Ali Khamenei
| Ali Khamenei | |
|---|---|
| سید علی حسینی | |
 Khamenei árið 2023. | |
| Æðsti leiðtogi Írans | |
Núverandi | |
| Tók við embætti 4. júní 1989 | |
| Forseti | Hann sjálfur Akbar Hashemi Rafsanjani Mohammad Khatami Mahmoud Ahmadinejad Hassan Rouhani Ebrahim Raisi Mohammad Mokhber (starfandi) Masoud Pezeshkian |
| Forveri | Ruhollah Khomeini |
| Forseti Írans | |
| Í embætti 9. október 1981 – 16. ágúst 1989 | |
| Þjóðhöfðingi | Ruhollah Khomeini Hann sjálfur |
| Forsætisráðherra | Mir-Hossein Mousavi |
| Forveri | Mohammad-Ali Rajai |
| Eftirmaður | Akbar Hashemi Rafsanjani |
| Persónulegar upplýsingar | |
| Fæddur | 19. apríl 1939 Mashhad, Íran |
| Þjóðerni | Íranskur |
| Maki | Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh (g. 1964) |
| Börn | 6 |
| Háskóli | Qom-klerkaskólinn |
| Undirskrift |  |
Ali Khamenei (persneska: سید علی حسینی خامنهای; f. 19. apríl 1939[1]) er múslimaklerkur og núverandi æðstiklerkur Írans. Hann tók við embætti eftir lát Ruhollah Khomeini árið 1989. Áður var hann forseti Írans frá 1981 til 1989. Hann var náinn samstarfsmaður Khomeinis í írönsku byltingunni 1979 og var skipaður ímam föstudagsbæna í Teheran eftir að Khomeini komst til valda. Eftir lát Khomeinis var hann kjörinn æðsti leiðtogi af sérfræðingaráði Írans þótt hann væri ekki marja' (ayatollah) á þeim tíma. Hann var útnefndur marja' árið 1994 þrátt fyrir andstöðu fjögurra annarra ayatollah.
Khamenei er valdamesti stjórnmálamaður Írans. Hann er þjóðarleiðtogi og yfirmaður herafla Írans auk þess að eiga sæti í ríkisstjórn Írans.
Bakgrunnur
[breyta | breyta frumkóða]Árið 1957 flutti Khamenei til Najaf í Írak til að nema íslamska guðfræði á hæsta námsstigi í hawza. Hann sneri aftur til Írans árið 1958 að ósk föður síns og hélt áfram námi sínu í klerkaskólanum í Qom frá 1958 til 1964.[2]
Khamenei varð kennari í íslamskri heimsspeki og gerðist fylgismaður Ruhollah Khomeini. Hann var fangelsaður í Qezel Qaleh-fangelsinu árið 1963.[3] Frá 1963 til 1975 var hann sex sinnum fangelsaður vegna pólitískrar mótspyrnu sinnar gegn keisaranum.[2] Árið 1976 hóf hann þriggja ára þjónustu í Íransher. Hann sneri aftur til heimabæjar síns, Mashhad, árið 1979, sama ár og keisaranum var steypt af stóli í írönsku byltingunni.[4]
Forseti
[breyta | breyta frumkóða]Khamenei var kjörinn forseti Írans árið 1982[2] eftir morðið á Mohammad-Ali Rajai. Sem forseti varð Khamenei nokkurs konar táknmynd þess að hætt hefði verið við veraldarvæðingu írönsku stjórnarinnar eftir byltinguna og stefnt væri í átt að hreinu klerkaræði. Stuttu eftir að Khamenei tók við forsetaembætti var honum sýnt banatilræði á fjölmiðlafundi. Andspyrnusamtökin Mojahedin-e-Khalq komu fyrir sprengju í segulbandstæki sem sprakk og skaddaði hægri hönd Khamenei. Stuðningsmenn hans litu á atvikið sem staðfestingu á stöðu Khamenei sem lifandi píslarvottar. Hann var endurkjörinn árið 1985.
