„Árni Þorláksson“: Munur á milli breytinga

Jump to navigation Jump to search
ekkert breytingarágrip
Ekkert breytingarágrip
Ekkert breytingarágrip
'''Árni Þorláksson''', oftast nefndur '''Staða-Árni''' ([[1237]] – [[17. apríl]] [[1298]]) var [[biskup]] í [[Skálholt]]i frá [[1269]]. Helsta heimildin um ævi hans og störf er ''[[Árna saga biskups]]''.
 
Árni var sonur [[Guðmundur gríss Ámundason|Þorláks Guðmundssonar gríss]] og Halldóru Ormsdóttur. Hann var hjá [[Brandur Jónsson|Brandi Jónssyni]] meðan hann var [[ábóti]] í [[Þykkvabæjarklaustur|Þykkvabæ]]. Þegar Brandur var kosinn biskup á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]] fór Árni með honum í vígsluferðina til Noregs og komst þá í kynni við [[Magnús lagabætir|Magnús]] konung lagabæti og fór vel á með þeim síðan. Hann fór svo með Brandi til Hóla. Þá hafði hann aðeins hlotið djáknavígslu en þegar Brandur dó eftir aðeins eitt ár á biskupsstóli vígði Sigvarður Skálholtsbiskup Árna til prests og fékk honum staðarforráð á Hólum eftir hann þar til Jörundur biskup tók við embættinu 1267. Jörundur sendi Árna suður í Skálholt til halds og trausts Sigvarði biskupi, sem orðinn var aldraður, og þegar Sigvarður dó 1268 var Árni kosinn biskup og vígður í [[Niðarós]]i 1269, rúmlega þrítugur að aldri. Hann gegndi embættinu í nærri 30 ár og andaðist í Björgvin.
 
Þegar Brandur dó eftir aðeins eitt ár á biskupsstóli vígði [[Sigvarður Þéttmarsson|Sigvarður]] Skálholtsbiskup Árna til prests og fékk honum staðarforráð á Hólum þar til [[Jörundur Þorsteinsson|Jörundur]] biskup tók við embættinu [[1267]]. Jörundur sendi Árna suður í Skálholt til halds og trausts Sigvarði biskupi, sem orðinn var aldraður, og þegar Sigvarður dó [[1268]] var Árni kosinn biskup og vígður í [[Niðarós]]i 1269, rúmlega þrítugur að aldri.
==Kristniréttur Árna==
 
Árni setti nýjan [[Kristniréttur|kristnirétt]] [[1275]] sem við hann er kenndur þar sem hann krafðist yfirráða kirkjunnar yfir kirkjustöðum ([[staðamál síðari]]). Stóðu miklar deilur um þau mál næstu árin, sem lauk með því að ákveðið var að biskup skyldi hafa yfirráð yfir þeim stöðum sem kirkjan ætti hálfa eða meira.
Hann gegndi embættinu í nærri 30 ár og andaðist í Björgvin. Árni var mikil skörungur í kirkjustjórn og gjörbreytti mörgu þar en hann var ekki fjáraflamaður að sama skapi og auðgaði ekki stólinn að jörðum á sama hátt og Jörundur biskup Hólastól.
 
==Kristniréttur Árnaog staðamál==
Árni setti nýjan [[Kristniréttur|kristnirétt]] [[1275]] sem við hann er kenndur þar sem hannog krafðist yfirráða kirkjunnar yfir kirkjustöðum ([[staðamál síðari]]). Stóðu miklar deilur um þau mál næstu árin, sem lauk með því að ákveðið var að biskup skyldi hafa yfirráð yfir þeim stöðum sem kirkjan ætti hálfa eða meira. Auðugustu kirkjustaðirnir urðu svokölluð [[erkibiskupslén]]. Má því segja að Árni hafi unnið nærri fullan sigur í þeim átökum sem [[Þorlákur helgi]] hóf gegn [[Jón Loftsson|Jóni Loftssyni]], langafa Árna.
 
Helsti stuðningsmaður Árna í baráttunni við höfðingjaveldið var [[Runólfur Sigmundsson]] [[ábóti]] í [[Þykkvabæjarklaustur|Þykkvabæjarklaustri]] en þeir höfðu báðir verið nemendur Brands Jónssonar í klaustrinu. Harðasti andstæðingur biskups var aftur á móti [[Hrafn Oddsson]] hirðstjóri en hann lést [[1289]]. Þá tók [[Þorvarður Þórarinsson]] við en var Árna biskupi ekki jafnerfiður viðfangs og Hrafn hafði verið og fór svo að málum var skotið í dóm konungs.
 
{{Töflubyrjun}}
}}
{{Töfluendir}}
 
{{Stubbur|æviágrip}}
 
{{fd|1237|1298}}
7.517

breytingar

Leiðsagnarval