Fóstureyðing

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Sovésk veggmynd sem hvetur konur til að láta framkvæma fóstureyðingu á spítala en ekki af ljósmóður.

Fóstureyðing (líka kallað þungunarrof eða meðgöngurof) er læknisfræðilegt inngrip í meðgöngu þar sem fósturvísir eða fóstur er fjarlægt á meðan það er enn of ungt til að geta lifað af utan móðurkviðs. Ýmist er gripið inn í með lyfjum eða með aðgerð.

Fóstureyðingar sem fara fram á spítölum eru mjög áhættulitlar,[1][2] þeim getur fylgt blæðing úr leggöngum og ógleði, en þær eru um 13 sinnum öruggari en barnsfæðing.[3][4]

56 milljón fóstureyðingar eru gerðar á ári í heiminum,[5] nærri því helmingur þeirra er gerður af fólki sem skortir sérkunnáttu eða fylgir ekki hreinlætiskröfum.[6]

Fóstureyðing með lyfjum[breyta | breyta frumkóða]

Ákveðin lyf geta kallað fram fóstureyðingu. Fyrstu mánuði meðgöngunnar er algengast að nota mifepristone ásamt prostaglandín-eftirhermu.

Neyðargetnaðarvörn[breyta | breyta frumkóða]

Neyðargetnaðarvörnin flokkast ekki sem fóstureyðing heldur kemur hún í veg fyrir getnað. Hún hindrar egglos, en hefur ekki áhrif eftir að blöðrukímið er búið að festa sig í leginu. Neyðargetnaðarvörnin dregur úr líkum á þungun og virkar best þegar hún er tekin fljótt eftir samfarir. Virknin er þó ekki fullkomin, vörnin er aðeins 60%–93% sem er mun minni en sem fæst af þeim getnaðarvörnum sem notaðar eru í forvarnarskyni.[7]

Fóstureyðing með aðgerð[breyta | breyta frumkóða]

Fyrstu mánuði meðgöngunnar er hægt að fjarlægja fóstrið með aðgerð þar sem fóstrið er sogað út með þartilgerðum pinnarörum.[8] Eftir þriðja mánuðinn þarf að nota aðrar aðferðir sem krefjast svæfingar þar sem þá þarf að víkka leggöngin út mun meira, eða þá með því að gera líkt og í keisaraskurði og skera á kviðinn, þó með mun smærri skurði[9]

Fósturlát[breyta | breyta frumkóða]

Stundum deyr fóstur af sjálfu sér. Ef það gerist fyrir 24. viku meðgöngu kallast það fósturlát, eftir það er það kallað að barn fæðist andvana.[10] Ef barn fæðist fyrir 37. viku meðgöngu er barnið kallað fyrirburi.[11]

Aðeins 30%–50% af fóstrum lifa af fyrstu þrjá mánuði meðgöngu, í flestum tilfellum veit konan ekki af því að hún sé þunguð.[12] Eftir að þungun hefur verið staðfest enda þó 15%–30% með fósturláti,[13] langflest á fyrstu þremur mánuðum meðgöngunnar.[14]

Algengasta orsök fósturláts eru óeðlilegar litningabreytingar í fóstrinu.[15] Fósturlát getur líka komið fram vegna æðakerfissjúkdóma, sykursýki og annarra hormónasjúkdóma, sýkinga, og brenglana í legi móðurinnar.[16] Auknar líkur eru á fósturláti eftir því sem móðirin er eldri og ef hún hefur fyrri sögu um fósturlát.[17] Fósturlát getur líka komið til vekna áverka, t.d. í bílslysum.[18]

Fóstureyðing á Íslandi[breyta | breyta frumkóða]

Lagaleg staða fóstureyðinga á heimsvísu. Fóstureyðingar á Íslandi eru bundnar svipuðum lagalegum skilyrðum og í löndum eins og Bretlandi, Finnlandi, Indlandi, Japan, Sambíu en eru ekki framkvæmdar svo til án skilyrða að ósk móður líkt og í flestum öðrum Evrópulöndum
Á Íslandi er fóstureyðing lögleg við ákveðnar aðstæður. Heimilt er að eyða fóstir liggi að baki félagslegar eða læknisfræðilegar ástæður eða ef þungun bar að með refsiverðu athæfi. Hugtakið „félagslegar ástæður“ er nokkuð vítt og er mjög óalgengt að einhverjum sé synjað um fóstureyðingu.

