Aleksandr Kerenskij

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Aleksandr Kerenskij
Алекса́ндр Ке́ренский
Karenskiy AF 1917.jpg
Forsætisráðherra rússnesku bráðabirgðastjórnarinnar
Í embætti
21. júlí 1917 – 7. nóvember 1917
Persónulegar upplýsingar
Fæddur4. maí 1881
Simbirsk, rússneska keisaradæminu
Látinn11. júní 1970 New York, Bandaríkjunum
StjórnmálaflokkurTrúdóvikar
MakiOlga Lvovna Baranvskaja (g. 1904, skilin 1939), Lydia „Neil“ Tritton (g. 1939)
BörnOleg, Gleb
HáskóliRíkisháskólinn í Sankti Pétursborg
StarfLögfræðingur, stjórnmálamaður
Undirskrift

Aleksandr Fjódorovítsj Kerenskij (Алекса́ндр Фёдорович Ке́ренский á rússnesku; 4. maí 1881[1] – 11. júní 1970) var rússneskur lögfræðingur sem gegndi lykilhlutverki í rússnesku byltingunni árið 1917. Eftir febrúarbyltinguna árið 1917 sem neyddi Nikulás 2. til að segja af sér myndaði hann rússneska bráðabirgðastjórn, fyrst sem dómsmálaráðherra, svo hermálaráðherra og loks forsætisráðherra. Kerenskij var meðlimur í hófsamari væng Trúdóvikahópsins, sósíalískum byltingarflokk, og einnig varaformaður Pétursborgarsovétsins. Þann 7. nóvember var ríkisstjórn hans steypt af stóli af Bolsévikum undir stjórn Vladimírs Lenín í októberbyltingunni. Kerenskij eyddi því sem eftir var ævinnar í útlegð í París og New York og vann lengi hjá Hoover-stofnuninni.

Æviágrip[breyta | breyta frumkóða]

Aleksandr Kerenskij fæddist í Simbirsk við Volgu þann 1. maí 1881. Faðir hans, Fjódor Kerenskij, var kennari sem kenndi m.a. Vladimír Úljanov (Lenín). Kerenskij- og Úljanovfjölskyldurnar voru kunnugar og vinveittar hver annarri. Árið 1899 gekk Kerenskij í háskóla í Pétursborg og nam sagnfræði, heimspeki og síðan lögfræði. Hann fékk lögfræðigráðu árið 1904 og kvæntist Olgu Lvovnu Baranvskaju, dóttur rússnesks hershöfðingja, sama ár.[2] Eftir byltinguna árið 1905 vann Kerenskij sem ráðgjafi fórnarlamba ofbeldisins í byltingarátökunum. Hann fékk brátt orð á sig fyrir að vinna oft sem verjandi ýmissa grunaðra byltingarsinna.[3]

Árið 1912 náði Kerenskij kjöri á rússneska þingið sem þingmaður Trúdóvika, hófsams verkamannaflokks sem kenndi sig ekki við Marxisma en var þó bendlaður við sósíalíska byltingarflokka. Flokkurinn var hluti af Frímúrarareglu sem beitti sér fyrir sameiningu lýðveldissinna sem vildu afnema keisaraembættið og vinna að lýðræðislegri endurnýjun Rússlands.[4]

Þann 28. maí 1914, eftir inngöngu Rússlands í fyrri heimsstyrjöldina, sendi Kerenskij beiðni til öldungadeilarinnar um að koma lista af ráðleggingum sem fara þyrfti eftir til þess að vinna stríðið til keisarans. Þar á meðal ráðlagði Kerenskij keisaranum að breyta innanríkisstefnu sinni, frelsa pólitíska fanga, gefa Finnlandi stjórnarskrá á ný, gefa Póllandi aukið sjálfstæði, gefa minnihlutahópum menningarlegt sjálfstæði, hætta mismunun á grundvelli trúarbragða og hætta að áreita lögleg stéttarfélög.[5]

Febrúarbyltingin[breyta | breyta frumkóða]

Kerenskij (til vinstri) flytur ræðu fyrir rússneska hermenn á austurvígstöðvunum árið 1917.

Kerenskij var einn helsti leiðtogi febrúarbyltingar ársins 1917. Þegar Nikulás 2. sagði af sér varð Kerenskij dómsmálaráðherra nýju bráðabirgðastjórnarinnar. Ríkisstjórnin var stokkuð upp þegar kom í ljós að hún ætlaði sér að halda stríðsrekstrinum áfram og Kerenskij varð þar með stríðsmálaráðherra. Hann heimsótti austurvígstöðvarnar og flutti ræður til að stappa stálinu í hermennina. Þóttu ræðurnar tilkomumiklar en ekki svo mjög að þær hefðu nein varanleg áhrif. Þann 17. júní hleypti Kerenskij af stað „Kerenskij-áhlaupinu“ gegn suðurher Miðveldanna. Í fyrstu tókst áhlaupið vel upp en brátt var það stöðvað og rekið til baka af gagnárás Þjóðverja og Austurríkismanna. Mannfallið var hátt í Rússahernum og há tíðni liðhlaups, skemmdarverka og uppreisna sýndu greinilega að herinn vildi ekki lengur gera árás.

Herinn gagnrýndi Kerenskij harðlega fyrir frjálslynd stefnumál sín, þ.á.m. að gefa byltingarsinnuðum „hermannanefndum“ stjórn yfir hernum frekar en liðsforingjum og að afnema dauðarefsingar.

Þann 2. júli 1917 var ríkisstjórnin stokkuð upp á ný. Eftir að Kerenskij tókst að bæla tímabundið niður uppgang Bolsévikanna með því að saka Lenín um að vera á málum hjá Þjóðverjum varð Kerenskij forsætisráðherra. Eftir misheppnað valdarán íhaldsafla í ágúst varð hann einnig yfirmaður hersins. Þann 15. september lýsti Kerenskij yfir stofnun lýðveldis í Rússlandi.

Helsta áskorun Kerenskij var sú að Rússar voru dauðþreyttir eftir að hafa barist í fyrri heimsstyrjöldinni í þrjú ár. Stríðið var afar óvinsælt meðal lágstéttanna og sérstaklega meðal hermanna. Allir höfðu staðið í þeirri trú að samið yrði um vopnahlé þegar bráðabirgðastjórnin tæki við og töldu sig nú svikna. Á sama tíma lofuðu Vladimír Lenín og Bolsévikaflokkurinn „frið, landi og brauði“ undir stjórn kommúnista. Herinn var í upplausn vegna skorts á aga og liðhlaupar flykktust úr honum í milljónatali. Kerenskij bætti ekki úr skák með því að einangra hægrisinnaða íhaldsmenn og sýna Bolsévikum nokkra linkind til að halda stuðningi vinstrimanna. Þegar hann handtók Lavr Kornilov í kjölfar valdaránstilraunar hans stóð Kerenskij án bandamanna gegn Bolsévikum til hægri.

Októberbyltingin[breyta | breyta frumkóða]

Kerenskij í skrifstofu sinni.

Kerenskij hafði úthlutað vopnum til verkamanna í Pétursborg eftir valdaránstilraun Kornilov. Í nóvember voru þessir verkamenn flestir gengnir til liðs við Bolsévika. Dagana 6.–7. nóvember (25.–26. október á gregorísku tímatali) hleyptu Bolsévikar af stað nýrri byltingu. Í borginni studdi nánast enginn ríkisstjórn Kerenskij. Aðeins ein herdeild, fyrsta kvennaherdeild Pétursborgar, barðist með ríkisstjórninni gegn Bolsévikum en var fljótt sigruð af mun stærri herafla byltingarmanna.[6] Það tók Bolsévika innan við 20 klukkustundir að ná tökum á ríkisstjórninni.

Kerenskij komst undan og flúði til Pskov, þar sem hann safnaði liði og reyndi að leiða gagnárás til að endurheimta Pétursborg. Liðssveit hans tókst að hertaka Tsarskoje Selo en var sigruð næsta dag við Pulkovo. Kerenskij tókst með naumindum að flýja og faldi sig næstu vikurnar áður en hann flúði land og kom loks til Frakklands. Í rússnesku borgarastyrjöldinni studdi hann hvoruga fylkinguna því hann var andsnúinn bæði Bolsévikum og hvítliðum.[7]

Útlegð[breyta | breyta frumkóða]

Kerenskij settist að í París og heimsótti Bandaríkin stöku sinnum til að safna fjárheitum fyrir málstað sinn. Árið 1939 skildi Kerenskij við konu sína og kvæntist áströlskum blaðamanni að nafni Lydia „Neil“ Tritton.[8] Parið flutti til Bandaríkjanna þegar Þjóðverjar réðust inn í Frakkland árið 1940.

Eftir að Þjóðverjar gerðu innrás í Sovétríkin árið 1941 bauð Kerenskij Jósef Stalín stuðning sinn, en lýsti þó yfir efasemdum um að Sovétmenn gætu unnið bug á innrásraliðinu.[9] Eftur dauða konu hans árið 1946 flutti Kerenskij varanlega til Bandaríkjanna þar sem hann vann hjá Hoover-stofnuninni og Sanford-háskóla í Kaliforníu. Hann lést á heimili sínu í New York árið 1970 og var þá einn síðasti eftirlifandi þátttakandi í rússnesku byltingunni árið 1917.

Heimild[breyta | breyta frumkóða]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. Alexander Kerenski, First World War, sótt 23. júlí 2017
  2. A Doomed Democracy Bernard Butcher, Stanford Magazine, janúar/febrúar 2001.
  3. Political Figures of Russia, 1917, Biographical Dictionary, Large Russian Encyclopedia, 1993, p. 143.
  4. „Prominent Russians: Aleksandr Kerensky“. Russia: RT. Sótt 23. apríl 2014.
  5. Alexander Kerensky. The Democrat in charge of Russia
  6. Women Soldiers in Russia's Great War, Great War, 23. júlí 2017
  7. „Kerenskij og Bandamenn". . (Alþýðublaðið). 27. desember 1919. Skoðað 7. júní 2018.
  8. Tritton, Lydia Ellen (1899–1946) Biographical Entry – Australian Dictionary of Biography Online
  9. Soviet's Chances. Aleksandr Kerenskij. Life, 14. júlí 1941, bls. 76.


Fyrirrennari:
Georgij Lvov
Forsætisráðherra bráðabirgðarstjórnar Rússlands
(21. júlí 19177. nóvember 1917)
Eftirmaður:
Vladímír Lenín
(sem formaður þjóðfulltrúaráðs Sovétríkjanna)