Artsak-lýðveldið

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Արցախի Հանրապետություն
Artsakhi Hanrapetut'yun
Fáni Artsak-lýðveldisins Skjaldarmerki Artsak-lýðveldisins
Fáni Skjaldarmerki
Þjóðsöngur:
Ազատ ու Անկախ Արցախ (armenska)
Azat u Ankakh Artsakh (umritun)
Frjálst og sjálfstætt Artsak
Staðsetning Artsak-lýðveldisins
Höfuðborg Stepanakert
Opinbert tungumál armenska
Stjórnarfar Lýðveldi

Forseti Arayik Harutyunyan
Sjálfstæði frá Aserbaísjan
 - Yfirlýst 2. september 1991 
Flatarmál
 - Samtals
 - Vatn (%)
*. sæti
11.458 km²
N/A
Mannfjöldi
 - Samtals (2015)
 - Þéttleiki byggðar
191. sæti
150.932
(2005) 11,8/km²
VLF (KMJ) áætl. 2019
 - Samtals 0,713 millj. dala (*. sæti)
 - Á mann 4.803 dalir (*. sæti)
Gjaldmiðill artsakdram (AMD)
Tímabelti UTC+4
Þjóðarlén .am
Landsnúmer 374 47

Artsak-lýðveldið eða Nagornó-Karabak-lýðveldið er sjálfstætt ríki án alþjóðlegrar viðurkenningar sem sleit sig frá Aserbaísjan árið 1991. Aðeins þrjú ríki án aðildar að Sameinuðu þjóðunum hafa viðurkennt það formlega: Suður-Ossetía, Abkasía og Transnistría. Í landinu er töluð armenska, sami gjaldmiðill er notaður og í Armeníu og fáni landsins er eins og armenski fáninn nema hvað ör liggur meðfram hægri hlið hans. Landsvæði ríkisins eru tæpir 11.500 ferkílómetrar og mannfjöldi er rúmlega 150.000.

Artsak-lýðveldið nær nú yfir stærstan hluta sögulega héraðsins Nagornó-Karabak auk hernámssvæða Armena í Aserbaísjan. Það liggur því að landamærum Armeníu í vestri, Aserbaísjan í norðri og austri og Íran í suðri.

Lýðveldið á rætur að rekja til armenska héraðsins Artsak sem var hluti af Konungsríkinu Armeníu fram á 4. öld. Þar stóðu síðan nokkur armensk furstadæmi sem heyrðu undir ýmis ríki og síðast Persaveldi þar til héraðið varð hluti af Rússneska keisaradæminu árið 1813. Eftir Rússnesku byltinguna 1917 varð héraðið hluti af Sambandslýðveldi Transkákasus en árið eftir leystist sambandsríkið upp og Fyrsta armenska lýðveldið, Fyrsta aserbaísjanska lýðveldið og Fyrsta georgíska lýðveldið urðu til. Átök brutust út milli þjóðarbrota og trúarhópa í þessum löndum um leið og bardagar stóðu milli Tyrkjaveldis og rússneskra bolsévika. Bretar tóku yfir stjórn svæðisins í desember 1918. Bretar og Aserar gerðu tilraunir til að innlima héraðið í Aserbaísjan. Þetta leiddi meðal annars til stríðs um Nagornó-Karabak árið 1920. Skömmu síðar urðu Georgía og Armenía hluti af Sovétríkjunum og héraðið varð Sjálfstjórnarhéraðið Nagornó-Karabak innan landamæra Sovétlýðveldisins Aserbaísjan. Við upplausn Sovétríkjanna kom aftur upp spurningin um stöðu héraðsins. Armenía lagði þá undir sig stóran hluta Vestur-Aserbaísjan með stuðningi Rússa í stríðinu um Nagornó-Karabak en bæði Tyrkland og Íran studdu Aserbaísjan og kröfðust þess að Armenar drægju herlið sitt til baka. Báðir aðilar stunduðu þjóðernishreinsanir á þeim svæðum sem þeir náðu að leggja undir sig. Árið 1994 var samið um vopnahlé sem stendur enn. Árið 2016 urðu átök að nýju þar sem 30 manns létu lífið. [1]

Í landinu er kjörinn forseti og einnar deildar þing með 33 sætum. Kjörtímabil til þings eru 5 ár og eiga fjórir flokkar sæti á þingi: Frjálst móðurland (14 fulltrúar), Lýðræðisflokkur Artsak (7 fulltrúar), Hið armenska byltingarsamband (6 fulltrúar) og óflokksbundnir (6 fulltrúar).

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. Frosið stríð sem gæti þiðnað Rúv. skoðað 8. apríl, 2016.
Wiki letter w.svg  Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.