Æðsti leiðtogi
[breyta | breyta frumkóða]
Þegar Ruhollah Khomeini lést árið 1989 valdi sérfræðingaráð Írans Khamenei sem nýjan æðsta leiðtoga landsins.[2] Fyrstu árin var þó jafnan talið að forsetinn Akbar Hashemi Rafsanjani væri í raun valdamesti maður stjórnarinnar.[5]
Árið 2010 heimsótti Khamenei helgu borgina Qom í þriðja skipti og dvaldi þar í tíu daga áður en hann sneri aftur til Teheran. Í Qom hitti hann háttsetta embættismenn, stúdenta, fræðimenn og fjölskyldur íranskra píslarvotta. Íranskur þingmaður sagði móttökurnar sem Khamenei fékk vera viðvörun til vestrænna fjölmiðla.[6] Annað skiptið sem Khamenei heimsótti Qom var árið 2000.[7] Khamenei heimsótti Fatima Masumeh-helgidóminn og hélt ræðu fyrir íbúa Qom.[8]
Yfirlýsingar
[breyta | breyta frumkóða]Um kjarnorku- og gereyðingarvopn
[breyta | breyta frumkóða]Þann 17. apríl 2010 ávarpaði Khamenei alþjóðaráðstefnu um kjarnorkuafvopnun í Teheran og lýsti yfir að auk kjarnorkuvopna væru gereyðingaropn eins og efna- og lífefnavopn alvarleg ógn við mannkynið. Hann sagði að íranska þjóðin, sem hefði sjálf orðið fyrir barðinu á efnavopnum, gerði sér grein fyrir hættunni af því að framleiða slík vopn og væri reiðubúin til að beita öllum ráðum til að sporna við þeim. Hann sagði Íran líta svo á að það bæri bannað samkvæmt íslamstrú (haram) að nota slík vopn.[9]
Um hryðjuverk
[breyta | breyta frumkóða]Eftir skotárásina á Charlie Hebdo í Frakklandi í janúar 2015 skrifaði Khamenei opið bréf til ungmenna í Evrópu og Norður-Ameríku varðandi íslam.[10] Eftir hryðjuverkaárásirnar í París í nóvember 2015 skrifaði hann annað opið bréf til ungmenna á Vesturlöndum þar sem hann sagði hryðjuverk sameiginlegt áhyggjuefni allra landa.[11]
Um Ísrael
[breyta | breyta frumkóða]Þann 9. september 2015 sagði Khamenei að „hin zíoníska stjórn“ yrði ekki lengur til eftir 25 ár.[12]
Um tryggð
[breyta | breyta frumkóða]Þann 9. janúar 2016 lét Khamenei þau orð falla á fundi með fólki frá Qom að þeir sem sværu í dag byltingunni hollustu sína eða endurnýjuðu hollustueið sinn væru í raun að sverja Múhameð spámanni hollustu sína. Hann sagði að hver sá sem sýndi Imam Khomeini hollustu í verk væri um leið að sýna hollustu sína við spámanninn.[13]
Um Sádi-Arabíu
[breyta | breyta frumkóða]Þann 21. mars 2019 sagðist Khamenei ekki vita um neina verri stjórn en þá í Sádi-Arabíu. Hann sagði sádi-arabísku ríkisstjórnina spillta, einræðiskennda og harðstjórnarlega. Varðandi möguleikann á því að Sádi-Arabía kæmist yfir kjarnorkutækni frá Bandaríkjunum sagðist Khamenei ekki hafa áhyggjur, enda kæmu íslamískir uppreisnarmenn til með að kollvarpa stjórn landsins innan fárra ára.[14]
Um Bandaríkin
[breyta | breyta frumkóða]Þann 18. febrúar 2020 sagði Khamenei að einn daginn myndu Bandaríkin sökkva eins og skipið Titanic. Rétt eins og íburður Titanic hafi ekki bjargað skipinu frá því að sökkva myndi íburður Bandaríkjanna ekki bjarga þeim frá hruni.[15]
Um Covid-19-bóluefnin
[breyta | breyta frumkóða]Þann 8. janúar 2021 skrifaði Khamenei í færslu á Twitter að bresk og bandarísk bóluefni gegn Covid-19 væru „algjörlega óáreiðanleg“ og að möguleiki væri á því að löndin vildu „smita aðrar þjóðir“. Twitter fjarlægði færslu Khamenei daginn eftir og sagði hana brot gegn reglum samfélagsmiðilsins.[16]
Um kóranbrennur og Svíþjóð
[breyta | breyta frumkóða]Eftir að eintök af Kóraninum voru brennd í mótmælaaðgerðum árið 2023 sagði Khamenei Svíþjóð hafa lýst yfir stríði gegn hinum íslamska heimi. Talið er að þetta hafi verið vegna viðbragða sænsku stjórnarinnar við kóranbrennunum.[17]
Ljóð og endurminningar
[breyta | breyta frumkóða]Khamenei var virkur í bókmenntasamtökum ásamt frægum skáldum þegar hann bjó í Mashhad og skrifaði gagnrýni um ljóð. Hann hefur sjálfur flutt nokkur ljóð undir skáldanafninu „Amin“.[18]
Endurminningar Khamenei komu út á arabísku undir titlinum Inna Ma as-Sabri Nasra árið 2019. Leiðtogi Hizbollah, Sayyid Hassan Nasrallah, kynnti arabíska útgáfu bókarinnar á hátíðarathöfn í Beirút í febrúar 2019 í tilefni af 40 ára afmæli írönsku byltingarinnar.[19][20]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ روایتی از تاریخ دقیق تولد رهبر انقلاب از زبان معظمله+عکس
- 1 2 3 4 „Biography of Ayatollah Khamenei the Leader of the Islamic Revolution“. Khamenei.ir (enska). 7. september 2014. Sótt 17. mars 2020.
- ↑ „Ayatollah Khamenei's memory from the time he was imprisoned by Pahlavi regime“. Khamenei.ir (enska). 29. september 2018. Sótt 16. mars 2020.
- ↑ „Biography“. www.leader.ir (enska). Sótt 17. mars 2020.
- ↑ Dagur Þorleifsson (8. júní 1989). „Samvirk forusta“. Þjóðviljinn. bls. 6.
- ↑ P.T (31 október 2010). „Imam Khamenei Qom visit dispelled delusions“. en.abna24.com (enska). Sótt 1 apríl 2020.
- ↑ „مروري بر سفرهاي استاني رهبر معظم انقلاب از آغاز تاكنون“. basirat.ir. Sótt 2 apríl 2020.
- ↑ farsi.khamenei.ir - ورود رهبر انقلاب به قم و استقبال پرشور مردم از معظمله
- ↑ Khamenei.ir. „استفتائات - حرمت سلاح کشتار جمعی“. farsi.khamenei.ir. Afrit af upprunalegu geymt þann 12 júní 2018. Sótt 31. mars 2020.
- ↑ „The recent events in France have convinced me to directly talk to you“. Khamenei.ir (enska). 15 nóvember 2015. Sótt 15. mars 2020.
- ↑ „Today terrorism is our common worry“. Khamenei.ir (enska). 29 nóvember 2015. Sótt 15. mars 2020.
- ↑ „There will be no such thing as Israel in 25 years: Ayatollah Khamenei“. Khamenei.ir (enska). 1 júlí 2016. Sótt 22 apríl 2020.
- ↑ „Massive election turnout guarantees the security of the country“. Khamenei.ir (enska). 9 janúar 2016. Sótt 22 apríl 2020.
- ↑ „Ayatollah Khamenei: I know no country worse than Saudi kingdom“. Tehran Times (enska). 21. mars 2019. Sótt 9. desember 2021.
- ↑ „The US will sink like the Titanic“. Khamenei.ir (enska). 19 febrúar 2020. Sótt 22 apríl 2020.
- ↑ „Twitter raderade ayatolla Khameneis inlägg om västerländska "opålitliga" coronavaccin“. svenska.yle.fi (sænska). Sótt 16 janúar 2021.
- ↑ Palmström, Ola (22 júlí 2023). „Irans ledare i skarpt utspel mot Sverige: "Tydlig upptrappning"“ (sænska). Sótt 26 júlí 2023.
- ↑ „دائرة المعارف بزرگ اسلامی:خامنه ای، آیت الله سیدعلی“. www.cgie.org.ir. Sótt 29. mars 2020.
- ↑ „Leader Ayatollah Khamenei memoirs released“. Tehran Times (enska). 4. mars 2019. Sótt 5 apríl 2020.
- ↑ „إن مع الصبر نصرا.. مذكرات الإمام الخامنئي بالعربية +pdf“. https://www.alkawthartv.com | قناة الکوثر (arabíska). Afrit af upprunalegu geymt þann 6. desember 2019. Sótt 5 apríl 2020.
| Fyrirrennari: Ruhollah Khomeini |
|
Eftirmaður: Enn í embætti | |||
| Fyrirrennari: Mohammad-Ali Rajai |
|
Eftirmaður: Akbar Hashemi Rafsanjani | |||
|  | |