Bambus

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
(Endurbeint frá Bambusoideae)
Jump to navigation Jump to search
Bambus
Bambusskógur í Kyoto í Japan
Bambusskógur í Kyoto í Japan
Vísindaleg flokkun
Ríki: Jurtaríki (Plantae)
Fylking: Dulfrævingar (Magnoliophyta)
Flokkur: Einkímblöðungar (Liliopsida)
Ættbálkur: Grasættbálkur (Poales)
Ætt: Grasaætt (Poaceae)
Undirætt: Bambusoideae
Luerss. (1893)
Fjölbreytni
>1,400 tegundir i 115 ættkvíslum
Yfirættir
Samheiti

Bambus (fræðiheiti: Bambusoideae) er undirætt stórvaxinna hitabeltisjurta af grasaætt með holum stönglum.

Skipting í ættflokka[breyta | breyta frumkóða]

Ættartré bambus innan BOP clade grasa, eins og lagt hefur verið til með rannsóknum á grasaættinni (Poaceae) í heild[1] og á bambus sérstaklega.[2].

BOP clade
Bambusoideae

Bambuseae (viðarkenndur hitabeltis bambus)

Olyreae (jurtkenndur bambus)

Arundinarieae (viðarkenndur bambus frá tempraða beltinu)

Pooideae

Oryzoideae

Útbreiðsla[breyta | breyta frumkóða]

Útbreiðsla bambus

Bambustegundir finnast í mismunandi loftslagi, frá köldum fjöllum til heitra hitabeltissvæða. Þær vaxa þvert yfir Austur-Asíu, frá 50°N á Sakhalin[3] til Norður-Ástralíu og vestur til Himalajafjalla á Indlandi.[4] Einnig vaxa þær í Afríku sunnan Sahara[5] og í Ameríku frá suðvesturríkjum Bandaríkjanna[6] suður til Argentínu og Síle, með suðurmörk útbreiðslu við 47°S. Á meginlandi Evrópu er ekki vitað um neinar innlendar bambustegundir.[7]

Ræktun og nytjar[breyta | breyta frumkóða]

Bambus er ræktaður um nær allan heim, bæði til skrauts og nytja (viður, pappír, trefjar í fatnað, grasalækningar og fæða). Á Íslandi hefur gulbambus verið ræktaður í áratugi.[8] Tegundir af ættkvíslinni Phyllostachys þola margar hverjar allt að -20°C.

Vaxtargerðir[breyta | breyta frumkóða]

Aðallega eru til tvær vaxtargerðir af bambus, annaðhvort hnausavöxtur(ekki ágengur) eða skriðull vöxtur. Hnaustegundirnar, eins og til dæmis í ættkvíslinni Fargesia, vaxa í stórum og þéttum hnausum og breiðast tiltölulega hægt út. Rótarkerfi hvers hnauss getur verið víðáttumikið og keppt kröftuglega við nærliggjandi plöntur. Skriðull bambus, eins og í ættkvíslinni Phyllostachys, getur hins vegar verið mjög ágengur og tekið yfir stór svæði á stuttum tíma.

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. Grass Phylogeny Working Group II (2012). „New grass phylogeny resolves deep evolutionary relationships and discovers C4 origins“. New Phytologist. 193 (2): 304–312. doi:10.1111/j.1469-8137.2011.03972.x. ISSN 0028-646X.
  2. Kelchner S, Bamboo Phylogeny Working Group (2013). „Higher level phylogenetic relationships within the bamboos (Poaceae: Bambusoideae) based on five plastid markers“ (PDF). Molecular Phylogenetics and Evolution. 67 (2): 404–413. doi:10.1016/j.ympev.2013.02.005. ISSN 1055-7903. Afrit af upprunalegu (PDF) geymt þann 2015-06-05. Sótt 11. nóvember 2015.
  3. Newell, J (2014). „Chapter 11: Sakhalin Oblast“. The Russian Far East: A Reference Guide for Conservation and Development (PDF). McKinleyville, California: Daniel & Daniel. bls. 376, 384–386, 392, 404. Sótt 18. júní.
  4. Bystriakova, N.; Kapos, V.; Lysenko, I.; Stapleton, C. M. A. (september). „Distribution and conservation status of forest bamboo biodiversity in the Asia-Pacific Region“. Biodiversity and Conservation. 12 (9): 1833–1841. doi:10.1023/A:1024139813651. Sótt 12. ágúst 2009.[óvirkur hlekkur]
  5. „Gorillas get drunk on bamboo sap“. The Daily Telegraph. 23. mars. Sótt 12. ágúst 2009.
  6. „Arundinaria gigantea (Walt.) Muhl. giant cane“. PLANTS Database. USDA.
  7. editor-in-chief, Anthony Huxley, editor, Mark Griffiths, managing editor, Margot Levy. (1992). Huxley, A., ritstjóri. New RHS Dictionary of Gardening. Macmillan New RHS Dictionary of Gardening. ISBN 0-333-47494-5.
  8. Garðblómabókin eftir Hólmfríði A. Sigurðardóttir 2005
  Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.