Tannkarpi

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Ctenopharyngodon idella 01 Pengo.jpg
Vísindaleg flokkun
Ríki: Dýraríki (Animalia)
Fylking: Seildýr (Chordata)
Flokkur: Geisluggar (Actinopterygii)
Ættbálkur: Karpfiskar (Cypriniformes)
Ætt: Vatnakarpar (Cyprinidae)
Ættkvísl: Ctenopharyngodon
Tegund:
Ctenopharyngodon idella

Tvínefni
Ctenopharyngodon idella
(Valenciennes in Cuvier & Valenciennes, 1844)
Samheiti
  • Leuciscus idella Valenciennes, 1844
  • Ctenopharingodon idellus (Valenciennes, 1844)
  • Ctenopharyngodon idellus (Valenciennes, 1844)
  • Leuciscus tschiliensis Basilewsky, 1855
  • Ctenopharyngodon laticeps Steindachner, 1866
  • Sarcocheilichthys teretiusculus Kner, 1867
  • Pristiodon siemionovii Dybowski, 1877
kynþroska tannkarpi
tannkarpaseiði

Tannkarpi er ferskvatnsfiskur sem kemur upprunalega úr ám í Kína og Austur Rússlandi (t.d. Amúrfylki).[1]

Útlit[breyta | breyta frumkóða]

Tannkarpi er með sívalan búk, kviðurinn er hringlaga og hausinn flatur. Kjálkarnir eru sterklegir og stendur efri kjálkinn aðeins fram yfir neðri kjálkann. Augun eru frekar lítil og munnurinn er í meðallagi miðað við stærð fisksins. Uggarnir eru stuttir og dreifðir um búkinn. Bakugginn og endaþarmsugginn eru með þrjá hryggi á meðan brjóstugginn hefur aðeins tvo og kviðuggin einn. Utan um hreistrið á fisknum myndast dökk lína eins og sjá má á mynd 1 sem gerir það að verkum að það lítur út eins og fiskurinn sé vafinn í net. Hreistrin á honum eru frekar stórgerð. Karlfiskurinn er með þykka og langa brjóstugga sem standa út eins og beittir hnífar en kvenfiskurinn er með þunna og stutta brjóstugga. Fullþroskaðir karlfiskar þróa með sér húðþekju á brjóstugga, höfði og hálsuggum á hrygningartímanum en kvendýrin gera það ekki. Þessi fisktegund myndar stóra stofna. Tannkarpinn er grár á bakyfirborðinu, grængulur á hliðunum og gulhvítur á kviðnum. Þyngstur hefur hann verið skráður 45 kg og hámarksaldur sem vitað er um er 21 ár (heimild).

Lifnaðarhættir[breyta | breyta frumkóða]

Heimkynni tannkarpans er í grunnum vötnum, tjörnum og í vötnum sem renna í stórar ár. Hann þolir illa saltvatn. Hann syndir ekki langar vegalengdir nema þegar hann hrygnir sem er einu sinni á ári. Það finnast heimildir um að tannkarpi hafi ferðast yfir 1000 kílómetra frá hrygningarstað sínum. Hann þrífst best í hlýju loftslagi.[2]

Dreifing[breyta | breyta frumkóða]

Útbreiðsla tegundarinnar er rakin til dreifðra rannsóknarverkefna um hin ýmsu lönd, ólöglegum og löglegum flutningi á fisknum og að hann hefur sloppið úr eldisstöðvum og eldiskvíum í nærliggjandi vötn. Fiskurinn hefur verið kynntur víða um heim og hefur hann náð fótfestu i í nokkrum löndum þar sem hann er ræktaður í fiskeldi og notaður til að eyða vatnagróðri. Fyrir utan upprunaleg útbreiðslusvæði hefur Tannkarpinn fest sig í sessi í stórum ám í Japan og í mið-Asíusvæðum Sovétríkjanna og í nokkrum löndum Evrópu eins og í Dóná í Ungverjalandi og í þverám annarra Evrópulanda. Á Indlandi er Tannkarpinn ein af þeim tegundum sem er notuð í svokallaða samsetta menningu indverskra stórkarpa og kínverskra karpa. Tannkarpinn er með mikla aðlögunarhæfni sem getur skýrt hversu útbreiddur hann er orðinn. En í mörgum löndum fjölgar Tannkarpinn sér ekki í eldiskvíum vegna þess hve miklar kröfur eru gerðar þegar kemur að æxlun fisktegunda (heimild). Kínverjar hafa staðið fyrir kynningu á Tannkarpa í yfir 80 löndum en kynningarnar hafa aðallega verið gerðar fyrir fiskeldi og til að eyða illgresi í vatni. Hefur þetta bæði verið gert í þróunarlöndum sem og í öðrum löndum. Til dæmis hafa lönd eins og Bandaríkin og lönd í Vestur Evrópu aðallega sýnt áhuga á að nota tegundina í líffræðilegum tilgangi, þ,e, til að eyða illgresi í vatni. Í öðrum löndum hefur Tannkarpinn verið fyrst og fremst notaður til rannsókna en vegna örs vaxtar og hvað það hefur gengið vel að nota hann til að eyða illgresi í vatni hefur hann orðið að mikilvægri fiskeldistegund. Í Ungverjalandi og nokkrum öðrum Evrópulöndum hefur Tannkarpinn orðið að verðmætri fisktegund þegar kemur að sportveiðum.