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. Grimes, DA; Benson, J; Singh, S; Romero, M; Ganatra, B; Okonofua, FE og Shah, IH (2006), „Unsafe abortion: The preventable pandemic". (PDF) The Lancet. 368 (9550): 1908–19. doi:10.1016/S0140-6736(06)69481-6 PMID 17126724 Geymt frá upphaflegu greininni 29. júní 2011.
  2. Raymond, EG; Grossman, D; Weaver, MA; Toti, S og Winikoff, B November 2014, „Mortality of induced abortion, other outpatient surgical procedures and common activities in the United States". Contraception. 90 (5): 476–79. doi:10.1016/j.contraception.2014.07.012 PMID 25152259
  3. Raymond, E.G. og Grimes, D.A. (2012), „The Comparative Safety of Legal Induced Abortion and Childbirth in the United States". Obstetrics & Gynecology. 119 (2, Part 1): 215–19. doi:10.1097/AOG.0b013e31823fe923 PMID 22270271
  4. Grimes DA January 2006, „Estimation of pregnancy-related mortality risk by pregnancy outcome, United States, 1991 to 1999". American Journal of Obstetrics & Gynecology. 194 (1): 92–94. doi:10.1016/j.ajog.2005.06.070 PMID 16389015
  5. Sedgh, Gilda; Bearak, Jonathan; Singh, Susheela; Bankole, Akinrinola; Popinchalk, Anna; Ganatra, Bela; Rossier, Clémentine; Gerdts, Caitlin og et al. May 2016, „Abortion incidence between 1990 and 2014: global, regional, and subregional levels and trends". The Lancet. 388: 258–67. doi:10.1016/S0140-6736(16)30380-4 PMC 5498988 PMID 27179755
  6. „Worldwide, an estimated 25 million unsafe abortions occur each year". World Health Organization. 28. september 2017. Skoðað 29. september 2017.
  7. Afgreiðsla á neyðargetnaðarvörnum í apótekum. Margrét Lilja Heiðarsdóttir, Anna Birna Almarsdóttir, og Reynir Tómas Geirsson. Læknablaðið, 2009.
  8. Healthwise (2004), „Manual and vacuum aspiration for abortion". . (WebMD). Geymt frá upphaflegu greininni 11. febrúar 2007. Skoðað 5. desember 2008.
  9. Snið:Cite encyclopedia
  10. Churchill Livingstone medical dictionary. Edinburgh New York: Churchill Livingstone Elsevier. (2008). ISBN 978-0443104121 „The preferred term for unintentional loss of the product of conception prior to 24 weeks' gestation is miscarriage."
  11. Annas, George J. og Elias, Sherman (2007), „51. Legal and Ethical Issues in Obstetric Practice". in Gabbe, Steven G., Niebyl, Jennifer R. og Simpson, Joe Leigh.Obstetrics: Normal and Problem Pregnancies. (5 útgáfa) Churchill Livingstone. bls: 669. ISBN 978-0443069307 „A preterm birth is defined as one that occurs before the completion of 37 menstrual weeks of gestation, regardless of birth weight."
  12. Annas, George J. og Elias, Sherman (2007), „24. Pregnancy loss". in Gabbe, Steven G., Niebyl, Jennifer R. og Simpson, Joe Leigh.Obstetrics: Normal and Problem Pregnancies. (5 útgáfa) Churchill Livingstone. ISBN 978-0443069307
  13. Stovall, Thomas G. (2002), „17. Early Pregnancy Loss and Ectopic Pregnancy". in Berek, Jonathan S..Novak's Gynecology. (13 útgáfa) Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0781732628
  14. Cunningham, F. Gary (eds.) ((2014)). Williams Obstetrics. (24th útgáfa) McGraw Hill Education. ISBN 978-0071798938
  15. Schorge, John O. (eds.) ((2008)). „6. First-Trimester Abortion". Williams Gynecology. (1 útgáfa) McGraw-Hill Medical. ISBN 978-0071472579
  16. Stöppler, Melissa Conrad. in Shiel, William C., Jr..„Miscarriage (Spontaneous Abortion)". MedicineNet.com. (WebMD). Geymt frá upphaflegu greininni 29. ágúst 2004. Skoðað 7. apríl 2009.
  17. „Early pregnancy loss". Fetal medicine: basic science and clinical practice. Edinburgh: Churchill Livingstone. (1999). bls: 837. ISBN 978-0443053573 OCLC 42792567
  18. „Fetal Homicide Laws". . (National Conference of State Legislatures). Geymt frá upphaflegu greininni September 11, 2012. Skoðað 7. apríl 2009.Snið:Cbignore