Léttir

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Hvalategundin hrefna (Balaenoptera acutorostrata) hefur einnig verið nefnd léttir á íslensku
Léttir einnig höfrungur
Léttir á stökki
Léttir á stökki
Stærð léttis miðað við meðalmann
Stærð léttis miðað við meðalmann
Ástand stofns
Vísindaleg flokkun
Ríki: Dýraríkið (Animalia)
Fylking: Seildýr (Chordata)
Flokkur: Spendýr (Mammalia)
Ættbálkur: Hvalir (Cetacea)
Ætt: Höfrungaætt (Delphinidae)
Ættkvísl: Delphinus
Linnaeus, 1758
Tegund: D. delphis
Tvínefni
Delphinus delphis
Útbreiðslusvæði léttis (blár litur)
Útbreiðslusvæði léttis (blár litur)

Léttir (fræðiheiti Delphinus delphis) einnig nefndur höfrungur eða eiginlegur höfrungur[2] er fremur lítill tannhvalur og er ein af tveimur tegundum í ættkvíslinni Delphinus. Þeir eru hluti af ættinni Delphinidae og er minnsta höfrungategundin við Ísland.

Lýsing[breyta]

Léttir er grannvaxinn og straumlínulaga, bolurinn sívalur fremst en þynnist aftur. Trýnið er svart, langt og mjótt og afmarkað frá háu enninu. Þeir eru svartir eða dökkgráir að ofan með hvítan kvið. Litamynstur er allbreytilegt milli svæða, bakið er þó svart og ljós. hliðarnar ýmist gulleitar, brúnar eða hvítar. Frá dökkri augnumgjörð er start strik fram á trýni. Hornið er fremur stórt, miðsvæðis á bakinu og aftursveigt. Bægslin eru meðalstór og eru breiðust við búkinn og mjókka þaðan fram í endana.

Útbreiðsla og hegðun[breyta]

Létti er fremst að finna á hitabeltis- og heittempruðum hafsvæðum milli40-60°N og 50°S og er algengastur á landgrunnsvæðum en einnig á úthafi.

Fæðan er breytileg eftir svæðum og árstíma en er aðallega ýmsar tegundir uppsjávarfiska og smokkfiska. Léttir kafar allt niður að 200 metra dýpi í leit að fæðu. Þeir eru afar hraðsyndir og hafa þeir mælst á hraða yfir 64 kílómetra á klukkustund.

Léttir sést oftast í stórum hópum, hundruð eða þúsundir einstaklinga. Þó virðist vaðan vera samsett úr fjölmörgum einingum sem hver um sig inniheldur fáeina tugi einstaklinga. Léttir er oft í slagtogi við aðrar höfrungategundir og fylgir einnig stundum stórhvölum, til dæmis langreyði og steypireyð. Þeir fylgja einnig oft skipum og bátum.[3]

Veiðar og fjöldi[breyta]

Stofnstærð léttis í heiminum er óþekkt en rannsóknir á afmörkuðum svæðum benda til að tegundin geti verið algengasta hvalategundin í heiminum. í reglulegum hvalatalningaleiðöngrum Hafrannsóknastofnunnar við Ísland sýna að þéttleikinn er mestur sunnan við 57°N en tegundin hefur nokkrum sinnum sést vestan við landið.

Veiðar á létti hafa verið stundaðar í Svartahafi, Miðjarðarhafi og við Perú. Léttir er meðal þeirra hvaltegunda sem drepast í mestu magni í viðarfærum, sérlega í hringnót og reknet á úthafi.

Neðanmálsgreinar[breyta]

  1. Hammond o.fl. 2008
  2. Jón Már Halldórsson. „Lifa höfrungar við Ísland?“. Vísindavefurinn 19.2.2008. http://visindavefur.is/?id=7077. (Skoðað 13.4.2009).
  3. Perrin (2002): 245–248.

Heimildir[breyta]

  • Ásbjörn Björgvinsson og Helmut Lugmayr, Hvalaskoðun við Ísland (Reykjavík: JPV Útgáfan, 2002).
  • Hammond, P.S., G. Bearzi, A. Bjørge, K. Forney, L. Karczmarski, T. Kasuya, W.F. Perrin, M.D. Scott, J.Y. Wang, R.S. Wells og B. Wilson, „Delphinus delphis“, 2008 IUCN Red List of Threatened Species (IUCN 2008).
  • Jón Már Halldórsson. „Lifa höfrungar við Ísland?“. Vísindavefurinn 19.2.2008. http://visindavefur.is/?id=7077. (Skoðað 13.4.2009).
  • Leatherwood og Reeves, The bottlenose dolphin (Academic Press, 1990). ISBN-10: 012440280
  • Páll Hersteinsson (ritsj.), Íslensk spendýr (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2005). ISBN 9979-2-1721-9
  • Perrin, J., „Common Dolphins“ hjá W. Perrin, B. Wursig og J. Thewissen (ritstj.), Encyclopedia of Marine Mammals (Academic Press, 2002): 245–248. ISBN 0-12-551340-2.
  • Reeves, R., B. Stewart, P. Clapham og J. Powell, National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World (New York: A.A. Knopf, 2002). ISBN 0-375-41141-0.
  • Sigurður Ægisson, Jón Ásgeir í Aðaldal, Jón Baldur Hlíðberg, Íslenskir hvalir fyrr og nú (Forlagið, 1997).
  • Stefán Aðalsteinsson, Villtu spendýrin okkar (Reykjavík: Bjallan, 1987).
  • Wells, R. og M. Scott, „Bottlenose Dolphins“ hjá W. Perrin, B. Wursig og J. Thewissen (ritstj.), Encyclopedia of Marine Mammals (Academic Press, 2002): 122–127. ISBN 0-12-551340-2.

Tenglar[breyta]

Einkennismerki Wikiorðabókar
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist

erlendir