Kalifornía

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Kalifornía
Fáni Kaliforníu Skjaldarmerki Kaliforníu
Fáni Skjaldarmerki
Gælunafn: The Golden State (Gullna fylkið)
Kjörorð: Eureka
Kalifornía merkt inn á kort af Bandaríkjunum
Opinbert tungumál Enska
Nafn íbúa Californian
Höfuðborg Sacramento
Stærsta Borg Los Angeles
Stærsta stórborgarsvæði Stór-Los Angeles-svæðið
Flatarmál 3. stærsta í BNA
 - Alls 423.970 km²
 - Breidd 400 km
 - Lengd 1.240 km
 - % vatn 4,7
 - Breiddargráða 32° 32′ N til 42° N
 - Lengdargráða 114° 8′ V til 124° 26′ V
Íbúafjöldi fjölmennasta í BNA
 - Alls 36.756.666 (áætlað 2008)
 - Þéttleiki byggðar 90,49/km²
11. þéttbyggðasta í BNA
Hæð yfir sjávarmáli  
 - Hæsti punktur Mount Whitney
4.421 m
 - Meðalhæð 884 m
 - Lægsti punktur Death Valley
-86 m
Varð opinbert fylki 9. september 1850 (31. fylkið)
Ríkisstjóri Jerry Brown (D)
Vararíkisstjóri Gavin Newsom (D)
Öldungadeildarþingmenn Dianne Feinstein (D)
Barbara Boxer (D)
Fulltrúadeildarþingmenn 34 Demókratar, 19 Repúblikanar
Tímabelti Pacific: UTC-8/-7
Styttingar CA Calif. US-CA
Vefsíða ca.gov

Kalifornía (enska: California) er fylki á vesturströnd Bandaríkjanna. Kalifornía liggur að Oregon í norðri, Nevada og Arizona í austri, Mexíkó í suðri og Kyrrahafinu í vestri. Höfuðborg fylkisins heitir Sacramento en Los Angeles er stærsta borg fylkisins. Meðal annarra þekktra borga í Kaliforníu eru San Francisco, Oakland, San Jose og San Diego.

Kalifornía er um 420.000 ferkílómetrar að stærð — þriðja stærsta fylki Bandaríkjanna á eftir Alaska og Texas. Landslag fylkisins er afar fjölbreytt.

Á 19. öld skall á gullæði í Kaliforníu. Fólk flykktist að og efnahagur fylkisins batnaði til muna. Snemma á 20. öld varð Los Angeles miðstöð skemmtanaiðnaðar í heiminum og stórt aðdráttarafl ferðamanna. Ef Kalifornía væri land myndi það vera á meðal tíu stærstu hagkerfa heims (á stærð við Ítalíu) og 35. fjölmennasta.

Iðnaður[breyta]

Árið 2005 var Kalifornía talið 5. stærsta hagkerfi í veröldinni og ábyrgt fyrir allt að 13% af heildar framleiðslu Bandaríkjanna. Aðaliðnaður Kaliforníu er landbúnaður og hefur fylkið verið kallað brauðkarfa Bandaríkjanna. Á hæla þess kemur kemur hátækni, bæði flug og geimiðnaður auk þess sem fylkið er þekkt fyrir tölvutækni og Silicon Valley sem er staðsettur í San Jose er talin ein helsta miðstöð tölvuvæðingarinnar, bæði hugbúnaðarframleiðslu og einnig framleiðslu á tölvum og íhlutum. Í Kaliforníu er afþreyingariðnaður einnig mjög mikilvægur, bæði framleiðsla kvikmynda og tölvuleikja en þó fyrst og fremst framleiðsla sjónvarpsefnis.

Lýðfræði[breyta]

Kalifornía er fjölmennasta fylki Bandaríkjanna, með um 36,8 milljónir íbúa. Samkvæmt U.S. Census Bureau 2000 þá er hlutfall kynþátta í ríkinu sem hér segir:

  • Hvítir - 59,5%
  • Svertingjar - 6,7%
  • Frumbyggjar (Indjánar) - 1%
  • Asíufólk - 10,9%
  • Hawaiian og aðrar eyjaþjóðir - 0.3%
  • Aðrir - 16.8%
  • Blanda af tveimur kynþáttum - 4,7%

Auk þess má geta að 32,4% flokka sig sem latinos eða upprunna frá Mið- og Suður-Ameríku.

Tungumál[breyta]

Árið 2005 höfðu um 58% íbúa Kaliforníu ensku að móðurmáli (sem fyrsta mál), en um 28% töluðu spænsku, einkum er spænska útbreidd í suðurhluta fylkisins. Um 14% íbúanna tala ýmis tungumál (sem fyrsta mál), og eru ýmis Asíumál áberandi í hverfum innflytjenda. Alls eru töluð um 70 tungumál á svæðinu.

Sýslur[breyta]

Fylkinu er skipt í 58 sýslur. Þær eru: