Fara í innihald

Tungl Júpíters

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Innbyrðis hlutföll massa tungla Júpíters. Einungis Galíleótunglin eru sýnileg og myndin þyrfti að vera mörghundruð sinnum stærri ef fimmta stærsta tunglið ætti að vera sýnilegt á henni.

Um Júpíter ganga 97 þekkt tungl. Yfirgnæfandi stærst þeirra eru Galíleótunglin fjögur sem eru þau einu sem eru nógu stór til þess að hafa fallið saman í hnattlaga form undan eigin þyngd. Hin 93 tunglin samanlögð ná aðeins 0,003% af heildarmassa allra tungla Júpíters. 16 tunglanna hafa ekki hlotið nöfn enn sem komið er hin hafa öll nema eitt verið nefnd eftir kvenpersónum úr grískri og rómverskri goðafræði sem hafa tengingu við Seif eða rómverska hliðstæðu hans, Júpíter. Ganýmedes er eina tunglið sem nefnd er í höfuðið á karlpersónu en sá var bikarberi guðanna og ástmaður Seifs.

Átta af tunglunum eru regluleg þar sem þau ganga með framhreyfingu á hringlaga brautum sem halla ekki mikið miðað við miðbaug Júpíters. Það eru Galíleótunglin og þau fjögur tungl sem ganga innar en þau. Tunglin sem ganga utar en Galíleótunglin eru öll óregluleg tungl sem flest ganga með bakhreyfingu á ílöngum og hallandi brautum. Ætla má að þessi skipting tunglanna í tvo meginflokka endurspegli líka í flestum tilfellum ólíkan uppruna þeirra þar sem reglulegu tunglin hafi líkast til orðið til úr samansöfnun efnis úr sama ryk- og gasskýinu og Júpíter varð til úr á meðan óreglulegu tunglin eru líkast til flest fyrrum smástirni sem áður gengu á braut um sólu áður en Júpíter fangaði þau í þyngdarsviði sínu.

Eftirfarandi er listi yfir öll 67 tungl Júpíters sem voru þekkt í janúar 2013. Tunglin sem hafa feitletruð nöfn eru nógu stór til þess að hafa orðið hnattlaga undan eigin þyngd. Tunglin sem ganga utar en Galíleótunglin eru annars vegar á ljósgráum grunni sem merkir að þau ganga rétt um Júpíter en þau sem eru á dökkum grunni ganga öfugan hring um Júpíter (þ.e. á móti hinum tunglunum og á móti snúningi Júpíters um sjálfan sig).

Nr. Rómverskt nr. Nafn Mynd Þvermál
(km)		 Massi
(×1016 kg)		 Hálfur langás
(km)[1]		 Umferðartími
(s)[1]		 Brautarhalli
(°)[1]		 Miðskekkja
[2]		 Uppgötvað árið
[3]		 Uppgötvað af
[3]		 Hópur
1XVIMetís
 60×40×34 ~3.6 127.690 +7t 4m 29s 0,06°[4] 0,00002 1979Synnott
(Voyager 1)		Amalþeu
2XVAdrastea
 20×16×14 ~0,2 128.690 +7t 9m 30s 0,03°[4] 0,0015 1979Jewitt
(Voyager 2)		Amalþeu
3VAmalþea
 167 ± 4,0 km
250×146×128		 208 181.366 +11t 57m 23s 0,374°[4] 0,0032 1892BarnardAmalþeu
4XIVÞeba
 116×98×84 ~43 221.889 +16t 11m 17s 1,076°[4] 0,0175 1979Synnott
(Voyager 1)		Amalþeu
5IÍó
 3.660,0×3.637,4
×3.630,6		 8.931.900 421.700 +1,769137786 0,050°[4] 0,0041 1610GalíleiGalíleó
6IIEvrópa
 3.121,6 4.800.000 671.034 +3,551181041 0,471°[4] 0,0094 1610GalíleiGalíleó
7IIIGanýmedes
 5.262,4 14.819.000 1.070.412 +7,15455296 0,204°[4] 0,0011 1610GalíleiGalíleó
8IVKallistó
 4.820,6 10.759.000 1.882.709 +16,6890184 0,205°[4] 0,0074 1610GalíleiGalíleó
9XVIIIÞemistó 8 0,069 7.393.216 +129,87 45,762° 0,2115 1975/2000Kowal & Roemer/
Sheppard et al.		enginn
10XIIILeda 16 0,6 11.187.781 +241,75 27,562° 0,1673 1974KowalHímalíu
11VIHímalía
 170 670 11.451.971 +250,37 30,486° 0,1513 1904PerrineHímalíu
12XLýsiþea 36 6,3 11.740.560 +259,89 27,006° 0,1322 1938NicholsonHímalíu
13VIIElara
 86 87 11.778.034 +261,14 29,691° 0,1948 1905PerrineHímalíu
14—S/2000 J 11 4 0,0090 12.570.424 +287,93 27,584° 0,2058 2001Sheppard et al.Hímalíu?
15XLVIKarpó 3 0,0045 17.144.873 +458,62 56,001° 0,2735 2003Sheppard et al.enginn
16—S/2003 J 12 1 0,00015 17.739.539 −482,69 142,680° 0,4449 2003Sheppard et al.?
17XXXIVEvporía 2 0,0015 19.088.434 −538,78 144,694° 0,0960 2002Sheppard et al.Ananke
18—S/2003 J 3 2 0,0015 19.621.780 −561,52 146,363° 0,2507 2003Sheppard et al.Ananke
19—S/2003 J 18 2 0,0015 19.812.577 −569,73 147,401° 0,1569 2003Gladman et al.Ananke
20—S/2011 J 1 2 – 20.155.290 −582.22 162,8° 0.2963 2011Sheppard et al.?
21—S/2010 J 2 1 – 20.307.150 −588,1 150,4° 0,307 2010VeilletAnanke?
22XLIIÞelksínóa 2 0,0015 20.453.753 −597,61 151,292° 0,2684 2003Sheppard et al.Ananke
23XXXIIIEvanþe 3 0,0045 20.464.854 −598,09 143,409° 0,2000 2002Sheppard et al.Ananke
24XLVHelíke 4 0,0090 20.540.266 −601,40 154,586° 0,1374 2003Sheppard et al.Ananke
25XXXVOrþósía 2 0,0015 20.567.971 −602,62 142,366° 0,2433 2002Sheppard et al.Ananke
26XXIVJókaste 5 0,019 20.722.566 −609,43 147,248° 0,2874 2001Sheppard et al.Ananke
27—S/2003 J 16 2 0,0015 20.743.779 −610,36 150,769° 0,3184 2003Gladman et al.Ananke
28XXVIIPraxidíke 7 0,043 20.823.948 −613,90 144,205° 0,1840 2001Sheppard et al.Ananke
29XXIIHarpalyke 4 0,012 21.063.814 −624,54 147,223° 0,2440 2001Sheppard et al.Ananke
30XLNeme 2 0,0015 21.129.786 −627,48 149,732° 0,3169 2003Gladman et al.Ananke
31XXXHermíppe 4 0,0090 21.182.086 −629,81 151,242° 0,2290 2002Sheppard et al.Ananke?
32XXIXÞýóne 4 0,0090 21.405.570 −639,80 147,276° 0,2525 2002Sheppard et al.Ananke
33XIIAnanke 28 3,0 21.454.952 −642,02 151,564° 0,3445 1951NicholsonAnanke
34LHersa 2 0,0015 22.134.306 −672,75 162,490° 0,2379 2003Gladman et al.Karme
35XXXIAítne 3 0,0045 22.285.161 −679,64 165,562° 0,3927 2002Sheppard et al.Karme
36XXXVIIKale 2 0,0015 22.409.207 −685,32 165,378° 0,2011 2002Sheppard et al.Karme
