Garðahlynur

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Garðahlynur
Lauf Garðahlyns
Lauf Garðahlyns
Vísindaleg flokkun
Ríki: Jurtaríki (Plantae)
Skipting: Dulfrævingar (Magnoliophyta)
Flokkur: Tvíkímblöðungar (Magnoliopsida)
Ættbálkur: Sápuberjabálkur (Sapindales)
Ætt: Sápuberjaætt (Sapindaceae)
Ættkvísl: Hlynir (Acer)
Tegund: A. pseudoplatanus
Tvínefni
Acer pseudoplatanus
L.
Acer pseudoplatanus

Garðahlynur (fræðiheiti: Acer pseudoplatanus) er stórvaxið lauftré af ættkvísl Hlyna (Acer) sem vex víða í fjalllendi Suður-Evrópu. Hann getur náð 30 til 40 metra hæð og 500 ára aldri.

Lýsing[breyta]

Garðahlynur kýs rakann, frjósamann og kalkríkann jarðveg en rótarkerfi hans er djúpstætt og næringarfrekt. Hann kýs sólríka og skjólgóða staði en getur þó komist á legg í hálfskugga. Hann er viðkvæmur gagnvart haustkali og vex best þar sem haust eru löng og mild. Hann verður salt- og vindþolinn með aldrinum auk þess sem hann þolir mengun allvel og því algengt götutré og prýði í stórborgum.

Laufblöðin eru stór, dökkgræn með rauðan blaðstilk. Þau eru fimmsepótt á hjartalaga grunni og alls um 8 til 15 sentímetra á lengd og breidd. Haustlitur trésins er gulur til appelsínugulur þó rauð blöð sjáist inn á milli.

Tréð blómstrar fyrir laufgun og eru blómin 8 til 10 sm langir klasar sem hanga niður. Þau eru gulgræn á lit. Garðahlynur setur fræ um 6 mánuðum eftir frjóvgun. Fræin eru tvö og tvö saman, umlukin hnot. Vængirnir mynda 60 til 90° horn og eru 1 til 3 sm á lengd.

Notkun[breyta]

Í heimkynnum sínum sáir garðahlynur sér sjálfur og getur sprottið á ótrúlegustu stöðum, t.d. í þakrennum. Honum er fjölgað með fræjum en ræktunarafbriðgi eru einnig grædd á önnur tré. Tréð er nýtt sem timburtré t.d. á Nýja-Sjálandi og Norður-Ameríku og er viðurinn nýttur til hljóðfæragerðar (sérstaklega í fiðlur), sem parket og í húsgögn. Þá er það talið illgresi í sumum hlutum Ástralíu.[1]

Ræktunarafbrigði[breyta]

  • A. pseudoplantanus f. Purpurescens - afbrigði sem hefur rauð blöð
  • A. pseudoplantanus f. Erythrocarpum - hefur rauðar hnetur
  • A. pseudoplantanus f. Purpureum - neðra borð laufblaða er dökkfjólublátt
  • A. pseudoplantanus f. Brilliantissium - ung blöð eru laxableik

Neðanmálsgreinar[breyta]

  1. „Environmental weeds“, skoðað þann 2. mars 2008.

Heimildir[breyta]