Devanagari

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita

Devanagari (hindí: देवनागरी, Devanāgarī), einnig kallað nagari, er ritkerfi Indlands og Nepal. Ritkerfið var fundið upp á 11. öld út frá fornri skrift sem nefnist brahmi. Vegna þess að miklar bókmenntir á sanskrít voru gefnar út með skriftinni, mörg telja devanāgarī vera opinbera ritkerfið fyrir málið, þó að það hafir aldrei verið neitt til. Skriftin er skrifuð frá vinstri til hægri, notar ekki hástafi, er ein abúgída, samanstendur af 48 bókstöfum; 34 samhljóðum og 14 sérhljóðum, og nánast allir stafirnir bera einkennandi línu sem gengur í gegnum stafinn að ofan. Devanāgarī er notað til að skrifa hindí, maratí og nepölsku. Frá því á 19. öld hefur það verið mest notaða skrift fyrir sanskrít. Skriftin er líka notuð fyrir bojpurí, gujarí, paharí (garvalí og kúmaní), konkaní, magahí, maítilí, marvarí, bilí, nevarí, santalí, tarú og stundum sindí, sérpu og kasjmirí. Áður fyrr var hún notuð til að skrifa gújaratí.

Nafnið devanāgarī er upprunið af tveimur orðum úr sanskrít; deva kemur af orðinu „guð“ eða „guðlegur“ og nāgarī kemur af orðinu „borg“ og má lauslega þýða sem „skrift guðsborgar“ eða „hin guðlega skrift“.

Sérhljóðar[breyta]

Sérhljóðarnir og kerfið þeirra eru:

sjálfstæð mynd Rómanskur stafur með प sjálfstæð mynd Rómanskur stafur með प
kaṇṭhya
(kokhljóð)
a ā पा
tālavya
(framgómhljóð)
i पि ī पी
oṣṭhya
(varahljóð)
u पु ū पू
mūrdhanya
(rishljóð)
पृ पॄ
dantya
(tannhljóð)
पॢ पॣ
kaṇṭhatālavya
(framgómkokhljóð)
e पे ai पै
kaṇṭhoṣṭhya
(varakokhljóð)
o पो au पौ

Samhljóðar[breyta]

Samhljóðarnir og kerfið þeirra eru:

sparśa
(lokhljóð)
anunāsika
(nefhljóð)
antastha
(skriðhljóð)
ūṣma/saṃghashrī
(önghljóð)
röddun aghoṣa ghoṣa aghoṣa ghoṣa
fráblástur alpaprāṇa mahāprāṇa alpaprāṇa mahāprāṇa alpaprāṇa mahāprāṇa
kaṇṭhya
(kokhljóð)
ka
/k/
kha
/kʰ/
ga
/ɡ/
gha
/ɡʱ/
ṅa
/ŋ/
ha
/ɦ/
tālavya
(framgómhljóð)
cha
/c, t͡ʃ/
chha
/cʰ, t͡ʃʰ/
ja
/ɟ, d͡ʒ/
jha
/ɟʱ, d͡ʒʱ/
ña
/ɲ/
ya
/j/
śa
/ɕ, ʃ/
mūrdhanya
(rishljóð)
ṭa
/ʈ/
ṭha
/ʈʰ/
ḍa
/ɖ/
ḍha
/ɖʱ/
ṇa
/ɳ/
ra
/r/
ṣa
/ʂ/
dantya
(tannhljóð)
ta
/t̪/
tha
/t̪ʰ/
da
/d̪/
dha
/d̪ʱ/
na
/n/
la
/l/
sa
/s/
oṣṭhya
(varahljóð)
pa
/p/
pha
/pʰ/
ba
/b/
bha
/bʱ/
ma
/m/
va
/ʋ/

Tölustafir[breyta]

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Ritvél[breyta]

Standard typewriter keyboard layout used in India

Unicode fyrir Devanāgarī[breyta]

Svið Devanāgarī Unicode er U+0900 .. U+097F.

Tenglar[breyta]

Devanagari í Britannicu.