37XXTágete 5 0,016 22.438.648 −686,67 164,890° 0,3678 2001Sheppard et al.Karme
38—S/2003 J 19 2 0,0015 22.709.061 −699,12 164,727° 0,1961 2003Gladman et al.Karme
39XXIKaldene 4 0,0075 22.713.444 −699,33 167,070° 0,2916 2001Sheppard et al.Karme
40—S/2003 J 15 2 0,0015 22.720.999 −699,68 141,812° 0,0932 2003Sheppard et al.Ananke?
41—S/2003 J 10 2 0,0015 22.730.813 −700,13 163,813° 0,3438 2003Sheppard et al.Karme?
42—S/2003 J 23 2 0,0015 22.739.654 −700,54 148,849° 0,3930 2004Sheppard et al.Pasifae
43XXVErínóme 3 0,0045 22.986.266 −711,96 163,737° 0,2552 2001Sheppard et al.Karme
44XLIAede 4 0,0090 23.044.175 −714,66 160,482° 0,6011 2003Sheppard et al.Pasifae
45XLIVKallíkora 2 0,0015 23.111.823 −717,81 164,605° 0,2041 2003Sheppard et al.Karme?
46XXIIIKalyke 5 0,019 23.180.773 −721,02 165,505° 0,2139 2001Sheppard et al.Karme
47XIKarme 46 13 23.197.992 −721,82 165,047° 0,2342 1938NicholsonKarme
48XVIIKallírhó
 9 0,087 23.214.986 −722,62 139,849° 0,2582 2000Spahr, ScottiPasifae
49XXXIIEvrídóme 3 0,0045 23.230.858 −723,36 149,324° 0,3769 2002Sheppard et al.Pasifae?
50—S/2011 J 2 1 23.329.710 −725,06 151,8° 0,3867 2011Sheppard et al.?
51XXXVIIIPasíþe 2 0,0015 23.307.318 −726,93 165,759° 0,3288 2002Sheppard et al.Karme
52—S/2010 J 1 2 23.314.335 −723,2 163,2° 0,320 2010Jacobson et al.Pasifae?
53XLIXKóra 2 0,0015 23.345.093 −776,02 137,371° 0,1951 2003Sheppard et al.Pasifae
54XLVIIISyllena 2 0,0015 23.396.269 −731,10 140,148° 0,4115 2003Sheppard et al.Pasifae
55XLVIIEvkelade 4 0,0090 23.483.694 −735,20 163,996° 0,2828 2003Sheppard et al.Karme
56—S/2003 J 4 2 0,0015 23.570.790 −739,29 147,175° 0,3003 2003Sheppard et al.Pasifae
57VIIIPasifae 60 30 23.609.042 −741,09 141,803° 0,3743 1908MelottePasifae
58XXXIXHegemóna 3 0,0045 23.702.511 −745,50 152,506° 0,4077 2003Sheppard et al.Pasifae
59XLIIIArke 3 0,0045 23.717.051 −746,19 164,587° 0,1492 2002Sheppard et al.Karme
60XXVIÍsónóa 4 0,0075 23.800.647 −750,13 165,127° 0,1775 2001Sheppard et al.Karme
61—S/2003 J 9 1 0,00015 23.857.808 −752,84 164,980° 0,2761 2003Sheppard et al.Karme
62—S/2003 J 5 4 0,0090 23.973.926 −758,34 165,549° 0,3070 2003Sheppard et al.Karme
63IXSínópa 38 7,5 24.057.865 −762,33 153,778° 0,2750 1914NicholsonPasifae
64XXXVISponda 2 0,0015 24.252.627 −771,60 154,372° 0,4431 2002Sheppard et al.Pasifae
65XXVIIIAtónóa 4 0,0090 24.264.445 −772,17 151,058° 0,3690 2002Sheppard et al.Pasifae
66XIXMegaklíte 5 0,021 24.687.239 −792,44 150,398° 0,3077 2001Sheppard et al.Pasifae
67—S/2003 J 2 2 0,0015 30.290.846 −981,55 153,521° 0,1882 2003Sheppard et al.?
  1. 1 2 3 „Natural Satellites Ephemeris Service“. IAU: Minor Planet Center.
  2. ↑ Sheppard, Scott S.: „Jupiter's Known Satellites“. Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science.
  3. 1 2 „Gazetteer of Planetary Nomenclature“. Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN) [á vefnum]. U.S. Geological Survey, 2008-11-07.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 Siedelmann P.K.; Abalakin V.K.; Bursa, M.; Davies, M.E.; de Bergh, C.; Lieske, J.H.; Obrest, J.; Simon, J.L.; Standish, E.M.; Stooke, P. ; Thomas, P.C.: „The Planets and Satellites 2000“. IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites, 2000.
Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Tungl_Júpíters&oldid=1935708“