Mobutu Sese Seko

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Mobutu Sese Seko

Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu Wa Za Banga (nafnið merkir „stríðsmaðurinn sem skilur eftir sig slóð af eldi“ eða „stríðsmaðurinn sem býður aldrei ósigur vegna þreks síns og óbilandi viljastyrks, er alvaldur og skilur eftir sig eld er hann heldur til nýrra landvinninga“), fæddur Joseph-Desiré Mobutu (14. október 1930 – 7. september 1997) var einræðisherra og forseti Austur-Kongó (sem Mobutu gaf nafnið Saír árið 1971) frá 1965 til 1997.

Þegar Mobutu komst til valda stofnaði hann gerræðislega stjórn, makaði sjálfur krókinn á kostnað ríkisins og reyndi að hreisa burt öll áhrif nýlenduvæðingar í Kongó. Hann naut mikils stuðnings frá Bandaríkjunum og Bretlandi vegna andkommúnískra sjónarmiða sinna.

Á meðan á Kongódeilunni stóð árið 1960 hjálpuðu belgískar hersveitir Mobutu að fremja valdarán gegn þjóðernissinnaðri ríkisstjórn Patrice Lumumba. Lumumba var fyrsti lýðræðislega kjörni leiðtogi Kongó en honum var fljótt steypt af stóli af Mobutu og tekinn af lífi af aftökusveit aðskilnaðarsinna í Katanga-ríki.[1] Mobutu gerðist síðan leiðtogi hersins[2] og tók sér formlega völd eftir annað valdarán árið 1965. Mobutu rak stefnu „áreiðanlegrar þjóðernisímyndar“ og breytti því nafni landsins í Saír árið 1972 og sínu eigin nafni í Mobutu Sese Seko árið 1972.

Mobutu setti á fót flokksræði þar sem öll völd voru í hans höndum. Hann hvatti einnig til mikillar foringjadýrkunar á sjálfum sér.[2] Á valdatíð sinni byggði Mobutu upp afar miðstýrt ríki og safnaði sjálfur miklum auðæfum með því að arðræna ríkið. Því er stjórnarfar hans jafnan talið þjófræði.[3][4] Þjóðin þurfti að glíma við mikla verðbólgu, skuldir og stöðuga gjaldfellingu. Árið 1991 leiddu efnahagsörðugleikar til þess að Mobutu féllst á að deila völdum með leiðtogum stjórnarandstöðunnar en hann notaði þó hervald til að koma í veg fyrir verulegar breytingar til ársins 1997. Það ár ráku uppreisnarmenn undir stjórn Laurent-Désiré Kabila hann úr landinu. Mobutu var þá sárþjáður af krabbameini í blöðruhálskirtli og lést þremur mánuðum síðar í Marokkó.

Mobutu var alræmdur fyrir spillingu, frændhygli og fjárdrátt um 4–15 milljarða Bandaríkjadala úr ríkissjóði á valdatíð sinni. Auk þess var hann þekktur fyrir eyðslusemi og var vanur að fara reglulega í dýra verslunarleiðangra til Parísar á lúxusflugvélum.[5] Mobutu réð yfir Austur-Kongó í rúma þrjá áratugi og var þekktur fyrir stöðug brot á mannréttindum. Ásamt Idi Amin er hann talinn hinn „dæmigerði afríski einræðisherra“.[5]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. „Correspondent:Who Killed Lumumba-Transcript". . (BBC). Skoðað 21 May 2010. 00.36.57
  2. 2,0 2,1 „Mobutu Sese Seko". The Columbia Electronic Encyclopedia. (Columbia University Press). (2012). Skoðað 30 April 2013.
  3. Acemoglu, Daron; Robinson, James A. og Verdier, Thierry April–May 2004, „Kleptocracy and Divide-and-Rule: A Model of Personal Rule". Journal of the European Economic Association. 2 (2–3): 162–192. doi:10.1162/154247604323067916
  4. Pearce, Justin 16 January 2001, „DR Congo's troubled history". . (BBC).
  5. 5,0 5,1 Tharoor, Ishaan 20 October 2011, „Mobutu Sese Seko". Top 15 Toppled Dictators. (Time Magazine). Skoðað 30 April 2013.
Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist