Atlantshafsbandalagið
Atlantshafsbandalagið (einnig NATÓ eftir enskri skammstöfun á nafni þess: North Atlantic Treaty Organisation eða OTAN eftir franskri skammstöfun á heiti þess, (l'Organisation du Traité de l'Atlantique Nord)) er hernaðarbandalag. Skrifað var undir stofnsáttmála bandalagsins í Washington D.C. 4. apríl 1949.
Kjarni bandalagsins er 5. grein stofnsáttmálans þar sem því er lýst yfir að árás á eitt bandalagsríki í Evrópu eða Norður-Ameríku jafngildi árás á þau öll. Sú grein var hugsuð til að gera Sovétríkjunum það ljóst að innrás inn í Vestur-Evrópu jafngilti stríðsyfirlýsingu við Bandaríkin og allan hernaðarmátt þeirra. Á móti stofnuðu Sovétríkin ásamt leppríkjum sínum í Austur-Evrópu Varsjárbandalagið. Innrás Sovétmanna varð þó aldrei að veruleika og 5. greinin hefur aðeins verið notuð einu sinni en það var 12. september 2001 eftir hryðjuverkaárás á Bandaríkin.
Innganga Íslands í NATO[breyta]
-
Aðalgrein: Óeirðirnar á Austurvelli 1949
Lög um inngöngu Íslands í NATO voru samþykkt á Alþingi, 30. mars 1949. Talsverðar óeirðir urðu í samband við það á Austurvelli. NATO ásamt Bandaríkjaher rak Keflavíkurstöðina á Miðnesheiði frá 1951 til 2006.
Aðildarríki[breyta]
Stofnfélagar (1949):
- Bandaríkin
- Belgía
- Bretland
- Danmörk
- Frakkland
- Holland
- Ísland
- Ítalía
- Kanada
- Lúxemborg
- Noregur
- Portúgal
Ríki sem fengu inngöngu síðar:
- Grikkland (1952)
- Tyrkland (1952)
- Þýskaland (1955)
- Spánn (1982)
- Pólland (1999)
- Tékkland (1999)
- Ungverjaland (1999)
- Búlgaría (2004)
- Eistland (2004)
- Lettland (2004)
- Litháen (2004)
- Rúmenía (2004)
- Slóvakía (2004)
- Slóvenía (2004)
- Albanía (2009)
- Króatía (2009)
Þýskaland gekk í sambandið sem Vestur-Þýskaland, landsvæðið sem áður var Austur-Þýskaland varð hluti af NATÓ með sameiningu þýsku ríkjanna árið 1990.
Tenglar[breyta]
- Heimasíða Atlantshafsbandalagsins
- Fastanefnd Íslands hjá NATO
- Misminni frá marslokum 1949; grein um óeirðirnar á Austurvelli 30. mars 1949; Morgunblaðið 1989
- The Atlantic Community: Iceland heimildarmynd unninn af Atlantshafsbandalaginu um Ísland frá miðjum sjötta áratugnum
