Plútó (dvergreikistjarna)

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
(Endurbeint frá Plútó (reikistjarna))
Jump to navigation Jump to search
Fyrir rómverska guðinn, sjá Plútó (guð).
Plútó

Plútó er dvergreikistjarna í Kuiperbeltinu, 2300 km í þvermál. Minnsta fjarlægð Plútós frá jörðu er um 4290 milljón kílómetrar og sú mesta um 7530. [1] Bandaríski stjörnufræðingurinn Clyde Tombaugh (1906-1997)[2] uppgötvaði Plútó árið 1930 en nafnið valdi hann eftir uppástungu 11 ára stúlku, Venetiu Burney (fædd Venetia Phair).

Sporbaugur Plútós um sólu liggur ekki í sömu sléttu og sporbaugar reikistjarnanna heldur hallar hún um 17 gráður miðað við sléttu þeirra. [3] Ennfremur er sporbaugurinn óvenju ílangur og liggur að hluta fyrir innan sporbaug Neptúnusar. [4]

Árið 1988 uppgötvuðu vísindamenn hjá NASA að birta Plútós dofnaði lítils háttar þegar hann bar í stjörnu, en það var talið sanna að Plútó hefði lofthjúp.

Plútó hefur fjóra fylgihnetti, en sá fyrsti sem fannst nefnist Karon. [5] Karon er 900 km í þvermál og um sex daga á leið sinni kringum Plútó. Hinir þrír fylgihnettirnir heita Nix, Hýdra og P4. Nix og Hýdra fundust í maí 2005 og tilvist þeirra var staðfest í febrúar 2006 en P4 í júlí 2011[6].

Plútó var lengi talin níunda reikistjarna sólkerfisins, eða frá 1930 til 24. ágúst 2006, þegar samþykkt var eftir heitar umræður á þingi Alþjóðasambands stjörnufræðinga að telja Plútó ekki lengur reikistjörnu, heldur dvergreikistjörnu. Ástæðan var m.a. sú að Plútó er aðeins einn af þúsundum þekktra geimfyrirbæra í Kuiperbeltinu og sum eru líklega stærri en hann. Einnig er sporbaugur Plútós talsvert frábrugðinn sporbaugum reikistjarnanna.

Heimildir[breyta | breyta frumkóða]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. TÞ. „Hvað er Plútó langt frá jörðu? “. Vísindavefurinn 14.6.2000.
  2. Þorsteinn Þorsteinsson. „Er Plútó ennþá flokkuð sem reikistjarna?“. Vísindavefurinn 13.10.2005
  3. ÞV og ÖJ. „Eru brautir plánetanna samhliða eins og sett er fram í öllum bókum og bíómyndum? Er engin braut sem fer þvert á hinar?“. Vísindavefurinn 23.3.2001.
  4. Þorsteinn Þorsteinsson. „Er Plútó ennþá flokkuð sem reikistjarna?“. Vísindavefurinn 13.10.2005
  5. Karon (fylgitungl Plútó) Stjörnufræðivefurinn 2010
  6. „Hubblessjónaukinn finnur áður óþekkt tungl við Plútó“. Sótt 20.07.2011.

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]


Sólkerfið
Sólin | Merkúr | Venus | Jörðin (Tunglið) | Mars | Smástirnabeltið
Júpíter | Satúrnus | Úranus | Neptúnus | Plútó | Kuiper-beltið | Oort-skýið
Sjá einnig stjarnfræðileg fyrirbæri, og fyrirbæri í sólkerfinu, eftir radíus og massa
  Þessi stjörnufræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.