Markaðir, menning og afurðir[breyta | breyta frumkóða]

Innleiðing Tannkarpa í önnur lönd hefur almennt haft jákvæð efnahagsleg áhrif í þeim löndum vegna aukinnar fiskeldisframleiðslu og veiða í vötnum og ám. Tannkarpi sem hefur komið sér fyrir í Malasíu hefur ekki haft nein neikvæð áhrif á lífsstíl þar í landi siði eða efnahag. Þess í stað hefur eldi og veiðar á Tannkarpa skilað sér í jákvæðu framlagi til samfélagsins og hagkerfisins. Í Póllandi hefur ræktun á Tannkarpa stuðlað að um 30% aukningu á Tannkarpa í vötnum landsins. Í Tékklandi eru félagshagfræðileg áhrif graskarpa gagnleg vegna fiskeldisframleiðslu tegundarinnar í landinu. Á Indlandi hefur graskarpi reynst uppsveifla fyrir fiskeldisfræðinga, sérstaklega í undirfjallasvæðum landsins þar sem indverskur stórkarpar gátu ekki þrifist vel. Í Víetnam hefur innleiðing Tannkarpa stuðlað verulega að fjölbreytni í ræktun fisktegunda rækta sem og í uppbyggingu fiskisamfélagsins. Þar sem Tannkarpinn er ört vaxandi tegund sem nærist aðallega á vatnagróðri og grasi hefur hann reynst hentugur til ræktunar í tjörnum, búrum og vötnum, sérstaklega á mið- og hálendissvæðum landsins. Á Indlandi hefur Tannkarpinn aukið fiskframleiðslu og reynst góður matfiskur auk skilvirkrar líffræðilegrar varnar gegn illgresi í vatni.

Tannkarpur er ekki vinsæll matfiskur í Japan en hann er mikilvæg tegund í veiðum í atvinnuskyni sérstaklega meðal veiðimanna vegna stærðar hans og sérkennilegra fæðuvenja. Tannkarpi er einnig notaður sem veiðifiskur fyrir veiðimenn í öðrum löndum eins og Póllandi og Tékklandi.

Fyrir árið 1963 þurfti Taívan að flytja inn seiði af kínverskum körpum á hverju ári frá meginlandi Kína í gegnum Hong Kong en eftir að það var þróuð tækni til að framkalla hrygningu karps, þar á meðal Tannkarpa flytur Taívan út mikið magn af karfaseiði. Í Kína er Tannkarpurinn mikið ræktaður til matar en hann er vinsæll matfiskur þar í landi. Á mörkuðum fæst hærra verð fyrir Tannkarpann en aðrar karpategundir.

Þegar gögn um Tannkarpa eru skoðuð er erfitt að sjá að hægt yrði að rækta Tannkarpa á Íslandi. Hann hefur ekki verið að fjölga sér nægilega í eldiskvíum vegna þess hversu strangar reglur eru um æxlun fiskitegunda. Eins þarf hann hlýtt loftslag og eins og veðrið er hér á landi þá ætti Tannkarpinn að öllum líkindum erfitt uppdráttar með að lifa hér í vötnum landsins.


Líffræðin[breyta | breyta frumkóða]

Tannkarpi var aðallega fluttur til annara landa í þeim tilgangi að verða líffræðilega vörn við illgresi í vatni, í tjörnum, í uppistöðulónum og öðrum almenningsvötnum. Einnig til að rækta í fiskeldi og fyrir fiskveiðar. Í Nýja Sjálandi var gerð rannsókn um umhverfisáhrif í vötnum af völdum Tannkarpa sem stóð í 5 ár. Niðurstöðurnar sýndu meðal annars að Tannkarpar voru umhverfisvænir og að það væri umhverfisvænna að nota Tannkarpa til að fjarlægja illgresi í vötnum heldur en að nota efni eða vélar. Hins vegar er aðeins geldur fiskur notaður til illgresiseyðingar á Nýja Sjálandi þannig að fiskistofnar viðhaldast ekki án endurnýjunar. Komið hefur fram í rannsóknum að Tannkarpi getur haft áhrif á aðrar fiskitegundir í vötnum með því að trufla æxlun þeirra, víkka eða þrengja fæðugrunn þeirra og minnka heimkynni þeirra. Offjölgun Tannkarpa hefur áhrif á búsvæði farfugla og vatnafugla þar sem þær vatnaplöntur sem Tannkarpar eyða eru mikilvæg fæða fyrir vatnafugla og búsvæði og fæðuefni fyrir hryggleysingja. Einnig hafa þeir valdi því að það hefur orðið fækkun á hrygningarstöðum fyrir aðra fiska eins og stórgóma og grásleppu. Tannkarpinn keppir um jurtafæðu við krabba í litlum tjörnum sem leiðir til samdráttar í framleiðslu krabba.


Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

https://www.cabi.org/isc/datasheet/16772

Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist
Wikilífverur eru með efni sem tengist
  Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.
  1. Mandrak and Cudmore. 2004. Biological Synopsis of Grass Carp (Ctenopharyngodon idella) Geymt 2011-07-06 í Wayback Machine.
  2. Shireman, J.V. and C.R. Smith. 1983. Synopsis of biological data on the grass carp, Ctenopharyngodon idella (Cuvier and Valentines, 1844). Food and Aquaculture Organization Synopsis. 135: 86pp.