Tanakh

Handrit frá 12. öld á arameísku.

Tanakh.

Tanakh (hebreska: תנ״ך) eða Hebreska biblían er það heiti sem Gyðingar nota um rit sem kristnir nefna Gamla testamentið. Nafnið Tanakh er samsetning af skammstöfunum á upphafsstöfum hebresku nafna megintextanna, en þeir eru:

1. Torah (תורה) „fræðsla“, „kenning“, eða „lögmál“. Einnig nefnt Tjumash (חומש) Mósebækurnar eða Fimmbókaritið
2. Nevi'im (נביאים) „spámannaritin“
3. Ketuvim (כתובים) „ritin“, það er söguritin, spekiritin og sálmarnir.

Sáttmálinn

Í Fyrstu Mósebók segir frá því að Guð hafi gert eilífan sáttmála við afkomendur Abrahams (það er Gyðinga). Með sáttmálanum lofar hann þeim eigin landi, fyrirheitna landinu, sem er ein af undirstöðum síonisma.

Textinn í Fyrstu Mósebók 17:1 er svohljóðandi:

„Ég set sáttmála minn milli mín og þín og þinna niðja eftir þig, kynslóð eftir kynslóð, eilífan sáttmála. Ég mun vera þinn Guð og þinna niðja eftir þig. Landið þar sem þú nú býrð landlaus, allt Kanaansland, gef ég þér og niðjum þínum eftir þig til ævinlegrar eignar. Og ég vil vera þeirra Guð.“

Bækurnar

Samkvæmt hefð Gyðingdóms eru 24 bækur í Tanakh. Í Torah eru fimm bækur, Nevi'im átta bækur og Ketuvim hefur ellefu. Þessar 24 bækur eru sömu bækur og eru í biblíu kristinna manna, þó þeim sé raðað á annan hátt. Fjöldi bókanna er ekki heldur sá sami; kristna gamla testamentið telur minnst 39 bækur. Samúelsbók er til dæmis talin sem tvær bækur, en er ein bók í Tanakh. Hið sama á við um Konungabók. Minni spámennirnir tólf eru taldir sem ein bók í Tanakh, en fá hver sína bók í gamla testamentinu.

Margir trúfræðingar tala heldur um hina Hebresku biblíu en Tanakh og Gamla testamentið svo ekki sé verið að draga eitt trúfélag fram yfir annað.

Gamla testamenti Rómversk-kaþólsku kirkjunnar og austurlenskra réttrúnaðarkirkja innihalda sex bækur sem ekki eru í Tanakh (og ekki í Gamla testamenti mótmælenda).

Torah

Torah (תורה) þýðir fræðsla, kenning, eða lögmál. Einnig nefnt Tjumash (חומש) Mósebækurnar eða Fimmbókaritið. Prentuð eintök Torah eru oft kölluð Chamisha Chumshei Torah (חמישה חומשי תורה, sem þýðir bókstaflega „fimm fimmtu Torahs“)

1. בראשית, Bereishit: „Í upphafi skapaði ...“, 1. Mósebók
2. שמות, Shemot: „Þessi eru nöfn ...“, 2. Mósebók
3. ויקרא, Vayikra: „Drottinn kallaði ...“, 3. Mósebók
4. במדבר, Bamidbar: „Drottinn talaði ...“, 4. Mósebók
5. (דברים, Devarim: „Þessi eru þau orð ...“, 5. Mósebók

Nevi'im

Nevi'im (נְבִיאִים, "Spámannaritin") samanstendur af átta bókum. Þessi hluti inniheldur bækur sem í heild fjalla um tímann frá landnámi fyrirheitna landsins að herleiðingu lýðsins til Babýloníu. Kronikubækurnar eru ekki hluti af Nevi'im, en fjalla þó um sama tíma.

6. Jósúa (יהושע / Y'hoshua)
7. Dómarabók (שופטים / Shophtim)
8. Samúelsbók (I & II) (שמואל / Sh'muel)
9. Konungabók (I & II) (מלכים / M'lakhim)
10. Jesaja (ישעיה / Y'shayahu)
11. Jeremía (ירמיה / Yir'mi'yahu)
12. Esekíel (יחזקאל / Y'khezqel)
13. Spámennirnir tólf (תרי עשר)
    1. Hósea (הושע / Hoshea)
    2. Jóel (יואל / Yo'el)
    3. Amos (עמוס / Amos)
    4. Óbadía (עובדיה / Ovadyah)
    5. Jónas (יונה / Yonah)
    6. Míka (מיכה / Mikhah)
    7. Nahúm (נחום / Nakhum)
    8. Habakkuk (חבקוק /Havakuk)
    9. Sefanía (צפניה / Ts'phanyah)
    10. Haggaí (חגי / Khagai)
    11. Sakaría (זכריה / Z'kharyah)
    12. Malakí (מלאכי / Mal'akhi)

Ketuvim

Ketuvim (כְּתוּבִים, „ritin“) eru ellefu bækur. Esra og Nehemía eru taldar sem ein bók og líka Kronikubækurnar (sem eru tvær í gamla testamentinu).

Sifrei Emet, „Bækur sannleikans“:

14. Sálmarnir (תהלים Tehillim)
15. Orðskviðirnir (משלי Mishlei)
16. Jobsbók (איוב Iyov)

Bókrollurnar fimm:

17. Ljóðaljóðin (שיר השירים Shir Hashirim)
18. Rutarbók (רות Rut)
19. Harmljóðin (איכה Eikhah)
20. Prédikarinn (קהלת Kohelet)
21. Esterarbók (אסתר Esther)

Hin ritin:

22. Daníel (דניאל Dani'el)
23. Esrabók-Nehemía (עזרא ונחמיה Ezra v'Nechemia)
24. Kronikubók (I & II) (דברי הימים Divrei Hayamim)