Ontario

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Ontario
Fáni Ontario Skjaldarmerki Ontario
(Fáni Ontario) (Skjaldarmerki Ontario)
Kjörorð: Ut Incepit Fidelis Sic Permanet (Latína) (Trygg hún hófst, trygg verður hún áfram)
Kort af Ontario
Önnur kanadísk fylki og yfirráðasvæði
Höfuðborg Toronto
Stærsta borgin Toronto
Fylkisstjóri Elizabeth Dowdeswell
Forsætisráðherra Kathleen Wynne (Liberal)
Svæði 1.076.395 km² (4. Sæti)
 - Land 917.741 km²
 - Vatn 158.654 km² (14,8%)
Fólksfjöldi (2016)
 - Fólksfjöldi 14.063.256 (1. Sæti)
 - Þéttleiki byggðar 13,4 /km² (1. Sæti)
Aðild í ríkjabandalagið
 - Dagsetning 1. júlí 1867
 - Röð Fyrst
Tímabelti UTC-5/-6
Skipting á þingi
 - Neðri málstofa 107
 - Öldungadeild 24
Skammstafanir
 - Póstur ON
 - ISO 3166-2 CA-ON
Póstfangsforskeyti K L M N P
Vefur www.ontario.ca
Gróft kort af fylkinu.
Þróun landamæra Ontaríó og Kanada.
Toronto.

Ontario (eða Ontaríó) er fylki í mið-austur Kanada. Fylkið er það fjölmennasta og næststærsta að flatarmáli á eftir Quebec.

Samfélag[breyta | breyta frumkóða]

Höfuðborg Kanada Ottawa og stærsta borg landsins Toronto eru í fylkinu. Aðrar borgir sem nefna má eru: Mississauga, Kitchener, London, Oshawa, Hamilton og Windsor. Íbúar eru rúmar 14 milljónir (2016).

Flestir íbúar Ontaríó eru af evrópskum uppruna, til að mynda breskum, írskum og ítölskum. Yfir fjórðungur tilheyrir öðrum minnihlutahópi. Enska er helsta tungumálið en um 5% tala frönsku sem móðurmál og 11% eru tvítyngdir með ensku og frönsku.

Trúar-/lífsskoðunarhópar eru: kaþólskir: 31.4%, ótengdir trúarbrögðum: 23,1%, mótmælendatrúar: 21,1%, aðrir kristnir söfnuðir: 9,7%, múslimar: 4,6%. hindúar: 2,9%, réttrúnaðarkirkjan: 2,4%, gyðingar: 1,5%, Sikhar: 1,4% og búddistar: 1,3%.

Söguágrip[breyta | breyta frumkóða]

Frumbyggjar höfðu verið í árþúsundir á svæðinu áður en franskir og breskir landkönnuðir komu á svæðið í byrjun 17. aldar. Frakkar áttu í erfiðleikum með landvinninga þar sem Írókesar mynduðu bandalag með Bretum. Frumbyggjar fengu að kenna á farsóttum Evrópubúa eins og mislingum og bólusótt. Bretar stofnuðu verslunarstaði við Hudson-flóa og urðu áhrifamiklir. Árið 1791 varð svæðið sem nú er Ontaríó að hluta til að Efra-Kanada, svæðið vestur af Saint Lawrence-fljóti, og Neðra Kanada sem var austur af fljótinu.

Árið 1812 urðu átök milli Breta og Bandaríkjamanna í 1812 stríðinu, Bandaríkjamenn réðust inn og náðu yfirráðum yfir svæðum en voru reknir til baka. Er þeir flýðu lögðu þeir eld að bænum York (sem er Toronto núna). Eftir stríðið var ákveðið að einblína frekar á innflytjendur frá Bretlandseyjum heldur en Bandaríkjunum.

Árið 1840 urðu efra og neðra Kanada að svæðinu Kanada (enska: Province of Canada). En árið 1867 var því skipt í Ontaríó og Quebec til að fylgja tungumálalínum. Með tilkomu Kanadísku kyrrahafslestarinnar (Canadian Pacific Railway, lögð 1875–1885) varð efnahagurinn blómlegur og stöðugt fleiri evrópskir innflytjndur komu á svæðið. Virkjun Níagara-fossa færði iðnaði aukinn kraft.

Eftir fyrri heimstyrjöld var talsverð andúð á Þjóðverjum og ákveðið var að endurnefna borgina Berlín í héraðinu, Kitchener, eftir breskum flotaforingja. Mikill uppvöxtur var eftir seinni heimstyrjöld og Toronto varð miðstöð viðskipta í landinu og bílaiðnaður byggðist upp í suðurhluta fylkisins.

Landafræði og Náttúrúfar[breyta | breyta frumkóða]

Ontaríó er 1076.000 ferkílómetrar að stærð. Fylkjamörk þess liggja að Manitóba í vestri og Quebec í austri en í suðri eru fimm bandarísk fylki (frá austri til vesturs); Minnesota, Michigan, Ohio, Pennsylvania og New York. Vötnin miklu: Ontaríó-vatn, Miklavatn, Erie-vatn og Húron-vatn mynda stóran hluta landamæranna. Saint Lawrence-fljót er skipgengt frá vötnunum miklu og til Atlantshafs.

Ontaríó er stundum skipt í suður- og norðurhluta. Mikill meirihluti íbúanna býr í suðurhlutanum og ræktarland er þar. Norðurhlutinn er mun strjálbýlli, skógi vaxinn og með kaldara loftslag. Landslagið er láglent yfirleitt en er hæðótt á Kanada-skildinum. Hæsti punktur nær tæpum 700 metrum í norðausturhlutanum. Einnig eru hæðir syðra í Niagara-hjallanum. Point Pelee er syðsti punktur meginlands Kanada, þar er þjóðgarður með sama nafni; Point Pelee-þjóðgarðurinn.

Í fylkinu eru heit sumur og kaldir vetrar. Vötnin miklu gera loftslag í nágrenni þeirra í suður-Ontaríó mildara á veturna þar sem hiti kemur frá þeim. Úrkoma er frá 750-1000 mm og dreifist jafnt allt árið. Í norður-Ontaríó kælir Hudson-flói loftið á sumrin.

  Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina .


Heimild[breyta | breyta frumkóða]

Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist

Fyrirmynd greinarinnar var „Ontario“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 14. feb. 2017.