Ali Abdullah Saleh

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Ali Abdullah Saleh
علي عبدالله صالح
President Ali Abdullah Saleh.jpg
Ali Abdullah Saleh árið 2004.
Forseti Jemen
Í embætti
22. maí 1990 – 27. febrúar 2012
Forseti Norður-Jemen
Í embætti
18. júlí 1978 – 22. maí 1990
Persónulegar upplýsingar
Fæddur21. mars 1947
Sanhan, Sana, Jemen
Látinn4. desember 2017 (70 ára) Sana, Jemen
StjórnmálaflokkurAlþýðufylkingin
MakiAsma Saleh
StarfHermaður, stjórnmálamaður

Ali Abdullah Saleh (21. mars 1947 – 4. desember 2017) var jemenskur herforingi og stjórnmálamaður sem var forseti Norður-Jemen frá 1978 til 1990 og síðan forseti sameinaðs Jemen frá 1990 til 2012. Saleh var steypt af stóli í jasmínbyltingunni sem fylgdi mótmælaöldu arabíska vorsins árin 2011 og 2012 og varaforseti hans, Abdrabbuh Mansur Hadi, tók við sem forseti. Þegar borgarastyrjöldin í Jemen braust út árið 2015 gerði Saleh bandalag við uppreisnarhreyfingu hinna sjíaíslömsku Húta og barðist með þeim gegn stjórn Hadi til ársins 2017. Í lok þess árs rann bandalag Saleh við Hútana út í sandinn og Saleh var skotinn til bana af sveitum þeirra er hann reyndi að flýja höfuðborgina Sana.

Æviágrip[breyta | breyta frumkóða]

Árið 1962 tók Saleh þátt í herforingjabyltingu gegn konungsstjórn Norður-Jemen sem leiddi til stofnunar Arabíska lýðveldisins Jemen. Árið 1974 hjálpaði hann herforingjanum Ibrahim al-Hamdi að hrifsa til sín völdin í lýðveldinu en eftir að Hamdi var myrtur árið 1977 stóð Saleh brátt uppi sem forseti lýðveldisins.

Árið 1990 sameinaðist Norður-Jemen hinu sósíalíska Suður-Jemen og Saleh varð forseti hins nýsameinaða ríkis. Saleh reyndi að teygja völd sín til suðurhluta landsins en pólitísk mótstaða við ofríki hans leiddi til þess að borgarastyrjöld braust út árið 1994 þar sem Suður-Jemenar reyndu að skilja sig frá norðurhluta landsins á ný.[1] Saleh og ríkisstjórn hans í norðrinu tókst að vinna bug á aðskilnaðarsinnunum með því að hertaka Aden í júlí sama ár. Sigur Saleh styrkti mjög stöðu hans í landinu.[2] Saleh var formlega kjörinn forseti Jemen í kosningum árið 1999 og endurkjörinn árið 2006.

Með arabíska vorinu árið 2011 brutust út fjöldamótmæli gegn stjórn Saleh og Saleh neyddist til að lýsa því yfir að hann myndi ekki bjóða sig fram til endurkjörs árið 2013. Þetta nægði ekki til að friðþægja mótmælendurna og óeirðir brutust brátt út um allt landið. Þann 3. júní árið 2011 særðist Saleh í morðtilræði og neyddist til að yfirgefa Jemen til að fá læknisaðstoð í Sádi-Arabíu.[3] Hann sneri aftur til Jemen eftir þrjá mánuði og endurkoma hans leiddi til götubardaga í Sana milli stjórnarsinna og mótmælenda.[4]

Þann 23. nóvember 2011 lýsti Saleh því yfir við athöfn í Sádi-Arabíu að hann myndi segja af sér sem forseti í febrúar árið 2012. Hann eftirlét völdin varaforseta sínum, Abdrabbuh Mansur Hadi, sem var síðan formlega kjörinn forseti í febrúar næsta ár með 99,8% atkvæða.[5] Saleh var viðstaddur embættisvígslu Hadi þann 25. febrúar árið 2012, þá nýkominn úr læknismeðferð í Bandaríkjunum.[6]

Þrátt fyrir afsögn sína úr forsetaembætti sat Saleh áfram sem formaður Alþýðufylkingarinnar, stjórnarflokksins sem Hadi var einnig meðlimur í. Í nóvember árið 2014 samþykkti Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna refsiaðgerðir gegn Saleh. Hadi var umsvifalaust rekinn úr stjórn Alþýðufylkingarinnar fyrir að beita sér ekki gegn samþykkt aðgerðanna.[7][8]

Uppreisn og dauði[breyta | breyta frumkóða]

Árið 2014 gengu Saleh og stuðningsmenn hans í bandalag við hina sjíaíslömsku uppreisnarhreyfingu Húta. Hútarnir voru gamlir óvinir Saleh sem höfðu í mörg ár háð baráttu gegn stjórn hans en árið 2015 sameinuðu Saleh og Hútarnir krafta sína og tókst í mars árið 2015 að hertaka höfuðborgina Sana. Ríkisstjórn Hadi var hrakin til Aden og þar með hófst önnur borgarastyrjöld í Jemen.

Í mars árið 2015 greip alþjóðlegt hernaðarbandalag undir stjórn Sádi-Arabíu inn í borgarastyrjöldina til að vinna bug á Hútunum, sem taldir voru njóta stuðnings Írans. Þegar Saleh reyndi í desember árið 2017 að semja við Sáda fór bandalag þeirra út um þúfur og bardagi braust út milli þeirra um Sana. Saleh var drepinn er hann reyndi að flýja höfuðborgina þann 4. desember 2017.[9]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. Dagur Þorleifsson (31. maí 1994). „Jemen aftur tvö ríki“. Tíminn. Sótt 21. september 2019.
  2. „Aden fallin í hlut Norður-Jemen“. Dagblaðið Vísir. 8. júlí 1994. Sótt 21. september 2019.
  3. „Sa­leh Jemen­for­seti á bata­vegi“. mbl.is. 7. júlí 2011. Sótt 21. september 2019.
  4. „Situr enn sem fastast í skugga blóðbaðs“. Vísir. 26. september 2011. Sótt 21. september 2019.
  5. „Kjör­inn for­seti með 99,85 at­kvæða“. mbl.is. 24. febrúar 2012. Sótt 21. september 2019.
  6. „Hadi sworn in as Yemen's new president“ (enska). Al Jazeera. 25. febrúar 2012. Sótt 21. september 2019.
  7. „Ný ríkisstjórn tekin við í Jemen“. RÚV. 9. nóvember 2014. Sótt 21. september 2019.
  8. „Hadi rekinn úr stjórn flokks síns“. RÚV. 8. nóvember 2014. Sótt 21. september 2019.
  9. „Fyrr­ver­andi for­seti Jem­ens myrt­ur“. mbl.is. 14. desember 2017. Sótt 21. september 2019.


Fyrirrennari:
Abdul Karim Abdullah al-Arashi
Forseti Norður-Jemen
(18. júlí 197822. maí 1990)
Eftirmaður:
Hann sjálfur
(sem forseti Jemen)
Fyrirrennari:
Hann sjálfur
(sem forseti Norður-Jemen)
Haidar Abu Bakr al-Attas
(sem forseti Suður-Jemen)
Forseti Jemen
(22. maí 199027. febrúar 2012)
Eftirmaður:
Abdrabbuh Mansur Hadi