Chiang Kai-shek

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Chiang Kai-shek árið 1943.

Chiang Kai-shek (31. október 1887 – 5. apríl 1975), einnig ritað Jiang Jieshi eða Jiang Zhongzheng á latnesku stafrófi, var kínverskur stjórnmálamaður og herforingi sem var leiðtogi Lýðveldisins Kína frá 1928 til dauðadags. Chiang var áhrifamikill meðlimur Kuomintang (KMT), kínverska þjóðernisflokksins, og náinn samstarfsmaður Sun Yat-sen. Hann varð leiðtogi Whampoa-hernaðarskólans sem Kuomintang rak og tók við af Sun sem leiðtogi KMT eftir valdarán í Canton árið 1926. Eftir að hafa gert vinstri væng flokksins óvirkan leiddi Chiang leiðangur til norðurhluta Kína þar sem hann lagði undir sig landsvæði með því að sigra eða semja við hina fjölmörgu stríðsherra sem þá ríktu á þessum svæðum.

Frá 1928 til 1948 var Chiang formaður Þjóðarhernaðaráðs Lýðveldisins Kína. Chiang var íhaldssamur í félagsmálum og hélt upp á hefðbundin kínversk gildi. Hann hafnaði bæði lýðræði í vestrænum stíl og þjóðernissinnaða en sósíaldemókratíska lýðræðinu sem Sun hafði aðhyllst og rak þess í stað alræðisstjórn. Þar sem Chiang tókst ekki að friðþægja kínverska kommúnista líkt og Sun hafði gert útrýmdi hann þeim í fjöldamorðum í Sjanghæ og bældi niður uppreisnir í Guangzhou og annars staðar.

Við byrjun annars kínversk-japanska stríðsins, sem rann síðar inn í seinni heimsstyrjöldina var Chiang rænt og hann neyddur til samstarfs við kommúnistana gegn Japönum. Eftir að Japanir voru sigraðir mistókst tilraun Bandaríkjamanna til að semja um samsteypustjórn flokkana árið 1946. Kínverska borgarstyrjöldin hélt áfram og endaði þannig að Kínverski kommúnistaflokkurinn undir stjórn Mao Zedong sigraði þjóðernissinnana og stofnaði Alþýðulýðveldið Kína árið 1949. Ríkisstjórn og her Chiangs flúði til Taívan, þar sem Chiang kom á herlögum og útrýmdi andófsmönnum sínum í svokallaðri „hvítri ógnarstjórn.“

Eftir flóttann til Taívan var það ávallt opinber stefna ríkisstjórnar Chiangs að hún myndi endurheimta kínverska meginlandið. Chiang réð óumdeildur yfir Taívan sem forseti Lýðveldisins Kína og hershöfðingi Kuomintang til dauðadags árið 1975, einu ári áður en Mao dó.

Heimild[breyta | breyta frumkóða]