Forseti Bandaríkjanna
| Forseti Bandaríkjanna
President of the United States of America | |
|---|---|
 Skjaldarmerki embættis forseta Bandaríkjanna. | |
| Meðlimur | Ríkisstjórn Bandaríkjanna |
| Sæti | Hvíta húsið, Washington, D.C., Bandaríkjunum |
| Skipaður af | Kjörmannaráði |
| Kjörtímabil | Fjögur ár, allt að tvenn kjörtímabil |
| Lagaheimild | Stjórnarskrá Bandaríkjanna |
| Stofnun | 4. mars 1789 |
| Fyrsti embættishafi | George Washington |
| Staðgengill | Varaforseti Bandaríkjanna |
| Laun | $400.000 á ári |
| Vefsíða | whitehouse |
Forseti Bandaríkjanna (enska: President of the United States of America, skammstafað POTUS) er hvort tveggja þjóðhöfðingi og stjórnarleiðtogi í Bandaríkjunum. Embættið var stofnað við fullgildingu stjórnarskrár Bandaríkjanna árið 1789. Þrískipting ríkisvaldsins er í hávegum höfð í bandarískri stjórnskipun og er forsetinn yfir framkvæmdavaldinu. Löggjafarvaldið liggur hjá þinginu og dómsvaldið hjá hæstarétti. Völd forsetans eru skilgreind í 2. grein stjórnarskrárinnar, en þau eru helst að hann er æðsti yfirmaður heraflans, getur synjað lögum staðfestingar, hann skipar ráðherra í ríkisstjórn, náðar menn og skipar, með samþykki öldungadeildar þingsins, í stöður æðstu embættismanna, sendiherra og dómara á alríkisstigi.[1] Kjörtímabil forsetans er fjögur ár og honum er ekki heimilt að sitja fleiri en tvö tímabil. Embætti varaforseta er einnig til staðar, en varaforsetinn tekur við embætti forseta ef hann fellur frá eða segir af sér.
Bandaríkin voru ein fyrsta þjóðin sem bjó til embætti forseta til að gegna störfum þjóðhöfðingja í nútímalýðveldi. Stjórnarfar af þessari gerð nefnist forsetaræði.[2] Forsetaræði tíðkast nú í mörgum löndum víða um heim, en þó sérstaklega í Ameríku og Afríku. Þingræði er hin megintegund stjórnarfars í lýðræðisríkjum og byggir á breskri fyrirmynd. Það er ráðandi kerfi í Evrópu og fyrrum nýlendum Breta. Frá upphafi hafa 45 forsetar gegnt embættinu í Bandaríkjunum, en þar sem Grover Cleveland gegndi embættinu í tvígang er hann talinn tvisvar. Sá fyrsti var George Washington. Núverandi forseti er Donald Trump. Hann er númer 47 og 45 í röðinni. Frá því Bandaríkin urðu risaveldi á fyrri hluta 20. aldar hafa þeir sem gegnt hafa embættinu verið á meðal þekktustu manna heims á hverjum tíma og embættið er gjarnan talið vera valdamesta embætti í heimi.[3][4][5]
Forsetakosningar í Bandaríkjunum fara yfirleitt fram fyrsta þriðjudag eftir fyrsta mánudag nóvembermánaðar fjórða hvert ár. Nýkjörinn forseti er sver embættiseið 20. janúar árið eftir.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Árni Helgason (29.10.2009). „Hvaða völd hefur forseti Bandaríkjanna?“. Vísindavefurinn.
- ↑ Sundquist, James L. (1997). „The U.S. Presidential System as a Model for the World“. Í Baaklini, Abdo I.; Desfosses, Helen (ritstjórar). Designs for Democratic Stability: Studies in Viable Constitutionalism (enska). Routledge. bls. 53–72. ISBN 0765600528.
- ↑ Von Drehle, David (2 febrúar 2017). „Is Steve Bannon the Second Most Powerful Man in the World?“. Time. Afrit af upprunalegu geymt þann 24. desember 2018. Sótt 23. mars 2026.
- ↑ „Who should be the world's most powerful person?“. The Guardian. 3 janúar 2008.
- ↑ Meacham, Jon (20. desember 2008). „Meacham: The History of Power“. Newsweek. Sótt 4. september 2010.
