Efri-Perú (síðar Bólivía) og Paragvæ sig frá gamla varakonungsdæminu. Stjórnmál hins nýja ríkis einkenndust af baráttu milli miðstjórnarsinna og sambandsríkissinna sem höfðu sigur að lokum. Mikill innflutningur fólks frá Evrópu einkenndi síðari hluta 19. aldar. Árið 1884 var tekin upp skólaskylda, iðnaður þróaðist hratt og í upphafi 20. aldar var landið orðið 7. stærsta iðnríki heims. Stjórnmálahneyksli, kosningasvindl og spilling á fyrri hluta 20. aldar ollu aftur hnignun efnahagslífsins. Juan Domingo Perón komst til valda árið 1946 og þjóðnýtti lykilgeira í iðnaði. Hann sagði af sér 1955 en perónismi var áfram áhrifamikil stjórnmálastefna. Árið 1966 komst herforingjastjórn til valda sem lagði niður þingið og bannaði stéttarfélög. Afleiðingin af því var vaxandi skæruhernaður stjórnmálahreyfinga. Þegar Perón sneri aftur úr útlegð á Spáni 1973 kom til blóðugra átaka milli hægri- og vinstrisinnaðra perónista. Eiginkona hans Isabel Perón tók við forsetaembættinu eftir lát Peróns 1974. Hún gaf lögreglu og her leyfi til að beita hvaða aðferðum sem var í baráttu við vinstrisinnaða hópa sem leiddi til skítuga stríðsins. Henni var steypt af stóli af Jorge Rafael Videla. Herforingjastjórn fór með völdin þar til Argentína beið ósigur í Falklandseyjastríðinu 1982. Eftir það var borgaraleg stjórn kjörin og réttað var vegna mannréttindabrota í tíð herforingjastjórnanna. Carlos Menem útfærði efnahagsstefnu í anda nýfrjálshyggju á 10. áratugnum sem leiddi á endanum til alvarlegrar efnahagskreppu og gjaldþrots argentínska ríkisins árið 2001.

Argentínubúar eru langflestir afkomendur innflytjenda sem fluttust þangað frá Evrópu á 19. og 20. öld. Spænska er opinbert mál en í landinu eru líka stórir hópar ítölskumælandi, frönskumælandi og þýskumælandi íbúa. Argentína er eitt af fimmtán stærstu iðnríkjum heims og aðili að G-20. Landið er auðugt af náttúruauðlindum, menntunarstig er hátt og framleiðsluiðnaður fjölbreyttur. Efnahagslíf landsins hefur einkennst af hagvaxtarskeiðum og efnahagskreppum á milli, með sögulega hárri verðbólgu. Argentína glímdi við mikla efnahagsörðugleika á síðari hluta 10. áratugarins sem enduðu með gjaldþroti 2001. Landið hefur átt í skuldakreppu frá sumrinu 2014 þegar dómstólar í Bandaríkjunum dæmdu landið til að standa skil á skuldum við hrægammasjóði.

Salta.
Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist


Einkennismerki Wikiorðabókar
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
  Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.