Hnýðingur

Hnýðingur
Hnýðingar á sundi Stærð miðað við meðalmann
Ástand stofns
Í fullu fjöri (IUCN)
Vísindaleg flokkun
Ríki: Dýraríki (Animalia) Fylking: Seildýr (Chordata) Flokkur: Spendýr (Mammalia) Ættbálkur: Hvalir (Cetacea) Undirættbálkur: Tannhvalir (Odontoceti) Ætt: Höfrungar (Delphinidae) Ættkvísl: Lagenorhynchus Tegund: L. albirostris
Tvínefni
Lagenorhynchus albirostris (Gray, 1846)
Útbreiðsla

Hnýðingur eða blettahnýðir (fræðiheiti: Lagenorhynchus albirostris) er sjávarspendýr af ætt höfrunga og undirættbálk tannhvala. Hnýðingur er náskyldur leiftri (Lagenorhynchus acutus), en en er talsvert stærri og frábrugðinn í litamynstri.

Lýsing

Módell af hnýðingi

Hnýðingar er meðal stærstu höfrunga, þeir eru 1,1-1,2 m við fæðingu og verða fullvaxin dýr um 3 metra löng og vega 250 - 370 kílógrömm. Lítill munur er stærð kynjanna en kýrnar eru þó heldur minni en tarfarnir. Hvalurinn er fremur gildvaxinn miðað við aðra höfrunga en samt mjög rennilegur. Latneska heiti hnýðinga, albirostris, vísar til hinnar hvítu trjónu. Hún er stutt en fremur gild og ennið fremur lágt. Hornið er stórt og aftursveigt. Skrokkurinn er misjafn á lit en yfirleitt svartur eða dökkgrár en kviðurinn hvítur eða ljósgrár.

Útbreiðsla og hegðun

Beinagrind hnýðings

Útbreiðsla hnýðings er um norðanvert Norður-Atlantshaf og norður í Norður-Íshaf. Sunnanmörk eru um það bil við landamæri Bandaríkjanna og Kanada i vestri og Norður-Frakkland í austri, í norðri allt að Nuuk á vestur strönd Grænlands og austanvegin norður fyrir Scoresbysund og allt norðaustur til Svalbarða. Hnýðingur er mun algengari við strendur Evrópu en við Norður-Ameríku.

Hnýðingar halda sig yfirleitt á grunnsævi þó svo að þá megi oft sjá í stórum hópum á úthafssvæðum. Hnýðingar eru langalgengasta tegund höfrunga við strendur Íslands. Þeir sjást við suðvesturströnd Íslands einkum frá því í júní og fram í ágúst. Þéttleiki hnýðinga í Faxaflóa á sumrin tengist útbreiðslu sandsílis.

Fæðuöflun hnýðinga er að mestu óþekkt, þær fáeinu rannsóknir sem hafa farið fram benda til þessa að ýmsar tegundir þorskfiska sé aðaluppistaða en einnig smokkfiskur, síld og loðna

Hnýðingar halda sig oftast í fremur litlum hópum, um eða innan við tíu dýr. Það kemur þó oft fyrir að stærri hópar sjáist, allt að 1500 dýr.

Algengt er að hnýðingar elti skip og báta og syndi um stund í bógöldunni. Þeir stökkva gjarna og þá oft nánast lóðrétt upp úr sjónum.

Hnýðingar, eins og aðrar höfrungategundir, gefa frá sér ýmis hljóð til samskipta. Hljóð hnýðinga hafa hærra tíðnisvið en hjá nokkurri annarri höfrungategund.

Veiðar og fjöldi

Ekkert er vitað um heildarstofnstærð hnýðings á útbreiðslusvæðinu. Við talningu Hafrannsóknarstofnunar á stórhvölum hafa minni hvalir einnig verið taldir og gögn þaðan benda til að fjöldi hnýðinga við Ísland nemi að minnsta kosti nokkrum tugum þúsunda.

Nokkuð var um veiðar á hnýðing við Ísland á öldum áður. Einkum virðast veiðarnar hafa farið fram þegar dýrin urðu innlyksa í hafís og voru þau þó skutluð og dregin upp á ísinn. Árið 1894 er t.d. getið um að 20-30 hnýðinga hafi rekið á land í Furufirði Þeir hafa einnig verið veiddir í minna mæli á hafi úti með byssum, skutlum og í net.

Heimildir

• Ásbjörn Björgvinsson og Helmut Lugmayr, Hvalaskoðun við Ísland (Reykjavík: JPV Útgáfan, 2002).
• Bjarni Sæmundsson, Íslensk dýr II: Spendýrin (Reykjavík: Bókaverslun Sigfúsar Eymundssonar, 1932).
• Bloch D. og E. Fuglø, Nordatlantens vilde pattedyr (Tórshavn: Føroya Skúlabókagrunnur, 1999).
• Evans P.G.H., The natural history of whales and dolphins (London: Christopher Helm, 1987).
• Hammond, P.S., G. Bearzi, A. Bjørge, K. Forney, L. Karczmarski, T. Kasuya, W.F. Perrin, M.D. Scott, J.Y. Wang, R.S. Wells og B. Wilson, „Lagenorhynchus albirostris“, 2008 IUCN Red List of Threatened Species (IUCN 2008).
• Northridge S., M. Tasker, A. Webb, K. Camphuysen og M. Leopold. White-beaked Lagenorhynchus albirostris and Atlantic white-sided dolphin L. acutus distibution in Northwest European and US North Atlantic Waters. „Report of the International Whaling Commision“ 47 (1997): 797-805.
• Gísli A. Víkingsson og Droplaug Ólafsdóttir, Hnýðingur Í: Páll Hersteinsson (ritsj.), Íslensk spendýr (Reykjavík: Vaka-Helgafell 2005). ISBN 9979-2-1721-9
• Rasmussen M.H. og L.A. Miller, „Whistles and clicks from white-beaked dolphins, Lagenorhynchus albirostri, recorded in Faxaflói Bay, Iceland“, Aquatic Mammals 28 (2002): 78-89.
• Sigurður Ægisson, Jón Ásgeir í Aðaldal, Jón Baldur Hlíðberg, Íslenskir hvalir fyrr og nú (Reykjavík: Forlagið, 1997).
• Stefán Aðalsteinsson, Villtu spendýrin okkar (Reykjavík: Bjallan, 1987).

Tenglar

• Vísindavefurinn: „Hvað getið þið sagt mér um höfrunga?“
• Vísindavefurinn: „hverning geta skíðishvalir étið fisk?“
• „Hnýðingar“; greinarhluti í Sjómannablaðinu Víkingi 1982

erlendir

• Whale and Dolphin Conservation Society
• ARKive Ljósmyndir og vídeó af hnýðingi (texti á ensku)
• Hafrannsóknastofnunin fylgist með ferðum hnýðings við Ísland
• Kafarar og hnýðingar í Garðinum (myndband 7. mín)

  Hvalir við Ísland