Versalasamningurinn

The Signing of the Peace Treaty of Versailles

Versalasamningurinn var friðarsáttmáli sem batt enda fyrri heimstyrjöldina opinberlega.

Samningurinn var undirritaður í Versölum utan við París árið 1919 þann 28. júní, fimm árum upp á dag eftir morðið á Franz Ferdinand erkihertoga.

Samningurinn var gerður milli Bandamanna og Þjóðverja og lagði fram á að Þýskaland bæri ábyrgð fyrir styrjöldinni.

Samningurinn kvað á um skilyrðislausar breytingar á landamærum Þýskalands, þar á meðal endurheimtingu Frakklands á Alsace-Lorraine og að láta frekari svæði af hendi eins og Danzig (Gdansk í dag), pörtum af Sílesíu og Prússlandi til Póllands, hluta af Slésvík-Holsetaland sem varð partur af Danmerkur eftir þjóðaratkvæðagreiðslu sem ákvað nýju landamærin á milli Danmörku og Þýskalands, og frekari landtöp til Tékkóslóvakíu og Belgíu. Sum héruð voru í hernumin af Þjóðabandalagsins þangað til að varanlegt fyrirkomulag yrði ákveðið.

Ennfremur var öllum nýlendum Þjóðverja skipt upp milli annarra nýlenduvelda.

Samningurinn takmarkaði einnig hergetu Þýskalands. Landinu var meinað frá því að vera með stærri her en 100.000 manns, takmarkanir voru settar á magn og stærð þýskra herskipa, og var því bannað að hafa flugher.

Rínarlandi (allt þýskt land vestan við Rín) var ætlað að vera undir áframhaldandi hernámi í upp að 15 ár með þeim skilyrðum að það tímabil gæti lengst ef Þýskaland greiddi ekki skuldir sínar til bandamanna. Einnig bannaði samningurinn Þýskalandi að sameinast Austurríki.

Samningurinn var einnig með mörg efnahagsleg ákvæði, þar á meðal að innflutningur frá bandamönnum myndi vera fluttur inn í Þýskaland tolllaust (án gagnkvæmra skylda bandamanna), stjórn Frakklands á iðnaði í Saar-dal í fimmtán ár þar sem nokkrar af auðugustu kolanámum Þýskalands voru staðsettar, greiðslu 132 miljarða í gullmörkum til bandamann og gefa upp kaupskipaflota sinn til bandamanna.

Samningurinn var upprunalega samin af fulltrúum bandamanna án samningaviðræða við ríkisstjórn Þýskalands á milli janúar og maí 1919. Þýska ríkisstjórnin reyndi að breyta samningum með tillögum um lækkun skulda sem var neitað af bandamönnum. Þýska ríkisstjórnin sem var nýmynduð það ár ritaði undir samninginn 28. júní 1919 eftir þrýsting frá bandamönnum og innri pólitískri krísu.

Versalasamningarnir orsökuðu margar breytingar á þýskum efnahag og iðnaði, þar á meðal vegna þess að innviðir og auðlindir sem höfðu verið partur af Þýskalandi voru núna fyrir utan það og gerði það erfiðara fyrir iðnaða að verða sér út um hrávörur til skammtíma, sérstaklega fyrir Austur-Prússland og Sílesíu þar sem landamærabreytingar höfðu mestu neikvæðu áhrifin. Versalasamningarnir höfðu einnig einhver jákvæð áhrif á þýskan efnahag. Ný störf, endurbættur iðnaður, og sumur iðnaður hafði hag af lágu verði á alþjóðlegum hráefnamarkaði án tolla til innflutnings.

Eignarnám erlendra eigna og fjárfestinga í gegnum stríðið var ekki skilað til eigenda sinna og var í staðinn greidd til þeirra í bótum af þýsku ríkisstjórninni.

Bætur greiddar til bandamanna á milli 1920-1923 samsvöruðu u.þ.b. 5.5 % af þjóðartekjum að meðaltali og var á sínu hæsta 8% árið 1921. 52% af þessum upphæðum voru greidd til Frakklands, 22% til Bretlands og restin til annara bandamanna.

Hagfræðingar, sérstaklega John Maynard Keynes, töldu samninginn of strangan og litu svo á að skaðabótaupphæðin væri of há og myndi ekki hafa tilætluð áhrif. Sagnfræðingar fjölmargra landa hafa æ síðan deilt um þessi sjónarmið. Á hinn bóginn fannst mörgum í röðum Bandamanna, þ. á m. franska marskálknum Ferdinand Foch, sáttmálinn taka of mildilega á Þjóðverjum og ekki gera nóg til þess að draga úr hernaðargetu þeirra til frambúðar. Ólík ætlunarverk sigurvegaranna leiddu til málamiðlunar sem geðjaðist engum: Þýskaland var hvorki friðþægt né sátt, né veikt til frambúðar.

Samningurinn var óvinsæll í Þýskalandi og hafði veruleg áhrif á pólitík Þýskalands frá árunum 1919 til 1933. Margir hafa kennt Versalasamningunum um valdatöku nasista í Þýskalandi vegna þess að samningurinn og afleiðingar hans voru tákn ósigurs og niðurlægingar sem Nasistar nýttu sér til áróðurs.

Tengill

Versalasamningurinn í fullri lengd á ensku Geymt 17 júní 2007 í Wayback Machine

Heimild

Gunnar Þór Bjarnason og Margrét Gunnarsdóttir (2001). Íslands- og mannkynssaga NBII. Nýja Bókafélagið. ISBN 9979-764-02-3.
Theo Balderston (2002) Economics And Politics In The Weimar Republic, Cambridge University Press, https://assets.cambridge.org/97805215/83756/sample/9780521583756ws.pdf

Þessi sögugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.