Samfylkingin

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Samfylkingin
Kula samfylkingarinnar
Fylgi Red Arrow Down.svg 12,9%¹
Formaður Árni Páll Árnason
Varaformaður Katrín Júlíusdóttir
Framkvæmdastjóri Sigrún Jónsdóttir
Þingflokksformaður Helgi Hjörvar
Stofnár 2000
Höfuðstöðvar Hallveigarstígur 1 (2. hæð), 101 Reykjavík
Stjórnmálaleg
hugmyndafræði
jafnaðarstefna

félagshyggja
femínismi

Einkennislitur rauður
Sæti á Alþingi
Sæti í sveitarstjórnum
Vefsíða www.samfylkingin.is
¹Fylgi í síðustu Alþingiskosningum 2013

Samfylkingin – jafnaðarmannaflokkur Íslands er íslenskur jafnaðarmannaflokkur sem varð til við samruna Alþýðuflokksins, Alþýðubandalagsins, Samtaka um kvennalista og Þjóðvaka árið 2000, Íslandshreyfingin var fimmti flokkurinn til að ganga í Samfylkinguna. Íslandshreyfingin rann inn í hana í mars 2009. Í fyrstu þremur kosningunum sem flokkurinn tók þátt í fékk hann næstflest atkvæði, á eftir Sjálfstæðisflokknum, en í kosningunum 2009 varð Samfylkingin stærsti flokkur landsins. Formaður flokksins er Árni Páll Árnason og varaformaður er Katrín Júlíusdóttir. Á landsfundi flokksins 2013 var nafni flokksins breytt í Samfylkingin Jafnaðarmannaflokkur Íslands.

Saga[breyta]

Ólíkt hinum Norðurlöndunum var enginn stór jafnaðarmannaflokkur starfandi á Íslandi mestalla 20. öldina heldur voru vinstri menn klofnir í smærri flokka. Hugmyndir um sameiningu vinstri manna í einn flokk sem gæti keppt við Sjálfstæðisflokkinn í fylgi voru þó ávallt lífseigar og í nafni þeirra var gjarnan stofnað til sérstakra klofningsframboða úr eldri flokkum sem áttu að ná fram þessu markmiði. Síðasta slíka framboðið var Þjóðvaki sem stofnaður var 1994 í því yfirlýsta markmiði að sameina íslenska jafnaðarmenn. Í kjölfar alþingiskosninganna 1995 fór umræða um mögulega samfylkingu af stað fyrir alvöru. Alþýðuflokkurinn var þá kominn í stjórnarandstöðu ásamt hinum vinstri flokkunum og vel heppnað sameiginlegt framboð vinstri manna og Framsóknarflokksins í sveitastjórnarkosningunum í Reykjavík 1994 og 1998 undir merkjum R-listans virkaði sem hvati á sameiningarviðræður.

Viðræður um sameiningu[breyta]

Innan Alþýðuflokks og Þjóðvaka var stuðningur við sameiningu hvað mestur. Haustið 1996 voru þingflokkar þessara flokka sameinaðir undir nafninu „þingflokkur jafnaðarmanna“.[1] Raunar gengu þrír af fjórum þingmönnum Þjóðvaka síðan aftur í Alþýðuflokkinn, Jóhanna Sigurðardóttir formaður Þjóðvaka var ein eftir. Þjóðvaki tók þannig ekki þátt í Samfylkingunni sem flokkur en Jóhanna gerði það sem einstaklingur. Í nóvember 1997 var haldinn flokksstjórnarfundur hjá Alþýðuflokknum og landsfundir hjá Kvennalista og Alþýðubandalagi um það hvort að hefja ætti sameiningarviðræður. Allir flokkarnir samþykktu það að gengið skyldi til viðræðna en mismikil eindrægni var í þeirri afstöðu milli flokka.

