Vichy-stjórnin
| Franska ríkið | |
| État français | |
.svg) |
.svg) |
| Fáni | Skjaldarmerki |
| Kjörorð: Travail, Famille, Patrie („Vinna, fjölskylda, föðurland“) | |
| Þjóðsöngur: La Marseillaise | |
 | |
| Höfuðborg | París (opinberlega) Vichy (stjórnsetur) |
| Opinbert tungumál | Franska |
| Stjórnarfar |
|
| Þjóðhöfðingi | Philippe Pétain (1940–1942) |
| Stjórnarleiðtogi | Philippe Pétain (1940–1942) Pierre Laval (1942–1944) |
| Tímabil | Seinni heimsstyrjöldin |
| • Pétain fær einræðisvald | 10. júlí 1940 |
| • Þjóðverjar hörfa frá Frakklandi | Sumar 1944 |
| • 9. ágúst 1944 | Vichy-lögin ógilt[4] |
| Gjaldmiðill | Franskur franki |
Vichy-stjórnin var ríkisstjórn Frakklands eftir ósigurinn gegn Þjóðverjum í orrustunni um Frakkland í júlí 1940 þar til bandamenn leystu Frakkland undan hernámi Þjóðverja í ágúst 1944.
Eftir ósigurinn skipaði forseti Frakklands, Albert Lebrun, Philippe Pétain forsætisráðherra. Stjórnin kom saman í bænum Vichy í Auvergne. Eftir undirritun friðarsamninga við Þýskaland fékk Pétain aukin völd og heimild til að afnema lagareglur og endurskrifa stjórnarskrána. Pétain kom á alræði í verki þótt hann legði ekki niður stofnanir þriðja lýðveldisins: lýðræði var afnumið og lýðræðislega kjörnir fulltrúar látnir víkja fyrir skipuðum fulltrúum stjórnarinnar, borgaraleg réttindi voru afnumin og refsingar teknar upp fyrir gagnrýni á stjórnina. Engu að síður studdi meirihluti fransks samfélags nýju stjórnina til að byrja með. Hún var álitin nauðsynleg til að Öxulveldin, Þýskaland og Ítalía, skiptu Frakklandi ekki á milli sín. Þessi stuðningur fór minnkandi eftir því sem á leið og andspyrna óx að sama skapi.
Friðarsamningarnir við Þjóðverja fólu í sér að Vichy-stjórnin hélt stjórn alls Frakklands að nafninu til. Þjóðverjar réðu í reynd yfir öllu Norður- og Vestur-Frakklandi (Zone occupée) en Vichy-stjórnin yfir Mið- og Suður-Frakklandi (Zone libre) að undanskilinni mjórri ræmu við landamæri Ítalíu og Sviss sem Ítalir höfðu hernumið í upphafi styrjaldarinnar. Af nýlendum Frakka réði stjórnin yfir norðurhluta Alsír og Frönsku Vestur-Afríku en missti fljótlega yfirráð yfir nýlendum í Mið-Afríku og Asíu. Sumar nýlendur kusu heldur að taka afstöðu með útlagastjórninni í London en Vichy-stjórninni. Tvær milljónir franskra hermanna voru áfram í haldi Þjóðverja og notaðir sem vinnuafl í Þýskalandi. Franskir hermenn sem störfuðu áfram í Zone libre voru undir stjórn þýska hersins. Stjórninni bar auk þess að greiða fyrir uppihald þýskra hermanna í Zone occupée. Vichy-stjórnin vann náið með þýsku hernámsstjórninni enda réði þýski herinn í raun líka yfir Zone libre. Meðal þess sem stjórnin gerði var að handtaka gyðinga og pólitíska flóttamenn og koma þeim í hendur Þjóðverja sem fluttu þá í fangabúðir. Í samstarfi við þýska herinn stóð Vichy-stjórnin fyrir stofnun vopnaðra hópa, Milices, til að berjast gegn andspyrnumönnum.
Í London myndaði hópur franskra landflótta herforingja, undir stjórn Charles de Gaulle, útlagastjórn Vichy-stjórninni til höfuðs. Eftir innrás Bandamanna í Frakkland myndaði De Gaulle bráðabirgðastjórn Franska lýðveldisins. Eftir ósigur Þjóðverja voru þeir ráðamenn Vichy-stjórnarinnar sem ekki tókst að flýja handteknir af bráðabirgðastjórninni og kærðir fyrir landráð. Pétain var dæmdur til dauða en dómnum var breytt í lífstíðarfangelsi. Þúsundir fylgismanna stjórnarinnar voru teknar af lífi án dóms og laga af frönskum andspyrnumönnum.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ European Dictatorships 1918–1945. Routledge. 2016. ISBN 978-1-317-29422-1.
- ↑ Fighting for the French Foreign Legion: Americans who joined the First World War in 1914. Pen and Sword Military. 2025. ISBN 978-1-3990-6917-5.
- ↑ A History of Western Political Thought. Routledge. 2005. ISBN 978-1-134-81210-3.
- ↑ „Ordonnance du 9 août 1944 relative au rétablissement de la légalité républicaine sur le territoire continental – Version consolidée au 10 août 1944“ [Lög 9. ágúst 1944 um endurstofnun hins lagalega skipaða lýðveldis á meginlandinu – sameinuð útgáfa 10. ágúst 1944]. gouv.fr. Legifrance. 9 ágúst 1944. Afrit af upprunalegu geymt þann 16 júlí 2009. Sótt 21 október 2015. „1. gr. Stjórnarfyrirkomulag Frakklands er og verður áfram lýðveldið. Samkvæmt lögum hefur það ekki verið lagt niður.
2. gr. Þar af leiðandi er eftirfarandi lagalega ógilt: Öll lög og allar reglugerðir og allar ráðstafanir í hvívetna sem gerðar hafa verið til að framfylgja þeim á meginlandi Frakklands frá 16. júní 1940 til endurreisnar bráðabirgðastjórnar Franska lýðveldisins. Þessi ógilding er hér með staðfest og ber að virða.
3. gr. Eftirfarandi lög eru hér með alfarið ógilt og hafa ekki réttaráhrif: Hin svokölluðu stjórnarskrárlög 10. júlí 1940 ásamt öllum lögum sem kölluð eru „stjórnarskrárlög";...“