Alþýðuflokkurinn lýsti yfir afdráttarlausum stuðningi við sameiningarviðræður. Innan Kvennalistans var áherslumunur á milli kynslóða þar sem yngri kynslóðin reyndist tilbúnari til þátttöku í mögulegri samfylkingu en margar fyrrverandi og þáverandi þingkonur flokksins voru andvígar, meðal annars á þeirri forsendu að Kvennalistinn hafi verið hugsaður sem óháður hefðbundnum stjórnmálaöflum en með samfylkingu væri verið að skilgreina hann sem vinstri félagshyggjuflokk.[2] Niðurstaðan varð að samþykkt var að ganga til sameiningarviðræðna með 36 atkvæðum gegn 18, í kjölfarið sögðu nokkrar af þeim konum sem höfðu verið andvígar sig úr flokknum. Það var í Alþýðubandalaginu sem að andstaðan reyndist hvað hörðust. Málefnaágreiningur réði þar mestu, margir óttuðust að flokkurinn væri að fórna hefðbundnum stefnumálum sínum og færast of langt til hægri með því að sameinast Alþýðuflokki en þessir tveir flokkar höfðu að ýmsu leyti ólíka stefnu. Alþýðuflokkurinn var t.d. jákvæðari gagnvart Atlantshafsbandalaginu og mögulegri aðild Íslands að Evrópusambandinu en Alþýðubandalagið. Af þessum sökum sögðu þrír þingmenn Alþýðubandalagsins sig úr flokknum og stofnuðu eigin vinstri flokk - Vinstri hreyfinguna -grænt framboð - sem skyldi leggja meiri áherslu á hefðbundnari vinstri gildi auk umhverfismála.

Alþingiskosningar[breyta]

Samfylkingin bauð fram í fyrsta skipti í alþingiskosningunum 1999 sem kosningabandalag. Margrét Frímannsdóttir, þáverandi formaður Alþýðubandalags, gegndi þá hlutverki talsmanns. Flokkurinn hlaut þá 26,8% atkvæða sem var hæsta hlutfall atkvæða sem að vinstri flokkur hafði fengið í áratugi en þó 11% lægra en flokkarnir fjórir höfðu fengið samanlagt í kosningunum 1995. Vinstri grænir fengu 9,1% í sömu kosningum. Stofnfundur Samfylkingarinnar var haldinn 5. - 6. maí 2000 og varð hún þá að formlegum flokki, fyrsti formaðurinn var kjörinn Össur Skarphéðinsson.

Fyrir alþingiskosningarnar 2003 tók Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, þáverandi borgarstjóri í Reykjavík, sæti á lista flokksins í Reykjavíkurkjördæmi norður þrátt fyrir að hafa lýst því yfir eftir borgarstjórnarkosningarnar 2002 að hún væri ekki á leið í þingframboð.[3] Þetta vakti hörð viðbrögð samstarfsflokka Samfylkingarinnar í R-listanum sem kröfðust þess að hún viki úr stóli borgarstjóra. Í kjölfarið var hún titluð „forsætisráðherraefni“ flokksins fyrir kosningarnar og ræða sem hún hélt í Borgarnesi 9. febrúar 2003 varð eitt helsta deilumál baráttunar en þar spurði hún að því hvort að lögregluaðgerðir og skattarannsóknir gagnvart Baugi og Jóni Ólafssyni væru mögulega sprottnar af persónulegri óvild Davíðs Oddssonar í garð einstakra athafnamanna. Í kosningunum bætti flokkurinn við sig nokkru fylgi, fékk flest atkvæði í tveimur kjördæmum og vantaði nú aðeins tvö sæti til að ná Sjálfstæðisflokknum.

Formenn[breyta]

Formaður Kjörinn Hætti Aldur við embættistöku
Margrét Frímannsdóttir (talsmaður) 1999 2000 44
Össur Skarphéðinsson 2000 2005 47
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir 2005 2009 48
Jóhanna Sigurðardóttir 2009 2013 66
Árni Páll Árnason 2013 46

Varaformenn[breyta]

Varaformaður Kjörinn Hætti
Margrét Frímannsdóttir 2000 2003
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir 2003 2005
Ágúst Ólafur Ágústsson 2005 2009
Dagur B. Eggertsson 2009 2013
Katrín Júlíusdóttir 2013

Kjörfylgi[breyta]

Alþingiskosningar
Kosningar  % atkvæða þingsæti
1999 26,8 17
2003 31,0 191
2007 26,8 18
2009 29,8 20
2013 12,9 9
1 Valdimar Leó Friðriksson sagði sig úr þingflokknum 2006
Sveitarstjórnarkosningar
Kosningar  % atkvæða fulltrúar
20021: 32 29
20062: 29 34
1 Bauð fram undir eigin nafni í 10 sveitarfélögum
2 Bauð fram undir eigin nafni eða með óháðum í 15 sveitarfélögum


Sjá einnig[breyta]

Neðanmálsgreinar[breyta]

Tenglar[breyta]

Úr fjölmiðlum